فرهنگ دیپلماسی فرهنگی

به گزارش نامه نیوز به نقل از شفاف، هرچند سال‌هاست که برخی از کشورها به این مهم توجه داشته و برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری هدفمندی را در زمینه دیپلماسی فرهنگی انجام داده‌اند. از این رو می‌بینیم که بسیاری از مهم‌ترین و حساس‌ترین سیاست‌های کلان کشوری چون آمریکا در زمینه‌های داخلی و بین‌المللی در صنعت سینمایی این کشور بازتاب و نمود داشته و اتفاقا اثرگذاری قابل‌توجهی را نیز بر جامعه هدف خود دارد. بر این اساس بی‌دلیل نیست که طی سال‌های گذشته و با شدت گرفتن اختلاف‌های این کشور و متحدانش با جمهوری اسلامی ایران رفته رفته شاهد ظهور فیلم‌های ضد ایرانی و بعضا ضداسلامی در سینمای هالیوود هستیم. فیلم‌هایی چون 300 و آرگو که با سرمایه‌گذاری‌‌های قابل توجه ساخته شده و دست بر قضا با استقبال خوبی نیز در جامعه آمریکا و همچنین میان منتقدان و جشنواره‌های سینمایی جهان همراه می‌شوند! هرچند بخشی از این استقبال گسترده که مثلا امروز در اکران عمومی نسخه دوم فیلم 300 می‌بینیم می‌تواند برآمده از عدم آگاهی عمومی در سطح جامعه‌ای چون آمریکا باشد اما نباید فراموش کرد که بخش مهمی از اقبال امروزی آثاری از این دست محصول کاشته‌های گذشته سیاستگذاران فرهنگی در آمریکاست که توانسته‌اند بعد از چندی بر ذائقه مخاطب خود اثر گذاشته و به آن جهت بدهند. اما طی روزهای پایانی سال 92 مجید مجیدی کارگردان شناخته شده ایرانی نیز دست به نوعی سنت‌شکنی زده و با جسارت هنرمندانه خود در پنل حقوق بشر سازمان ملل در دفتر ژنو طی سخنانی به رفتارهای اسلام هراسانه غرب اعتراض کرد و یادآور شد که برخلاف برخی تبلیغات صورت گرفته هیچ ایرانی‌ در هیچکدام از ترورهای جهان حضور نداشته است. نکته‌ای که شاید در نگاه اول برای مخاطب ایرانی امری بدیهی به نظر برسد اما به حتم برای مخاطبان غربی و آمریکایی نوعی تلنگر را می‌ماند که در برابر موج گسترده تبلیغات ضدایرانی و اسلامی در آن جوامع ناگهان این مهم را به شنونده غربی یادآور می‌شود که همه چیز آنگونه که در فیلم‌ها و خبرها ارائه می‌شود نیست! اما جدای از بررسی جوانب سخنرانی اخیر مجیدی و تحلیل میزان اهمیت سخنان وی در این مقال ذکر این نکته ضروری می‌نماید که گویا همچنان در ایران از ظرفیت موجود در هنر و هنرمندان غافل مانده‌ایم و فراموش کرده‌ایم که آثار و سخنان چهره‌های فرهنگی و هنری و بازتاب واکنش‌های آنها در سطح بین‌المللی به چه میزان می‌تواند در مخاطب بین‌المللی اثرگذار باشد. زبان فرهنگ و هنر زبانی بین‌المللی است و زبان بین‌المللی در جهان امروز رمز بستن درهای فقر و بیکاری و جنایت و جنگ است. طی‌ چند دهه گذشته بارها و بارها شاهد بوده‌ایم که چگونه چهره‌های سرشناس فرهنگ و هنر جهان با حضور در عرصه‌های بین‌المللی علیه جنایت در کشورهای بحران زده گام‌های موثری را برداشته‌اند یا چگونه بازیگران و ورزشکاران شناخته شده از شهرت و محبوبیت خود برای مبارزه با فقر در کشورهای فقیر سود جسته‌اند. این همه نشان از این واقعیت دارد که هم بیشتر هنرمندان ایرانی از توانایی‌ و امکانی که در اختیار دارند غافل مانده‌اند و هم مسئولان و سیاست‌گذاران فرهنگی همچنان از ظرفیت‌های نهفته در این سرمایه‌های فرهنگی غافل مانده‌اند. دیپلماسی فرهنگی در جهان مدرن به ابزاری بدل شده است که نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت بسیاری از رخدادهای بین‌المللی دارد. به عبارت دیگر هر چه بیشتر بر اهمیت افکار عمومی و نقش آنها در هدایت دولت‌ها و حکومت‌ها تاکید کنیم به همان میزان نیز باید بر اهمیت دیپلماسی عمومی صحه بگذاریم. اما به نظر می‌رسد در ایران چه در میان جامعه فرهنگی و چه در بین مسئولان و دولتمردان زیرساخت‌های فرهنگی لازم در این زمینه فراهم نشده و به عبارت دیگر هنوز فرهنگ دیپلماسی فرهنگی در ایران آنطور که باید شکوفا نشده است. اتفاقی که تحقق آن خود نیازمند برنامه‌ریزی مدون و دقیقی‌ است که محصول خود را طی دهه‌های آینده در سینماها و مراکز فرهنگی و هنری داخل و خارج کشور نشان خواهد داد!