چه کسانی دست رد به سینه «نوبل ادبیات» زدند؟

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه به نقل از ایسنا، در گزارشی که در ذیل آمده است، نگاهی می‌اندازیم به روایت چند رویداد غیرمتعارف که میان آکادمی نوبل و نویسندگان برنده‌ معتبرترین جایزه‌ ادبی دنیا روی داده است.

* آکادمی نوبل که «کارل کپک» را شایسته دریافت جایزه‌ نوبل می‌دانست و در عین حال کتاب «جنگ با سمندرهای آبی» او را اثری بسیار توهین‌آمیز به دولت آلمان دانست، از او در خواست کرد تا قسمت‌های جنجالی کتاب را حذف کند تا اعطای نوبل ادبیات به او امکان‌پذیر باشد. اما این نویسنده‌ اهل جمهوری چک حاضر نشد نمونه‌های غیرجنجالی از نوشته‌هایش را به آکادمی نوبل ارائه کند. وی خطاب به اعضای آکادمی سوئد گفت: «ممنون از نیت خوبتان، اما من پایان‌نامه‌ی دکترایم را هم نوشته‌ام».

* «دبلیو.اچ.اودن»، شاعر و نویسنده‌ای بود که بسیاری او را شایسته‌ دریافت نوبل ادبیات می‌دانستند. اما گفته می‌شود علت عدم اعطای نوبل به او وجود چند اشتباه در ترجمه سال 1961 او از کتاب «داگ هامرشولد» ـ برنده‌ی صلح نوبل ـ بود.

* یکی از معروف‌ترین و جنجال‌برانگیزترین اتفاقاتی که در جریان مراسم اعطای نوبل رخ داد زمانی بود که «ژان پل سارتر» دست رد به سینه این جایزه‌ مهم ادبی زد. آکادمی نوبل تصمیم گرفت مدال سال 1964 نوبل ادبیات را به گردن این فیلسوف و نویسنده بزرگ فرانسوی بیاویزند، اما او نپذیرفت. وی درباره این تصمیم غیرمتعارف گفت: فرق می‌کند که من پای نوشته‌هایم امضا کنم که «ژان پل سارتر» یا «ژان پل سارتر، برنده‌ جایزه نوبل». نویسنده نباید اجازه دهد تبدیل به یک موسسه رسمی شود، حتی اگر این اتفاق به محترمانه‌ترین شکل ممکن رخ دهد.

* «الکساندر سولژنیتسین» نویسنده نام‌آشنایی بود که نامش به عنوان برنده سال 1970 نوبل ادبیات اعلام شد، اما او در مراسم اعطای جایزه‌اش شرکت نکرد. سولژنیتسین می‌ترسید برای دریافت جایزه‌ای که بزرگ‌ترین آرزوی یک نویسنده است، راهی استکهلم شود، اما دولت شوروی سابق از بازگشت او به کشورش جلوگیری کند. آکادمی اسکار نیز از برگزاری مراسم عمومی در سفارت مسکو برای این نویسنده‌ روس خودداری کرد و همین امر موجب دلخوری سولژنیتسین شد. برنده‌ نوبل 1970 که مراسمی خصوصی را ترجیح می‌داد، از پذیرفته نشدن پیشنهادش ابراز نارضایتی کرد و این حرکت را توهین به جایزه‌ نوبل دانست. سولژنیتسین مدال نوبل و جایزه‌ نقدی همراه آن را تا 10 دسامبر سال 1974 نپذیرفت و پس از به دست آوردن این افتخار بزرگ توسط دولت شوروی سابق از کشور اخراج شد.

* یکی از نویسندگان بزرگی که در راه دستیابی به نوبل ادبیات ناکام ماند، «خورخه لوییس بورخس» بود. به نوشته «ادوین ویلیامسون» ـ نویسنده زندگی‌نامه‌ بورخس ـ علت عدم اعطای نوبل ادبیات به این نویسنده پرآوازه‌، طرفداری او از «آگوستو پینوشه» ـ دیکتاتور شیلیایی ـ بود. این در حالی است که آکادمی نوبل نویسندگانی چون «پابلو نرودا» و «ژان پل سارتر» که متهم به طرفداری از «ژوزف استالین» ـ دیگر دیکتاتور معروف جهان ـ بودند، را شایسته دریافت نوبل ادبیات دانست.

** انتخاب «الفرید جلینک» به عنوان برنده‌ی نوبل 2004 نیز از رخدادهای بحث برانگیزی بود که طی 111 سال اخیر بی‌سابقه بوده است. با اعلام نام این نویسنده‌ی اتریشی به عنوان برنده نوبل ادبیات، «نات آهلوند» ـ از اعضای آکادمی سوئد‌ ـ از سمت خود استعفا داد. وی که از سال 1996 نقش کمرنگ‌تری در بنیاد نوبل داشت، درباره‌ی این انتخاب گفت: برگزیدن جلینک ضربه‌ی غیرقابل جبرانی به اعتبار این جایزه زد.

** اعضای آکادمی نوبل نام «هارولد پینتر» ـ نمایشنامه‌نویس بزرگ انگلیسی ـ را با چند روز تاخیر به عنوان برنده‌ی نوبل در سال 2005 اعلام کرد. گفته می‌شود استعفای «آهنلوند» از سمت خود و مسایل سیاسی که پس از آن پیش آمد، علت این تاخیر در اعلام برنده بود. پینتر که در زمان برگزاری مراسم اعطای نوبل به شدت مریض بود، متن جنجالی سخنرانی‌اش را از طریق استودیوی تلویزیونی به سمع و نظر اعضای آکادمی سوئدی رساند. اظهارات جنجال‌برانگیز او در این فایل ویدیویی، موجب برانگیخته شدن بحث‌هایی در مراسم اعطای نوبل سال‌های بعد شد.

** «بوریس پاسترناک» دیگر نویسنده‌ای بود که البته به اجبار از دریافت جایزه‌ی نوبل ادبیات سرباز زد. گزینش او به عنوان برنده‌ی این جایزه‌ی معتبر از سال 1946 تا 1950 مورد بحث قرار می‌گرفت تا اینکه اعضای آکادمی در سال 1958 تصمیم به اعطای این جایزه به او گرفت. اما با اعمال فشارها و انتقادات از سوی شوروی سابق، این نویسنده‌ی سرشناس روس علی‌رغم میلش مجبور به رد مدال نوبل ادبیات شد. وی به دلیل واکنش تند حکومت و از بیم طرد شدن از کشورش از دریافت جایزه‌ی نوبل خودداری کرد.