آرزوی قلبی اصلاحطلب و غیر اصلاحطلب است که حصر موسوی و کروبی به پایان برسد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
اسحاق جهانگیری وزیر صنایع و معادن دولت اصلاحات و از کاندیداهای احتمالی انتخابات ریاستجمهوری طی گفت و گویی خواندنی با «اعتماد»، ضمن انتقاد از گمانه زنی ها در مورد رد یا تایید صلاحیت شدن خاتمی توسط شورای نگهبان می گوید: خاتمی اکر کاندیدا شود، حتما با هماهنگی نظام خواهد بود
به گزارش نامه به نقل از انتخاب ، متن کامل این مصاحبه در پی می آید:
آقای جهانگیری، به نظر میرسد اصلاح طلبان در شرایط سختی به سر میبرند.
بله، همه در شرایط سختی به سر میبرند، اصلاحطلبها سختتر.
منظورم بیشتر شرایط سیاسی بود.
کجای شرایط سیاسی امروز برای اصولگراها سخت نیست؟ اصولگراها که وضعشان خیلی بدتر است. هرکدامشان یک جایی هستند، یک جهتگیری دارند. اختلافات داخلی شان خیلی جدی شده است. از طرف دیگر فکر میکنند باید درباره این عملکرد هشت ساله پاسخگو باشند. وضعیت عملکرد برایشان نگرانکننده بوده. شرایط خیلی برای اصولگراها دشوار شده، به دلیل اینکه مسوول اداره کشور هستند اما اصلاح طلبها از جهت اینکه الان مسوولیتی ندارند، راحت ترند. مردم از اصلاح طلبان انتظار ندارند که پاسخگو باشند. ولی از موضع یک گروه سیاسی که بالاخره تعیینکننده بود، ریشهدار است و در کشور نقش دارد، شرایط دشواری است چون از صحنه سیاسی کشور حذف شده کنار گذاشته شدهاند.
چند ماه دیگر انتخابات ریاستجمهوری برگزار میشود و در همین شرایط سخت هم نام اصلاح طلبان در بحثهای انتخاباتی به صورت دایم وجود دارد. اکنون دو گروه عمده در جریان اصلاحات حضور دارند که تعدادشان هم کم نیست؛ عدهیی که قائل به حضور در انتخابات به هر قیمتیاند و عدهیی که معتقدند شرایط حضور در انتخابات مهیا نیست. منظور من از شرایط سخت اصلاح طلبان این بود. به نظر شما چرا این دو دستگی به وجود آمده؟
خب، همان طوری که خودتان هم در سوالتان اشاره کردید، به هرحال شرایطی است که اصلاح طلبان از طرفی راجع به کشور و راجع به نظام احساس مسوولیت میکنند. میدانند که در مقطعی از تاریخ قرار گرفتهایم که مشکلات زیادی پیش روی کشور ایجاد شده و اصلاح طلبان به عنوان یک جریان سیاسی نمیتوانند نسبت به این مسائل بیتفاوت باشند. بالاخره این گروه در یک کشتی نشستهاند که سرنوشت آنها به سرنوشت حاکمیت گره خورده است. این طوری نیست که بگویند اگر اتفاقی بیفتد، متوجه جریان حاکم است و متوجه ما نیست. از طرفی دیگر، بالاخره اصلاحات یک جریان ریشهدار است که در عمق جامعه نفوذ دارد. تصمیمگیری در راس جریان اصلاحات نیاز به بحث و جدل دارد، ولی بالاخره این تصمیمگیری باید طوری باشد که خواستههای گروههای مختلف حتی آنها که در شهرستانها و مناطق دیگر به عنوان اصلاح طلب فعالیت داشتند لحاظ شود و این پرسش طرح شود که آیا ما هر تصمیمی بگیریم، بدنه اجتماعی که همواره در جریان اصلاحات قرار داشتهاند، چه اتفاقی برایشان میافتد؟ از طرفی، اصلاحات هر تصمیمی بگیرد، طبیعتا در تعامل با نظام است و نمیتواند مستقلا تصمیم بگیرد. نه اینکه نمیتواند، تصمیمش وقتی عملی میشود که با نظام در تعامل باشد و به یک تفاهمی رسیده باشند. آن هم دشوار است. بالاخره الان شرایط ارتباطات با نظام خیلی محدود است و تعامل جدی وجود ندارد. اما سیاستمدار، جریانات سیاسی ریشهدار در تاریخی، هیچ وقت به خاطر شرایط محدود در بن بست قرار نگرفتهاند. اصلا نفس سیاستمداری این است که همیشه در بن بستها باید راهکار پیدا کند. در همین شرایط دشوار که اهمیت توجه به بدنه اجتماعی نیز از سوی شما مطرح شود بالاخره سوال این است که تصمیمگیری در جریان اصلاح طلب - به عنوان یک اصلاح طلب از شما سوال میکنم، چگونه اتفاق میافتد؟چطور در انتخابات در یک مقطع سیاسی به نتیجه میرسید؟ این فرآیند در جریان اصلاحات به چه شکل است؟
اولا اینکه اصلاحات جریان ریشه داری که از مجلس دوم شکل گرفته و سابقه طولانی دارد و برخی از اعضا ممکن است سابقه شان طولانیتر از این هم باشد و قبل از مجلس دوم هم بودهاند و طی این سالها نهادهای مدنی در داخل جریان اصلاحات شکل گرفته است. یکی از مجموعههای تصمیمگیرنده در جریان اصلاحات، احزاب اصلاح طلب بودهاند. درست است که این سالها دوران رکود فعالیت احزاب اصلاح طلب است ولی بالاخره عملا هیچ اصلاح طلبی خودش را از صحنه سیاسی ایران حذف نکرده و هم چنان در صحنه حضور دارند. حداقل نیروهایشان به صورت جدی در صحنه حضور دارند. خب بالاخره، احزاب یک فرآیند تصمیمگیری دارند؛ شورای مرکزی شان، دفتر سیاسی شان... یک جایی هست که تصمیمگیری کنند. به دلیل اینکه احزاب در جریان اصلاح طلب طیف وسیعی از حزب معتدل و حتی کندرو قرار دارند تا حزبی که مدعی است رادیکالیسم است بالاخره همه گروهها باید به یک تصمیم میرسیدند. در نتیجه شورای هماهنگی اصلاحات که مرکب ازیک مجموعه از احزاب اصلاحات است شکل گرفت و همه تصمیماتی که داخل احزاب گرفته میشود، برای هماهنگی به این شورای هماهنگی میرود. یک سری هم شخصیت اصلاح طلب وجود دارد، که قدرت نفوذشان به صورت فردی بعضا از احزاب اصلاح طلب بیشتر است. یعنی نفوذ آقای خاتمی در جامعه ممکن است از احزاب اصلاح طلب بیشتر باشد. ولی خب حزب نیست، آقای خاتمی است!ا شخصیتهای دیگری وجود دارند که ممکن است در هیچکدام از این احزاب نباشند ولی شخصیتهای موثری باشند. در نهایت جمعبندی فرآیند تصمیمگیری بعد از احزاب در شورای هماهنگی اصلاحات انجام میشود اما به دلیل موقعیتی که آقای خاتمی در مجموعه اصلاحات دارد، برخی تصمیمات با توجه به محوریت ایشان گرفته میشود، بعضی از شخصیتهایی که باید حضور داشته باشند دعوت میشوند و نهایتا به یک جمعبندی میرسند.
در این پروسهیی که گفتید چه اتفاقی یا چه دست اندازی پیش میآید که مثلا در سال 84 آن اتفاق میافتد؟ یعنی اصلاح طلبها با تعدد کاندیدا وارد انتخابات میشوند و بدنه اجتماعی نمیدانند باید به آقای هاشمی رای دهند یا معین و کروبی؟ و بعد آن اتفاقات میافتد...
به نظرم در آن سالها احزاب اصلاح طلب مقداری دچار غرور شدند، مغرور شدند و فکر کردند جامعه بیشتر دنبال آنهاست و نتیجهاش این شد که در شورای دوم، احزاب اصلاح طلب لیستهای مختلفی دادند و نتوانستند آنطور باید تصمیمگیری کنند. من تنها موضوعی که میتوانم بگویم اینجاست که برداشت برخی احزاب به اشتباه این بود که فکر میکردند میتوانند به تنهایی رای مردم را جمع کنند.
و این اتفاق در سال 84 هم افتاد.
قبلش در شورای دوم افتاد. وقتی که لیستهای مختلف از احزاب اصلاح طلب بیرون رفت... پنج- شش تا لیست از همین تهران داده شد! بعد یک لیست با تعداد کمی رای ازیک گروه جدید به نام آبادگران آمد و بر لیستهای اصلاح طلب پیروز شد. در انتخابات 84 هم همین اتفاق افتاد. اگر بخواهیم آسیبشناسی کنیم آن اتفاق نتیجه اشتباه احزاب اصلاح طلب و بزرگان اصلاح طلب بود. آن موقع هم شاید اگر مقداری از خود گذشتگی در احزاب اتفاق میافتاد، یک مقدار ترجیح منافع جریان اصلاحات بر منافع حزب خودشان وجود داشت، ا منافع ملی بر منافع جریان اصلاحات بیشتر ترجیح داده میشد. ما قبل از اینکه عضویک جریان و حزب باشیم، یک ایران هستیم پس منافع ایران بر منافع جریان ما ترجیح دارد و منافع جریان مان بر منافع حزبمان ترجیح دارد، منافع حزب بر منافع شخصی مان ترجیح دارد. این مقدمه تصمیمگیری است. به نظر من آنجا این اتفاق نیفتاد. نتیجه این شد که در مرحله اول چهار- پنج کاندیدا وارد صحنه شدند. اگر رایی را که به سمت این چهار- پنج کاندیدا رفت، به سمت یک کاندیدای اصلاح طلب میرفت، جریان اصلاحات حتما در همان مرحله اول برنده بود.
منظورتان دقیقا کدام کاندیداها بودند که باید کنار میرفتند؟ چون تعداد کاندیداها مشخص بود.
بخشی از جریان اصلاحات به سمت آقای هاشمیرفسنجانی رفت. آقای دکتر معین، که همراهی بخشی از جریان اصلاحات را داشت. آقای مهرعلیزاده، که حداقل بخشی از نیروهای اصلاح طلب با ایشان بود. آقای کروبی، که بخشی از احزاب و شخصیتهای اصلاح طلب با آقای کروبی بودند. این مجموعه، مجموعه رای بالایی بود که متفرق شد و نتیجهاش این شد که بالاخره انتخابات به مرحله دوم رسید. در مرحله دوم، تلاش کردند که جبران کنند. اولا که فرصت سه- چهار روز بیشتر نبود که کافی نبود و امکان رسیدنش به عمق کشور وجود نداشت. بالاخره نباید انکار کرد ایران کشور بزرگی است با مناطق پراکنده، نمیشود به این راحتی تصمیمی که امروز در تهران گرفته میشود ظرف سه-چهار روز به اطلاع همه رسانده شود و همه را قانع کرد که از این تصمیم حمایت کنند. خصوصا که در مرحله اول، قبل از آن، تخریبهای گستردهیی علیه آقای هاشمی صورت گرفته بود. دیگر نمیشد کسی که تا قبل از روز انتخابات علیه او کار تخریبی انجام شده، در عرض سه روز جبرانش کند.
آن تخریبها کار چی کسی بود؟ گروههای اصولگرا؟ اصلاح طلب؟
بعد از انقلاب همواره مجموعه نیروهایی مقابل آقای هاشمی قرار داشتهاند که به خاطر شخصیت و موقعیت ایشان بوده است. چون همواره در جایگاه شخصیت دوم قرار میگرفته، هرکسی میخواسته نقد جدیای به سیستم داشته باشد، آن کسی که قابل نقد بود و هزینهاش کم بود، آقای هاشمی بود. در مقطعی بخشی از اصلاح طلبها بودند، خصوصا در دوران انتخابات مجلس ششم که تا مرحله اول 84 کشید. دریک دورهیی، بعد از 84، بیشتر اصولگراها بنای ناسازگاری با آقای هاشمی گذاشتند. متاسفانه اصولگرایان در دورهیی جریان حمله به آقای هاشمی را آغاز کردند که برخی نهادهای قدرت و حکومت در اختیارش بود. یعنی نهادهای رسمی... من فکر میکنم که سال 84، عمدتا به همین دلیل عدم تحلیل درست احزاب اصلاح طلب از مسائل کشور، این اتفاق افتاد و نتیجه این شد.
در جملات بالا اشاره کردید که شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به همراه تعدادی شخصیت تاثیرگذار باعث میشوند یک فرآیند به نتیجه برسد. استنباط من این است در آن سال تمام اجزایی که در نهایت باعث میشدندیک فرآیند اتفاق بیفتد و روی یک کاندیدای واحد به نتیجه برسند، دچار نقص بودهاند.
حتما اشکال وجود داشته. ببینید، اگر قرار بود همه چیز این احزاب مشابه هم باشد، خب یک حزب میشدند. وقتی که یک حزب نیستند دلیلش این است که تفاوتهایی لااقل از جهت تصمیمگیریهای جزئی دارند، حتی اگر در کلیات مشترک باشند. فرآیند تصمیمگیری درک جریان سیاسی واقعا کار دشواری است و طیف گستردهیی را در بر میگیرد. من فکر میکنم به دلیل همین گستردگی، تصمیمگیری سخت شد. خصوصا اینکه برخی از شخصیتهای محوری جریان که میتوانستند نقش به قول معروف ریش سفیدی را به عهده بگیرند و اوضاع را مرتب کنند، خودشان در معرض انتخاب بودند. چون خودشان در معرض انتخاب بودند، دیگر کاری نمیتوانستند بکنند؛ مثل آقای هاشمی. چون اینها در صحنه بودند، برخی افراد دیگر هم که میتوانستند کاری کنند، برای رعایت کردن احترام این دو شخصیت اصلی، نهایتا گفتند که به مردم واگذار کنیم.
اشاره کردید که خیلی از تخریبهایی که دوران بعد از انقلاب اتفاق میافتاد، به خاطر این بود که احساس میشد آقای هاشمی نفر دوم نظام هستند. به نظر شما، الان نفر دوم نظام چه کسی است؟
آقای هاشمی جایگاه خودش را دارد. من فکر میکنم یکی از دلایلی که آقای هاشمی این قدر تخریب شد این است که سیاستمدار کارکشتهیی است. اینکه آقای هاشمی هم چنان در جایگاه خودش قدرتمند ماند؛ نشانه این است که سیاستمدار قدرتمندی است که میتواند بحرانهایی به این گستردگی را از سر بگذراند آقای هاشمی نقش خودش را دارد که بالاخره حتی مقام معظم رهبری هم گفتهاند که هیچکس برای من هاشمی نمیشود. معتقدم تخریبها هم در موضع و هم جایگاه آقای هاشمی حتما تاثیر داشته، ولی جایگاه دوم قدرت رییسجمهور است. به نظر من، آقای هاشمی هم چنان قدرت تاثیرگذاری بالایی دارد.
پس آقای هاشمی الان نفر دوم نیست.
نمی شود گفت نفر دوم نیست.
الان، نظام نفر دوم دارد؟
(سکوت) نفر دوم... به جایگاه رسمی که نگاه کنیم، رییسجمهور است.
نه لزوما رسمی، منظورم غیررسمی است.
اگر این طور نگاه کنیم، به نظر من بعد از رهبری، آقای هاشمی نفر دوم است. بعد از رهبری هیچ کس به آقای هاشمی نمیرسد.
وقتی به انتخابات 88 میرسیم، اتفاقات عجیب و غریبی برای جریان اصلاحات روی میدهد. آنها متهم به براندازی، ارتباط با غرب، کودتای مخملی و... میشوند این اتفاقات و در نهایت به این ختم میشود که تعدادی از اصلاح طلبان به زندان میافتند، برخی احزاب منحل میشوند و... فکر میکنید اصلاح طلبها مغضوب کدام گروه شدند که چنین اتفاقی برایشان افتاد؟
اتفاقات 88 از جمله بدترین اتفاقات دوران جمهوری اسلامی بود. انتخابات پر هزینهیی بود. هم برای جریان اصلاحات پرهزینه بود و اصلاحات هزینههای بسیاری برایش پرداخت کرد و هم برای مجموعه نظام که برخوردهایی با مجموعهیی داشت که سالها در دل خودش بود. چرا این اتفاق افتاد؟ واقعا چرایش هنوز روشن نشده. علتش هم این است که در این فضای امنیتی نه اطلاعات شفاف رد و بدل میشود و نه امکان بحث و گفتوگوی جدی وجود دارد. اگر شرایطی به وجود بیاید که مسائل امنیتی کشور کامل برطرف شود و مسوولین کشور بنشینند و با احزاب سیاسی، یک آسیبشناسی کنند که جریان اصلاح طلب، اگر در انتخابات 88 اشتباه کرد، کجا اشتباه کرد؟ در مقابل جریان اصلاح طلب باید بگوید که اگر اشتباهی در جریانی که میخواست این بحران را مدیریت کند، چه بوده... چون بالاخره در سال 88 یک بحرانی اتفاق افتاد. یک مجموعهیی از نهادهای کشور مسوول کنترل این بحران بودند. برخی معتقدند اشتباهات مدیران بحران بود که اینکه بحران را اینقدر ادامهدار کرد. وگرنه میشد به عنوان یک اعتراض اولیه که مردم به برخی از دست اندر کاران امور انتخابات داشتند رسیدگی و تمام شود. معلوم شود بالاخره حرف مردم چیست و مردم قانع شوند. برخی اتفاقاتی که از قبل از انتخابات افتاد و بحث مناظرهها و بحث بالاخره استفاده از برخی منابع، به هرحال فضای انتخابات را مقداری از قبل به این سمت برد که نهایتا این اتفاق افتاد. من فکر میکنم الان نمیشودیک اظهار نظر دقیق کرد. اظهار نظر دقیق وقتی اتفاق میافتد که طرفین به هم اعتماد داشته باشند و با همان اعتماد به هم بنشینند آسیبشناسی کنند. وقتی یک طرف همواره طرف دیگر را متهم به براندازی میکند که نمیشود آسیبشناسی کرد. آن طرف هم وقتی حرف میزند، یکطرفه حرف میزند.
شما ابتدای صحبتتان به تعامل با نظام اشاره کردید. فکر میکنید امکان اینکه با نظام گفتوگو شود، در آن شرایط وجود داشت؟
بله! من تیرماه 88 (کمی این طرف یا آن طرف تر) مصاحبه کردم و در آن شرایط از مهمترین مصاحبهها شد. همان موقع گفتیم جریان اصلاح طلب یک جریان گمنام تازه به صحنه آمده نیست. رییسجمهور، وزیر، نماینده مجلس، رییس مجلس و... داشته. اینها کسانی بودند که تا چند ماه قبل در نشستهایی با نظام گفتوگو میکردند. درباره مسائل تصمیمگیری میکردند. بخشی از اسرار نظام پیش اینهاست. در نهادهای مختلف کشور، مسوولیت ردهک داشتهاند. اینها باید با نظام وارد تعامل شوند. بروند و گفتوگو کنند و ببینند راهکار چیست. یکی از جاهایی که به نظر من میتوانست خیلی خوب برای کنترل این بحران نقش ایفا کند، دولت بود. ما بالاخره در مسوولیتهای دولتی بودهایم. اتفاقاتی افتاده و دولت میتواند به راحتی با گروه معترض بنشیند، جلسه بگذارد، ببیند چه هست و چه نیست. چه کارهایی کنند یا نکنند.
ولی مردم به خود دولت معترض بودند.
بله، در واقع معترض گروهی بودند که انتخابات را برگزار کرده بودند. من فکر میکنم دستگاههای مسوول که در این زمینه مسوولیت قانونی دارند، میتوانستند به سرعت -سه چهار روز- به یک تفاهمی برسند. چون بعید میدانم حزبی دنبال این بود که با حضور در خیابان، تاثیر تعیینکنندهیی در سرنوشت کشور داشته باشد.
تکلیف آن علامت سوالی که بدنه اجتماعی جریان اصلاح طلب داشت چه میشد؟
اقناع کردن جامعه با گفتوگوهای تلویزیونی و طرح بدون سانسور مساله میتوانست انجام پذیرد. کسانی که برای حرف زدن میرفتند، اگر چهرههای قابل اعتماد مردم بودند، میتوانستند راحت مردم را قانع کنند. بگویند با اینها جلسه داشتیم، به این نتیجه رسیدیم.
البته چهرههای امنیتی جریان اصولگرا میگویند طی دیداری که با معترضان دولت داشتهاند، آنها نمیخواستهاند که این مذاکرات به نتیجه برسد.
من نمیخواهم بگویم که درست میگویند یا غلط. چون ما نمیدانیم چقدر از این ادعاها درست است و چقدر نادرست است. من میخواهم بگویم از موضع مدیری که میخواهد بحرانی را اداره کند، راهکار اداره بحران فقط درگیر شدن و مقابله نیست. خصوصا وقتی که میدانیم یک عده میتوانند کنترلکننده بحران باشند؛ ا وقتی که در منطقهیی اتفاقی میافتد، شما نمیدانید چه کسی بانی این است. کنترل کردنش خیلی سخت است. ولی زمانی هست که میدانید اگر با افرادی مذاکره کنید میتوانید این بحران را آرام کنید.
شما فکر کنید چه عاملی باعث آن اعتراضها شد؟
من زمانی استاندار بودم. فکر میکنم که اگر من مسوول تصمیمگیری بودم، میتوانستم طوری مدیریت کنم که به این جاها نرسد. حتی اعتراض گستردهیی مثل اعتراض تهران.
چگونه؟
بالاخره، این طور چیزها را سخت میشود گفت. یکی از راهها این است که باید بدانید که اگر شما با شخصیتهای موثری به تفاهم برسید که معترضین به آنها اعتماد دارند، قادرند مسائلشان را با معترضین حل کنند. وقتی درگیری به آن معنا اتفاق نیفتاده بوده، جریاناتی که معلوم نیست میتوانستند تاثیرگذار باشند، هنوز بر جریان اعتراضات حاکم نشده بودهاند، اعتراضات حالت عادی داشته... این طور مواقع، به نظر من، میشد با گفتوگو با احزاب اصلاح طلب، با شخصیتهای اصلاح طلب و استفاده از قدرت و توانمندی آنها جریان را کنترل کرد و در عین حال به اعتراضات هم رسیدگی کرد. البته در این طور کارها باید تلاش شود که حتیالامکان راس نظام درگیرش نشود. باید در همان سطح دستگاهها بماند و تصمیمگیری شود.
دوباره به بحث تعامل بر میگردم. دیدیم که دو سال بعد از انتخابات، کسانی مخصوصا جریانات اصلاح طلب میگویند که با این شرایط دیگر امکان حضور در انتخابات نیست. آقای خاتمی هم یکسری شرایطی اعلام کردند، که نمیشود اسمش را شرط هم گذاشت، ولی لازمههای حضور در انتخابات بود: انتخابات در چارچوب قانون، آزادی زندانیان و آزادی رسانهها. منتها آن شرایط در همین حد هم محقق نشده بود و شاید به صورت نسبی محقق شده بود اما آقای خاتمی به انتخابات رفتند و رای دادند. بعد گفتند قرار نبود رای ندهیم!یکسری شرایط را اعلام کردیم! شما علت رای دادن آقای خاتمی را چه میدانید؟
اولا اینکه چرا آقای خاتمی رای داد را اصلا خودش باید توضیح بدهد. ولی من اصلا تصور اینکه آقای خاتمی رای نمیدهد را نداشتم. بالاخره کسی است که سالها وزیر و هشت سال رییسجمهور بوده، عین دومین قدرت کشور. حالا یک اتفاقاتی هم در داخل این نظام افتاده که قطعا مطلوب او نبوده. اینکه ایشان به مرحلهیی برسد که بگوید من دیگر به عنوان یک شهروند به این صندوق اعتماد نمیکنم که رای بدهم، خیلی بار سیاسی مهمی میتوانست با خود داشته باشد. به نظر من، آقای خاتمی با علم به اینکه اینکه رای دادنش باعث میشود بخشی از بدنه اصلاحات و جریان سبز مدتی به او اعتراض خواهند کرد و مدتی زمان خواهد برد تا آنها قانع شوند، این عمل یک کار مدبرانه و شجاعانهیی بوده که انجام داد. یعنی آقای خاتمی هزینه همه انتقادها را خرید اما کار عاقلانه را انجام داد. اگر نمیکرد هزینهیی که بر جریان اصلاحات و خصوصا بدنه اصلاحات تحمیل میشد بیشتر از آن چیزی بود که هست.
خب، بعد از اینکه آقای خاتمی رای داد، طیف امنیتی جریان اصولگرایک قدم جلوتر آمدند و گفتند حالا شما باید بگویید که توبه کرده ایم!
توبه را که آن موقع نگفتند. قبل از آن هم میگفتند. من فکر میکنم گروه تندرو هستند که هیچوقت نمیتوانند در صحنه رقابت صاحب منصبهایی باشند که در آن قرار گرفتهاند. چون خیلی افراد از نظر سابقه انقلابی، مدیریتی، تحصیلاتی و... بهتر از آنها در کشور حضور دارند که میتوانند آن کارها را به عهده بگیرند. تندروها بعد از حذف شدن این جریان حاکم شدند. مصلحت این گروه در حمله به مصلحان جامعه است. در واقع فرمول حضور این گروهها در قدرت، التهاب آفرینی است.
چه ابزاری میتواند این افراد را مهار کند؟
بی اعتنایی! نباید خیلی به شعارها توجه نکرد. اینها با شعارهایشان دیگران را میترسانند و وادار به عقبنشینی میکنند و کم پیش میآید که عمل واقعی انجام دهند مگر در مواردی که ابزار و قدرت داشته باشند. بالاخره در کار سیاسی یک جاهایی هزینه هم هست. من فکر میکنم که آقای خاتمی آن کاری که انجام داد، کاری بود که صد در صد مورد تایید و مقبولیت نظام بود، ولی خب ممکن است بگوییم که به نسبت اینکه آقای خاتمی باید عکس العمل مناسب در ازای این کاری که کرد میگرفت، که نگرفت ممکن است علت این باشد که همین تندرویها فضا را طوری هدایت کردند که نظام نتوانست بهرهبرداری خود را انجام دهد. شاید هم فضایی درست شده بود که عدم شرکت عدم معرفی کاندیدا به این معنا قلمداد شده بود که در رایگیری هم نباید شرکت کرد پس طرفین علیه همدیگر نوعی گارد اتخاذ کرده بودند که کسی نتوانست آن را به سرعت تغییر دهد. قبلا هم گفتم که پیش از انتخابات مجلس آقای هاشمی به نقل از رهبری گفته ایشان حتی موافق آمدن اصلاح طلبان هستند و اگر پیروز مجلس هم شوند بلااشکال است اما زمانی نقل شد که جریان اصلاحات چندان قادر به بازیابی خود نبود. من فکر میکنم در مجموعه حاکمیت علاقهمندی به حضور اصلاح طلبان در اداره کشور به صورت جدی وجود داشته باشد. بالاخره نتیجه این هشت سال درسهای زیادی به همه داده. این هشت سال برای خیلی از کسانی که تصوراتی راجع به اداره کشور داشتند، اگر ارزیابی دقیقی انجام بگیرد خارج از همه حب و بغضها، اینکه چه کسی از ارزیابی خوشش میآید، چه کسی بدش میآید... صرفا به عنوان یک ارزیابی داخلی انجام بگیرد، به عنوان سرمایهیی که در اختیار جریانات حاکمیت قرار میگیرد. این هشت سال خیلی درس میدهد. هزینههایی که در این هشت سال بر مقدسات تحمیل شد. هزینههایی که بر رهبری تحمیل شد. هزینههایی که بر مجموعه نظام تحمیل شد. هزینههای مالی که از جیب ملت ایران بیش از ششصد تا هفتصد میلیارد دلار رفت. نیروهای انقلابی از صحنه انقلاب کنار گذاشته و بدنام شدند. هزینهیی از این راه به انقلاب تحمیل شد که افراد موثر سطح بالا متهم به انواع و اقسام چیزها شدند. اینها را یک طرف قرار دهیم و دستاوردها را هم طرف دیگر. عدهیی معتقدند این اتفاقات دستاوردهایی هم برای نظام داشته و باید ببینیم واقعا این دستاوردها با هزینهها سازگاری دارد؟
البته برخلاف اظهارات شما چیزی که از تریبون رسمی گفته میشود این است که بعضیها این همه پیشرفت را نمیبینند.
تریبون رسمی هیچوقت در هیچ حکومتی خودش را در موضع ضعف قرار نمیدهد. البته نمیگویم اگر حاکمیت به ضعف موجود اذعان کرد چیزی به نفع جریان اصلاح طلب تلقی میشود، نه! اصلاحات باید به عنوان یک سرمایه داخل نظام بماند. و البته اگر در جایی حرکتی انجام گرفت و در مقابل دستاوردهای آن حرکت هزینه زیادی برای نظام داشت، نباید تکرار شود.
آنچه ما پس از انتخابات 88 میبینیم، دو چالش عمده نظام با مجموعه دولت دهم و آقای احمدینژاد است؛ یکی بحث ناسازگاری احمدینژاد با سیستم است و دومی هم معیشت مردم. به نظر شما این دو عامل برای نظام کافی نیست که نظرش درباره اداره کشور توسط جریان اصولگرا عوض شود و به سمت جریان اصلاح طلب برگردد؟
ببینید، اینکه آقای احمدینژاد ناسازگاری دارد یا معیشت مردم دچار مشکل است و مجموعه سیاستهای اتخاذ شده توسط دولت طی چند سال اخیر در حوزه سیاست خارجی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و همه این ناسازگاریها چیزی نیست که غیرقابل تحمل باشد و اتفاقی هم برای نظام نمیافتد. اما نظام باید بررسی کند که یکسری دادهها به این سیستم داده و یکسری ستاندهها دارد. ورودی این سیستم چه بوده و خروجیاش چیست؟ اگر برای نظام مفید بوده، خب خیلی خوب است. همین راه را ادامه میدهیم. اگر مفید نبوده و در مضر بودنش به این نتیجه رسیدیم که مدیری که این همه منابع در اختیار داشته اما عملکرد بدی داشته قاعدتا باید تغییرات انجام شودیا سیاستها اصلاح شوند اینجا مهم نیست اصلاح طلب یا اصولگرا بودن اهمیت ندارد بلکه مهم این است که این نظام اگر اصولگراها را جزو نیروهای تعیینکننده داخل نظام میداند، اصلاح طلبها را هم از نیروهای تعیینکننده داخل نظام بداند. ضمن اینکه اتفاق 88 نمیتواند همه اصلاح طلبهای کشور را به نیروهای غیر خودی تبدیل کند.
چرا میگویید ناسازگاری احمدینژاد نمیتواند تاثیرگذار باشد؟
نه که نمیتواند، میگویم این قدر نمیتواند. در حدی که شما الان میگویید آن ناسازگاری جهتگیری نظام را عوض میکند نیست! من معتقد نیستم ناسازگاری جهتگیری را عوض میکند. آن نتیجه عملکرد است.
یعنی فکر میکنید قهر یازده روزه احمدینژاد مهم نیست؟
نتیجهاش مهم است! آقای احمدینژاد بیست روز هم قهر بکند ممکن است هیچ اتفاقی نیافتد. فوقش میرود مینشیند توی خانهاش. ولی وقتی این همه برای یک فرد هزینه شده و ادعا شود که کاملا ولایتمدار است و در چارچوب سیستم ولایت عمل میکند، بیاید چنین عکس العملی نشان دهد دیگر براساس شعارها نمیتوان تصمیم گرفت. اگر گذشته را ارزیابی کنیم در عمل نشان داده شده افرادی که کمتر شعار دادهاند، بیشتر همراهی کردهاند. من در دولت آقای خاتمی نمیتوانم هیچ موردی پیدا کنم که ایشان در مقابل یک صحبت صریح این طور عکس العملی داشته باشند. حالا آقای خاتمی شعار هم نداده و آقای احمدینژاد داده؛ نتیجه این شد به افرادی که با شعار به نحوی خودشان را طور دیگری نشان دادهاند، نباید توجه کرد. باید به سابقه افراد توجه کرد. باید به دنباله افراد، که این شخص از چه جایگاهی بلند شده و دارد این حرف را میزند نگاه کرد. آیا درست است کسی که هیچ سابقهیی نداشته وارد سیستم شود و بگوید هیچ کس به گرد من نمیرسد؟ بالاخره این نظام جنگ داشته، افرادی که این حرف را میزنند باید بگویند چقدر در جنگ حضور داشتهاند. این نظام شهید داده. این افراد باید بگویند چه سابقهیی داشتهاند. چقدر با امام همراهی کردهاند. من فکر میکنم در مقاطع یکسری مسائل به عنوان اصل و مبنا قرار گرفت که درست هم بود، نادرست نبود، ولی افرادی برای اینکه بتوانند خودشان را جا بیندازند از آنها استفاده کردند، شروع به شعارهای بزرگ دادن کردند و به این افراد اعتماد شد.
پس فکر میکنید بخشی از جریانی که دولت یا مجلس در آن دست دارد، عبرتی برای مجموعه نظام شده است؟
من فکر میکنم مجموعه اتفاقات این هشت سال برای همه، درسهای زیادی داشته است. باید از این وقایع درسهای زیادی گرفت.
با توجه به وضعیتی که شما توصیف کردید پرسش اینجاست که آیا مجموعه جریان اصلاح طلب در حال حاضر دیدارهایی با نظام انجام میدهد یا نه؟ مثلا با رهبری دیدار دارد؟
بالاخره ارتباطاتی وجود دارد. این ارتباطات باید تقویت شوند.
این ضعیف بودنش دو طرفه است؟
نظام که نمیتواند دنبال گروهها بدود که با من ارتباط برقرار کنید. این گروهها هستند که باید برای تعامل با نظام راه پیدا کنند. یک عده هستند که مینشینند و میگویند راه نمیدهند!
قبلا این راه پیدا کردن چگونه بود؟
قبلا وجود داشته! هر گروهی میخواسته... مثلا آقای خاتمی به صورت ماهیانه، حتی بعد از ریاستجمهوریاش با رهبری ارتباط داشته. وزرای دولت ارتباط داشتند. وزرای سابق وقت میخواستند و میرفتند و صحبت میکردند. در مراسمهایی که بوده شرکت میکردند و بالاخره گفتوگویی انجام میشد. من فکر میکنم آن تعاملات باید احیا شود. آن تعاملی که بین جریان اصلاح طلب با نظام بوده باید اصلاح شود. یک عده باید همت کنند و آن تعامل را احیا کنند.
این عده چه کسانی هستند؟
خب بالاخره همین شخصیتهای موثر جریان اصلاح طلب هستند دیگر.
به هر حال من فکر میکنم که این شدنی است. آقای هاشمیرفسنجانی الان ارتباط خوبی دارد. آقای خمینی ارتباط و گفتوگو دارد. میشود درباره شخصیتهای اصلاح طلب هم این تعامل و گفتوگو قبل از انتخابات ریاستجمهوری اتفاق بیفتد. به هر حال همه علاقهمند هستند که این نظام با قدرت و قوت ادامه پیدا کند، مشکلات برطرف شود و مردم به آرامش و آسایش برسند. اهداف اصلی مشترک هست و به نظر من میشود برون رفتی پیدا کرد.
سال 84 جریان اصولگرا مدعی بود ما برای شانزده سال آتی برنامهریزی کردهایم، نه هشت سال! به نظر شما با وجود چالش جدی میان آنها، تسلط آنها بر قوه مجریه هشت سال دیگر ادامه پیدا میکند؟
من فکر میکنم بسیاری از این اصولگراها هیچ راهی برای برون رفت از مشکلات بلد نیستند و سابقه شان هم نشان داده که قادر نیستند راهحلی برای برون رفت از این مشکلات پیدا کنند. تنها راهحلی که پیدا میکنند این است که به هم بپرند و تجزیه شوند. وقتی هم که تجزیه میشوند، متاسفانه تمام اخلاق را نسبت به هم کنار میگذارند. انواع و اقسام اتهامات درون اصولگراها به یکدیگر زده میشود که من تا حالا نشنیده بودم یک اصلاح طلب این موارد را به یک اصولگرا نسبت دهد. من فکر میکنم این مشکلی است که اصولگراها با آن رودررو شدهاند و به این سادگی نمیتوانند خودشان را بازسازی کنند.
به نظر شما کاندیدای دولت چه کسی خواهد بود؟
نمی دانم! واقعا هیچ اطلاعی ندارم.
الان میبینیم که بحث تعدد کاندیدا باز دارد مطرح میشود. آقای هاشمیرفسنجانی، آقای خاتمی، حتی آقای ناطق هم به تازگی در جریان اصلاح طلب تعریف میشود! خود شما، آقای عارف هستند، آقای زنگنه و به همین ترتیب فکر میکنم تعداد کاندیداهای اصلاح طلب به ده نفر برسند! استراتژی اصلاح طلبان برای انتخابات مشخص شده؟
اصلاحطلبها که هنوز درباره اصل موضوع تصمیم نگرفتهاند.
اصل موضوع یعنی چه؟
اصل موضوع شرکت در انتخابات است؛ معرفی کاندیدا و حضور فعال در صحنه داشتن. الان در واقع دارند راجع به این موضوع بحث میکنند. هم در احزاب اصلاح طلب، هم در شخصیتهای اصلاح طلب هم در گروههایی که آقای خاتمی دارند. برداشت تقریبا این است که اینبار اصلاح طلبها ممکن است به جمعبندی برسند تا در انتخابات ریاستجمهوری فعال شرکت کنند. ضمن اینکه اگر به این تصمیم برسند، موضوع بعدی این است که کاندیدایشان کیست؟ آن چه که در حال حاضر میتوان از کلام اعضا و شخصیتهای موثر اصلاح طلب نتیجه گرفت این است که اصلاح طلبان تلاش میکنند روی یک نفر به اجماع برسند. چنانچه اصلاح طلبان به یک کاندیدا برسند، بعید میدانم کس دیگری از چهرههای اصلاح طلب که شما اسم بردید آمادگی مستقل شرکت کردن در انتخابات را داشته باشد.
یک نفر چه کسی؟
یکی از همینهاست دیگر.
فکر میکنید آقای خاتمی تایید صلاحیت شوند؟
حالا آن بحث بعدی است. یک بحث این است که اصلاح طلبها با چه فرآیندی میآیند، یک بحث هم برخورد با آقای خاتمی است. من دلیلی نمیبینم یعنی اصلا موضوعش را موضوع درستی نمیبینم که اصلا طرح شود که آقای خاتمی تایید صلاحیت میشوندیا خیر. آقای خاتمی یک شخصیت بزرگ و سرمایه ملی نظام جمهوری اسلامی ایران است، با سابقه روشن در گذشته و این شخصیت اگر ورود پیدا کند، حتما با هماهنگی نظام خواهد بود. چون آقای خاتمی اینطور که بخواهد خودش را مطرح کند، نیست اصلا دنبال این کار نیست. الان اگر به صحنه بیاید گرچه میتواند موج ایجاد کند اما هنوز زود است. برداشت من این است که آقای خاتمی هنوز در مرحلهیی نیست که درباره این موضوع حتی فکر کند که به صحنه بیاید یا نه. آقای خاتمی هم یقینا بیش از بقیه راجع به جریان اصلاح طلب احساس مسوولیت میکند، چون جریان اصلاح طلب به او بیش از همه گرایش دارد. به هر حال یک نفر نهایتا با محوریت آقای خاتمی و احزاب اصلاح طلب به عنوان کاندیدا انتخاب خواهد شد و حالا هرکسی باشد، قطعا شخصی خواهد بود که حتما مجموعه حاکمیت و نهادهای تصمیمگیرنده را خواهد داشت.
یک بحث جدی دارد درباره حضور آقای هاشمی مطرح میشود. فکر میکنید آقای هاشمی در نهایت به این نتیجه برسند که وارد انتخابات شود؟
من آقای هاشمی را مرتب میبینم اما تا حالا از ایشان نشنیدهام که کمترین تمایلی برای شرکت کردن داشته باشد.
البته خودشان گفتهاند من حاضرم تا آخر عمر خودم را صرف اصلاح امور و انقلاب کنم.
بله! زندگی آقای هاشمی وقف این نظام و انقلاب بوده. از اولی که جوان بوده تا الان یک لحظه از انقلاب و نظام فاصله نگرفته. هزینه کرده ولی اینکه میخواهد کاندیدای ریاستجمهوری شود را بنده از ایشان نشنیدهام.
به نظر شما حضور آقای هاشمی چه واکنشی در میان توده مردم به همراه خواهد داشت؟
شما یک پیش فرضی میکنید که آن پیش فرض هم مبهم است روشن نیست. باید ببینم اصلا آقای هاشمی هم جزو کسانی است که وقتی میخواهد تصمیم گیرد قبل از آن به مسائل دیگر فکر میکند. در پاسخ به سوال شما معتقدم شخصیت ایشان به نسبت قبل بازسازی شده و بین مردم موقعیت بسیار خوبی دارد. شخصیت متنفذی است. آقای هاشمی و آقای خاتمی، چه تصمیم بگیرند خودشان شرکت کنند و چه کس دیگری را کاندیدا کنند، حتما در مقطعی است که خیر و صلاح کشور را در تصمیم خودشان میدانند که به نظر من تصمیم مفیدی خواهد بود و بازتاب مردم هم به نظر من خوب خواهد بود.
اگر شخصیتهایی مثل آقای هاشمی، ناطق و خاتمی تصمیم به نیامدن و رییسجمهورسازی بگیرند، به نظر شما این اتفاق کمی دیر نیست؟
نسبت به شرایط انتخابات دیر شده. بالاخره کاندیدایی که میخواهد انتخاب شود خصوصا برای جریان اصلاحات که بعد از 88 خیلی آسیب دیده به زمان نیاز داریم. نیروهای شهرستان تقریبا بهطور کامل از صحنه کار سیاسی کنار رفتهاند. کار سیاسی برایشان خیلی پرهزینه شده و این کنشگران را باید دوباره فعال کرد. این فعالسازی زمان میبرد تا جریان اصولگرایی که همه این نیروها را به صورت طبیعی و فعال در صحنه دارند. ولی اصلاحات خیلی وقت میخواهد که بتواند در استانها و شهرستانها دوباره نیروهایش را فعال کند و به صحنه بکشاند. ولی به نظرم هر وقت دوستان در ماههای آینده تصمیم بگیرند و با قدرت بیایند، جریان اصلاحات میتواند با یکسری هماهنگی با همه زحمتهایی که دارد به فعالسازی نیروهای خود بپردازد.
فرض بگیریم فردا آقای جهانگیری تصمیم میگیرند کاندیدای ریاستجمهوری شوند. خاستگاه شما کرمان است اما چطور میخواهند این کاندیداها را به شهرهای آذربایجان و خراسان معرفی کنند. پروسهیی زمانبر خواهد بود.
پر زحمت است، نه اینکه زحمت ندارد ولی اگر تصمیم گرفته شود، جریان اصلاحات فعال شود بخش عمدهیی از بدنه اجتماع مانند دانشگاهیان و نیروهای موثر قدرت نفوذ زیادی برای تحریک بدنه جامعه دارند ولی مهم این است که قبل از آن اصلاحات به جمعبندی برسند. البته یک فرصت دیگر که شانس اصلاح طلبها و هدیه اصولگراها به اصلاح طلبها بود مدیریت ناکارآمدی است که اصولگراها از خود نشان دادهاند. بهرهبرداری از ناکارآمدی اصولگرایان یک فرصت است. اخیرا من دیدهام برخی اصولگراها ناراحت هستند و میگویند اصلاح طلبها دارند از این سوءاستفاده میکنند. درحالی که این سوءاستفاده نیست! این استفاده است! وقتی یک جریانی بد عمل کرده و کشور را بد اداره کرده، جریان رقیب از این فرصت استفاده میکند دیگر! حق ندارند بگویند که استفاده نکن!
فکر میکنید حضور اصلاحطلبها در انتخابات پیش شرطهایی دارد یا نه؟
پیش شرط یا شرط نباید گفته شود. مهمترین دغدغه اصلاحطلبان این است که بالاخره انتخابات طوری برگزار شود که دغدغههایی دارند که باید برطرف شود.
تضمینی هم وجود ندارد؟
نه، تضمین هم لازم نیست. دغدغه آنها باید مثل تمام کسانی که در انتخابات شرکت میکنند مانند بیطرفی ناظر، بیطرفی مجری، سلامت انتخابات و... همین چیزهایی که در صحبتها گفته میشود. شرایط سیاسی پر نشاطی در کشور به وجود آوردن، در اختیار قرار دادن امکانات کشور بهطور عادلانه و مساوی برای کاندیداها و... یعنی اینطور نباشد که بخشی از امکانات کشور در اختیار یک جریان باشد و جریان دیگر بخواهد دست بسته با آن رقابت کند. صدا و سیما، امکانات دیگری که نهادها دارند یا همه باید استفاده کنند یا هیچکس نباید استفاده کند! اینکه یک گروه احساس کند فضای امنی برایش وجود دارد که هر اتهامی خواست به رقیبش بزند و هیچکس هم به آن رسیدگی نکند، باید بالاخره متوقف شود.
یکی از مسائل مهم جامعه این است که سال 88 دو کاندیدای اصلاحطلب در انتخابات حضور داشتند و الان در شرایط خاصی هستند. آیا مشخص شدن وضعیت آنها جزو پیش نیازها نیست؟
این آرزوی قلبی هر چهره انقلابی اصلاحطلب و بعضا غیر اصلاحطلب است که حصر آقای موسوی و آقای کروبی به پایان برسد. باید پیگیری کنیم. باید دنبال کنیم، مذاکره کنیم و همین طور زندانیانی که مربوط به انتخابات هستند. بالاخره این مساله همواره به عنوان یکی از مطالبات جریان اصلاحطلب است.
فکر میکنید به نظر شما اگر مشکل آنها حل شود، چه اتفاقی میافتد؟
اتفاقی نمیافتد بلکه تاثیر آن در انتخابات مثبت خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید