توسعه اقتصادی و سیاست خارجی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : حسین احمدی
کسب سرمایهگذاری خارجی، تکنولوژی و فنآوری جدید و حضور در نهادهای بینالمللی از متغیرهای عمده توسعه اقتصادی هستند که با سیاست خارجی عجین شده است. عضویت و فعالیت ایران در «سازمان تجارت جهانی»، گامی اساسی برای پیشبرد اهداف اقتصادی کشور است، اما کشورهایی که با ما در موضع «تخاصم» قرار دارند این فرصت را به ما نمیدهند. در حوزه نفت و گاز جذب سرمایهگذاری صدمیلیاردی کار دشواری نیست اما این مهم مشروط به بهبود روابط با اتحادیه اروپا و کشورهای حوزه نفت است. این مقدار جذب در کشورهای در حال توسعه به آسانی صورت میگیرد. از مولفههای مهم این رابطه باید به «انعطافپذیری» اشاره کرد. در روابط بینالملل انعطاف به معنای شکست و تسلیم نیست، بلکه آنچه باعث شکست میشود «بازی بد» و سادهانگاری بازیهاست. برای مثال ایالاتمتحده نخستوزیر جدید هند -« مودی » - را بهمدت 10 سال تحریم و بایکوت کرده بود و وی حق ورود به خاک آمریکا را نداشت. سه ماه قبل از انتخابات اخیر خانم «نانسی پاول» سفیر آمریکا در هند با آقای مودی دیدار میکند و بعد از انتخابات و پیروزی ایشان آقای اوباما به مودی تبریک میگوید. ممکن است که آمریکا ناچار باشد با مودی
نخستوزیر تعامل بیشتری داشته باشد تا مودی سروزیر «گجرات»، اما انعطاف در سیاست خارجی آمریکا بهعنوان شکست و عقبنشینی تفسیر نمیشود. همین وضعیت در دیدار تاریخی نواز شریف به دهلی نو در مراسم تحلیف نخستوزیری مودی قابلتامل است. اهمیت یک منطقه یا کشور بر مبنای منافع ملی ترسیم میشود. قبلا اولویت اول آمریکا در حوزه اقتصادی اروپا بود حال آنکه شرق آسیا و اقیانوس آرام اولویت اول شده است. بر اساس ترسیمی که در منافع ملی داریم آگاهی به اولویتبندی در سیاست خارجی با توجه به اهمیت منطقه ضروری است. در عصر و دهههای حاضر برای گسترش و توسعه اقتصادی کثرتگرایی و وابستگی متقابل در چارچوب مراودات منطقهای سمت و سوی سیاست خارجی را مشخص میکند. این در حالی است که اولویت اول اقتصادی ما که لزوما باید از سیاست خارجی نشات گرفته باشد مشخص نیست. بر فرض اگر اولویت اول ما در اقتصاد منطقه شرق و جنوب آسیا باشد، ضروری است که بسترهای اولیه را در این منطقه فراهم کنیم، تعاملات فرهنگی و دانشگاهی بیشتری داشته باشیم، فعالان اقتصادی را به حضور بیشتر تشویق کنیم و دستگاه سیاست خارجی بهطور منظم و مستمر این منطقه را در اولویتبندی جدید ایران برای
نیل به اهداف تعیینشده قرار دهد. در بحث اهمیتگذاری به اولویتها نیز نگاهی استراتژیک و حیاتی داشته باشیم. ولی به نظر میرسد تا رسیدن به این مهم هنوز فاصله داریم. در روند توسعه اقتصادی همراه با افزایش صادرات یعنی اینکه شما توان صنعتی را افزایش دادهاید و در سیاست خارجی حکایت از این دارد که میخواهیم بازیگر مطرح باشیم. موقعیت ژئوپولیتیک و اکونومیک ایران ایجاب میکند که در منطقه شرق آسیا حضور مهمتری داشته باشد چه اینکه جریان انتقال قدرت، بهسمت آسیاست. دغدغههای بینالمللی اقتصاد ایران نیاز به باز تعریف دارد که اثرگذاری سیاست خارجی در مناطقی باشد که علاوه بر ظرفیت بالای اقتصادی، از نظر وابستگی متقابل نیز از اهمیت بالایی برخوردار باشد. چهار مشتری بزرگ نفت ما (چین -هند- ژاپن- کرهجنوبی) آسیایی هستند، ولی پهنه سیاست خارجی ما به مناطقی دیگر گره خورده است. هند بعد از توافق هستهای ایران و 1+5 در ژنو در همان ابتدا واردات نفت از ایران را دوبرابر کرد و در ماه مارس ایران چهارمین تامینکننده نفت هند بود، درحالی که در سال گذشته جایگاه یازدهم را داشت. از دیگر مولفههای مهم که برای حرکت سریع به سمت توسعه به ما کمک میکند
واقعگرایی و تعادل در سیاست خارجی است. هدف اصلی تعامل و تعادل در سیاست خارجی تلطیف فضای بینالمللی برای توسعه اقتصاد ایران است. اما اینکه میگوییم واقعگرایی، به این دلیل است که آیا میپذیریم اقتصادمان در معرض خطر است و با این رشد و تورم موجود روبهرو هستیم یا نه. درجهبندی این پذیرش، ارتباطی مستقیم با تعامل و تعادل ما در عرصه اقتصادی دارد. بهعنوان مثال قطر برای برگزاری جامجهانی فوتبال در 2022 به 150میلیارددلار سرمایه در ساخت فرودگاه و ورزشگاه و دیگر زیرساختها نیاز دارد، این واقعیت باید قطریها را متقاعد کند که نیاز به آرامش و ثبات منطقهای بهتری دارد. توسعه اقتصادی کشورمان وابسته به دورنمایی است که سیاست خارجی مستلزم طراحی و دنبالکردن آن است. در قالب یک سیاست خارجی چندبعدی است که میشود به توسعه اقتصادی امیدوار بود. اگر در سازمانهای بینالمللی حضور داریم، باید نقشی سازنده و تصمیمگیرنده داشته باشیم، در عرصه جهانی وارد میشویم باید قدرتمند باشیم، در حل مناقشات منطقهای با اولویتبندی که داشتیم وارد شویم، نگاه به آینده تلفیقی از سیاست خارجی همراه با توسعه باشد، و تلاش برای ارتقای جایگاه بینالملل داشته
باشیم.
استاد روابط بینالملل
دیدگاه تان را بنویسید