برنامه اوباما برای ما
روابط ایران و آمریکا در چهار سال آینده چگونه است؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از هفتهنامه متن، آیا بهراستی، اوباما برنامهای برای آینده جدید با ایران، پس از 30 سال دارد؟ آیا ایران به برقراری روابط با رییس دموکرات کاخ سفید فکر میکند؟
دیوار 30 ساله فرو میریزد؟
گزارش: شاید هیچ رییسجمهوری در تاریخ آمریکا وجود نداشته باشد که به اندازه «باراک اوباما» درباره برقراری روابط آشکار با جمهوری اسلامی ایران حرف زده باشد. اوباما در سال 1387 و به هنگام مراسم تحلیفش بهصراحت اعلام کرد که «اگر کشورهایی مانند ایران مایل باشند نخست، مشت گرهکردهشان را باز کنند، دست دوستی آمریکا را خواهند دید که به سوی آنها دراز شده است.»
آینده
برای جمهوری اسلامی ایران، که نظامی برآمده از انقلابی ضدآمریکایی است و در بیشتر بحرانهای داخلی و خارجیاش، دخالتهای آمریکا را محسوس و جدی ارزیابی میکند، اظهارنظر اوباما برای برقراری ارتباط با ایران کافی نبود. شاید به همین علت بود که مقام رهبری در سخنرانیشان به مناسبت نوروز سال 88 در پاسخ به رییسجمهور آمریکا فرمودند: «آنها میگویند به سوی ایران دست دراز کردهایم و ما میگوییم اگر آمریکا در زیر دستکش مخملی، دستی چدنی را پنهان کرده باشد، این اقدام هیچ معنا و ارزشی ندارد.»
از آن به بعد، دولت اوباما تلاشی نکرد تا نشان دهد دستی که به سوی ایران دراز کرده است جز برای آشتی و جبران گذشته نیست. اگرچه «بیل کلینتون» با معافیت شرکتهای گارپزوم، توتال و پتروناس از قانون تحریم ایران موسوم به «قانون داماتو» باعث شد تا این شرکتها در صنایع نفت و گاز ایران سرمایهگذاری کنند و آمریکا برای نخستینبار گامهایی هرچند لرزان به سوی ایران بردارد، اما اوباما چندماهی بعد از روی کار آمدن دولتش در واشنگتن، تحریمهای ایران را بدون کم و کاست امضا کرد. با وجود این، اظهارنظرهای چندباره اوباما مبنی بر برقراری رابطه با ایران ازجمله سخنرانی مشهورش در دانشگاه قاهره، نوعی سنتشکنی محسوب میشد تا آن اندازه که «میت رامنی»، رقیب او از حزب جمهوریخواه در دور سوم از مناظرههای نامزدهای ریاست جمهوری، سخنان اوباما را «بیاعتباری وجهه بینالمللی دولت آمریکا» دانست.
در دوران باراک اوباما سختترین تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا که با فشار و اعمال نفوذ واشنگتن حاصل آمدند، علیه ایران مصوب شدند. این تحریمها تا آن اندازه سنگیناند که اوباما در مناظره سوم با میت رامنی و در پاسخ به انتقادهای او، مدعی شد که در اثر نظام تحریمهایی که دولت او علیه ایران اعمال کرده است، هم وضع اقتصاد و هم میزان صادرات نفت ایران بدتر و کمتر از دوران جنگ هشتساله تحمیلی شده است.
با این همه، در همین دوران بیشترین اخبار و شایعات ضد و نقیض از نشست و برخاست نمایندگان ایرانی و آمریکایی به گوش رسید. از سفر «علیاکبر ولایتی»، مشاور امور بینالملل مقام معظم رهبری به آمریکا برای مذاکرات رو در رو با نمایندگان باراک اوباما گرفته تا سفر «والری جرت»، مشاور ویژه اوباما و مسوول تیم مذاکرهکننده آمریکایی به تهران. این اخبار البته هم از طرف ایران تکذیب شد و هم از طرف آمریکا. کاخ سفید حتی اعلام کرد که این دست اخبار بیشتر به قصد کاستن از وجهه خارجی دولت اوباما در آستانه انتخابات ریاستجمهوری انتشار مییابد. به موازات این تکذیبیهها، خیلیها هم بر این اعتقاد بودند که دو طرف در حال رایزنی به قصد رسیدن به توافق در فردای پیروزی اوباما هستند.
گذشته
با پیروزی هفته گذشته باراک اوباما، نگاهها مجددا به سیاست واشنگتن در قبال ایران جلب شده است. برخی تحلیلگران معتقدند که با توجه به سنتشکنی اوباما و تلاشهای پنهانی دولت او برای برقراری ارتباط با ایران باید منتظر رخدادی مهم بود. به اعتقاد این تحلیلگران، خطر حمله اسراییل و افزایش فشارهای جهانی به ایران، سبب شده تا انگیزههای برقراری روابط در تهران هم افزایش یابد. در چهار سال پیشِ روی اوباما، پرونده هستهای ایران همچنان مهمترین مساله میان دو دولت خواهد بود. کاخ سفید در چهار سال گذشته سیاست مشخصی داشت: جلوگیری از اقدام نظامی علیه ایران و همزمان افزایش موج تحریمها. به نظر میرسد ایران و آمریکا متوجه شدهاند که کلید حل معضل هستهای، تنها در دستان خودشان است. شاید کاستن یا توقف غنیسازی اورانیوم با غلظت 20 درصد از سوی ایران در برابر توقف بخشی از تحریمها بهعنوان جدیترین راهکار گذر از دیوار بیاعتمادی مدنظر دو طرف باشد. موضوعی که خبر آن هفته گذشته شنیده شد اما بلافاصله طرف ایرانی آن را تکذیب کرد. با این همه، وجود مسایل حاد و متعدد میان دو دولت، تصور برقراری روابط رسمی میان تهران و واشنگتن در چهار سال آینده را تیره و تار کرده است. برقراری روابط همهجانبه با طرف مقابل، بهراحتی میتواند برخی از بنیادهای سیاستورزی داخلی و خارجی تهران و واشنگتن را تکان دهد. برای ازسرگیری روابطی که خارج از یک رابطه عادی و دیپلماتیک است، دو طرف باید تغییراتی ایجاد کنند. بعید به نظر میرسد که در شرایط کنونی، دو طرف تا آن اندازه حاضر باشند که برای برقراری رابطه با همدیگر بنیادهای سیاسیورزی داخلی و خارجیشان را تغییر دهند. شاید اگر تهران و واشنگتن اراده کنند تا با چشمپوشی از گذشته، توافقاتی به دست آورند، پرونده هستهای ایران تنها موضوعی است که این شانس را دارد که از اعتماد دو طرف به یکدیگر سود برد.
دیدگاه تان را بنویسید