ماجراجویی مثل پریدن درون یک رودخانه
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه نیوز به نقل از خبرپو، اما به هر حال استفاده از اسم مستعار در مطبوعات ایران از همان آغاز که روزنامه به معنای مدرن شکل گرفت جای خود را در میان مولفان باز کرد. از نگاه دکتر محسن جعفری مذهب یکی از مهم ترین دلایل این موضوع گریز از نقد و فرهنگ نقدپذیری توسط مولفان است.دکتر جعفری مذهب اعتقاد دارد مستعارنویسی ماجراجویی است که روزنامه نگاران سالهاست به آن توجه بسیاری کردهاند. گفت و گوی ما را با دکتر محسن جعفری مذهب در ادامه میخوانید. درباره تاریخ و سابقه مستعارنویسی در مطبوعات کمی برای ما صحبت کنید. - نخست این موضوع باید روشن شود که مستعار نویسی ماجراجویی است. البته بعضی میخواهند پاستوریزه با این موضوع برخورد کنند. برای مثال زنده یاد ایرج افشار به اقرار خودش نامهای مستعار بسیاری داشته که ده اسم مستعارش فاش شده است. استاد افشار در گفت و گویی که با سید فرید قاسمی داشته است که این گفت و گو در بخارا به چاپ رسیده به 6 یا 7 نام مستعار خود اشاره کرده است. لذا نتیجه میگیریم ایرج افشار از مستعارنویسی هراسی نداشته و به کسی توصیه نمی کند که الزاماً با اسم خودش بنویسد. البته گاه مستعارنویسی بدلیل کثرت حضور
نوشتههای یک نفر در یک نشریه است که ناپسند بنظر می آید. گاه استفاده از نام مستعار برای پوشاندن این نقطه ضعف است. نویسنده مشهوری در یک نشریه از سیزده نام اصلی و غیر مشهور و مستعار و ... استفاده کرده و یک تنه نشریه ای را منتشر کرد. فرهنگ مستعار نویسی تا چه انداره در مطبوعات ما قابل پذیرش بوده است؟ - مستعارنویسی کهن همان تخلص است. در گذشته کسی فردی به نام سعدی نمیشناخت. برای مثال اگر میگفتند مشرف الدین شیرازی افراد بسیاری با این نام در شیراز بودند. برخی حقیقی و شناخته شده بودند و برخی را نمی شناختند. به عبارت دیگر در زمانه سختی که روحیه نقد پذیری کم است، برخی نمی توانند سکوت کنند و به هر زبانی نقدی را منتشر کنند . مستعار نویسی کاری غیر اخلاقی نیست و ماجراجویی است مانند پریدن به یک رودخانه. ماجراجویی با افتخار و مرگ همراه است و مستعارنویسی نیز تبعات خودش را دارد. در این مورد حتی دستور دینی به اسم خدعه کردن داریم. مکر یعنی پنهان کردن هر چیزی که دشمن میتواند از آن استفاده کند. این مکر ابتدا شاید نظامی بوده است ولی در جنگ فرهنگی هم میتوان مکر کرد. کسی که تانک ندارد میتواند تک تیرانداز باشد. اسم مستعار مانند
تک تیرانداز در گوشه ای پنهان میشود چون تانک ندارد. جالب آنکه آنان که تانک دارند، تک تیراندازی را جوانمردانه نمی پندارند. در جنگ برابر، دو ارتش مقابل هم میایستند و با شمشیر با هم مبارزه میکردند ولی هم اکنون خدعههای نظامی، فریب ها و نیرنگ ها به وجود میآید طرف مقابل حق دارد برای خود اسم رمز درست کند. در نبرد میان روشنفکران با دولت، بین آزادی و دیکتاتوری، به دلیل اینکه بازی جوانمردانه نیست، صحبت از غیر اخلاقی بودن مستعار نویسی بی ربط است. به عقیده شما یکی از دلایل منتقدان برای استفاده از اسم مستعار نبود فضای آزاد برای آشکار سازی نواقص یک اثر نیست؟ - به عقیده من هیچ گاه آزادی کامل نبوده است. هیچ دولتی آزادی گفتن هر چیزی را نمی دهد. آزادی بیان در کشور و مطبوعات بوده است ولی امنیت آزادی بیان را نداشته ایم و برای همین گاهی مولفان مجبور میشوند به خودسانسوری روی بیاورند. بنابراین باید پیشگیری کرد و مثلاً از اسم مستعار استفاده میکنیم. بهترین راه برای مقابله با کسانی که بازی جوانمردانه را رعایت نمی کنند این است که در آن بازی با آنها شرکت نکنیم. آمبروز بیرس روزنامه نگار و طنزنویس آمریکایی در یادداشتهای طنزی که
مذهب و سیاست آمریکاییان را به تمسخر میگیرد، از اسم مستعار استفاده میکند. حتی نامش در چاپ اول کتاب «فرهنگ شیطان» (که مجموعه ای از همان یادداشتهای طنز است) نمی آید. در واقع در زمانی که در جامعه مثلأ دموکراتیک آمریکا، نظام حاکم نمی توانند این طنزها را بپذیرد در چاپ اول کتاب نام خودش را درج نمی کند. دوران زندگی بیرس در سال 1906 مصادف است با انقلاب مشروطه در ایران که یکی از طنزنویس ها ما دهخدا است و شباهتهایی میان چرند و پرند دهخدا و بیرس است و شاید دهخدا به نوعی متأثر از بیرس است. در تاریخ مطبوعات چه مصداقهای دیگری برای مستعارنویسی میتوان ذکر کرد؟ - در سال 1332 نشریه ای داریم که در عرض دو ماه با 32 نام منتشر شده است. از آنجایی که سیستم وزارت فر هنگ با مجلات آزادی خواه مبارزه میکرده است تمام مجله ها لوگوی خود را تغییر میدادند برای مثال آرمان میشد اژدهای زرد، اژدهای زرد میشد ندای ایران زمین، ندای ایران زمین میشد رنگین کمان و همه در یک چاپخانه با یک فونت بوده و تنها عنوان نشریه تغییر میکرد چون تنها چیزی که سبب میشد روزنامه بسته شود عنوان روزنامه یا مجله بود. مسلم این است که زور شهربانی بیشتر از
نویسنده بوده و نویسنده مجبور بوده است اسم عوض کند. در واقع مسیر نوشتن مبارزه طلبی است و در میدان مبارزه به میدان مین میروی و یا روی مین میروی و یا از روی مین ها با حیله هایی رد میشوی. همانقدر که سیستم نظارت پیشرفت می کند تکنیکهای فرار از نظارت هم تغییر می کند و مستعار نویسی تنها یکی از آن تاکتیکهاست.
دیدگاه تان را بنویسید