سخنان اخیر احمدی نژاد در مورد "باطل کردن انتخابات نظام پزشکی" پیام روشنی به شورای نگهبان دارد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
ابراهیم اصغرزاده گفت: احمدینژاد در اعتراض به رد صلاحیتها در انتخابات نظام پزشکی گفت که اگر شرایط درست نباشد انتخابات را باطل میکنم. این پیام روشنی به شورای نگهبان دارد
به گزارش نامه به نقل از انتخاب ، وی در بخش دیگری از سخنانش افزود: اخیرا در نامههای آقای عسگر اولادی میبینید که ایشان حرف از رفع انسداد انتخابات سال 92 میزند. اینکه ایشان میگوید آفتاب لب بام هستم اشارهاش به عمر خودش نیست بلکه این عمر اصولگرایی سنتی ایرانی است که آفتاب لب بام شده است. او میخواهد اصولگرایی را نجات دهد متن کامل گفت و گوی ابراهیم اصغرزاده با "اعتماد" در ادامه می آید: اگر بخواهیم روند حضور جریان راست سنتی با نمادهایی مانند موتلفه یا جامعه روحانیت مبارز در طول سالهای بعد از انقلاب را بررسی کنیم در هر مقطع این طیف کنش خاصی را داشته است که بررسی آن برای رقبا امر واجبی است. در سالهای ابتدای انقلاب قدرت سیاسی و هژمونی برتر در اختیار جناح چپ آن زمان بود. نگاهی به هشت سال نخستوزیری میرحسین موسوی و ترکیب مجالس اول تا سوم موید این نگاه است که راستها سهم چندانی از قدرت نمیبردند. علت این کنار نشستن آنها چه بود؟ ابتدا باید بگویم اساسا تفکر اصولگرایی یک جریان بیریشه و معلق در هوا نیست. جریانی دارای پایگاه اجتماعی مشخص است که از ابتدا همزاد انقلاب بوده است. حتی قبل از انقلاب هم به نوعی
گروههایی که بعدا تحت این عنوان صورتبندی شدند به عنوان نیروهای مذهبی طرفدار روحانیت مبارزه میکردند و به زندان میافتادند. نیروهای مبارز مذهبی قبل از انقلاب به دو بخش تقسیم میشدند. یک بخش نیروهایی بودند که تفکراتشان رادیکال بود که به لحاظ سیاسی چپ تلقی میشدند و تحت تاثیر روشنفکرانی مثل دکتر شریعتی و دیگرانی از این دست بودند. بخش دیگر نیروهایی بودند که در همان زمان هم مذهبی تلقی میشدند، ارتباط تنگاتنگی با علما و روحانیون داشتند و دستور کار و عمل سیاسی مستقلی نداشتند. حلقه وصل و مفصلبندی همه این نیروها اندیشه و رفتار شخص امام خمینی(ره) بود رهبری قاطع و بلامنازع ایشان باعث شد این نیروها برای رسیدن به هدف که همان انقلاب اسلامی بود متحد شوند از همان صبح انقلاب اختلاف نظرها اما شروع شد. شدند چپ رادیکال و راست محافظهکار. در طیف راست یا اصولگرایان امروزی گروههای مختلفی حضور داشتند. از همان زمان محافظهکاران که در میان بازاریان و کسبه، مساجد، حسینیهها و حوزههای علمیه پایگاه داشت تلقیشان از اسلام سیاسی و نوع حکمرانی متفاوت بود. آنها نسبت به تصمیمات انقلابی و مصلحتاندیشانه امام زاویه پیدا کردند، دست بر
قضا بخش قابل توجهی از آنها از روحانیون سرشناس و شاگردان خود امام بودند که از همان ابتدا وارد شورای نگهبان شدند. اصلیترین نقطه تقابل این دو جریان چه موضوعی بود؟ کانونیترین نقطه اختلاف راست و چپ آن زمان موضوع پردامنه عدالت اجتماعی بود. یعنی هر کدام نسبت به چیستی عدالت اجتماعی، چگونگی شکلگیری جامعه عادلانه و نقش دولت در آن اختلاف نظر داشتند. کتابی از شهید مطهری پس از شهادت ایشان منتشر شد، تحت عنوان بررسی اجمالی اقتصاد اسلامی که مجموعه درسگفتارهایش بود. من آن زمان در وزارت ارشاد معاون بینالملل آقای خاتمی بودم. امام دستور دادند این کتاب جمعآوری شود. این تصمیم تحت فشار مراجع قم به ویژه آیتالله گلپایگانی و یاران امام مانند آیتالله مهدوی کنی، آیتالله امامیکاشانی و برخی چهرهها و دیگر مراجع مذهبی گرفته شد. آنها معتقد بودند تفکرات اقتصادی آقای مطهری که امام گفته بود بلااستثنا قابل استفاده است، اسلامی نیست و میگفتند التقاطی است. در آن کتاب مرحوم مطهری دیدگاه خود را درباره اقتصاد و عدالت اجتماعی تشریح کرده بود. همان جا میگفت: «اصل عدالت از مقیاسهای اسلام است. عدالت در سلسله علل احکام است نه در سلسله
معلولات. نه این است آنچه دین گفت عدل است بلکه آنچه عدل است دین میگوید. معنی مقیاس بودن عدالت برای دین همین است. مقدسی اقتضا میکند که بگوییم دین مقیاس عدالت است اما حقیقتا اینطور نیست به همین دلیل شیعه و معتدله عدلیه شدند و عدل را مقیاس دین شمردند. اندیشههایی که دین را مقیاس عدالت میگیرند جاهلیاند.» یعنی عدالت یک امر مقدم بر دین است. عدالت امری عقلی است و نه نقلی. انتشار این نظریات به آقایان خیلی برخورد. همین بحث عدالت و به ویژه عدالت توزیعی که در تمامی حوزههای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی سایه افکنده بود باعث شد موضعگیریها شدید و بحرانی شود در نظر جناح راست نابرابری اجتماعی و بیعدالتی اقتصادی امری خدادادی و ضرورتی کارکردی تلقی میشد یعنی به هیچ عنوان مساله اجتماعی به حساب نمیآمد. آن را مذموم میدانستند ولی اصلی و محوری نمیدانستند. پیرامون مشروعیت نظام نیز آن را تک منشا و از بالا میدانستند که به رای و نظر مردم ربطی نداشت. بنابراین خود را تنها در برابر خدا پاسخگو میدانستند نه مردم. آنها میگفتند وجوهات شرعیه کافی است و دولت حق مالیات ستانی، تعدیل ثروت و درآمد یا بازتوزیع درآمد از طریق برقراری
نظام مالیاتی و محدودیت برای مالکیت خصوصی را ندارد و در نظام اسلامی هرکس میتواند مالکیت نامحدود داشته باشد. ولی گروهی که چپ نامیده میشد؛ معتقد بود جامعه ناعادلانه و نابرابر که چه بر حسب برابری افراد نزد قانون و چه بر حسب دسترسی مساوی افراد به حداقل امکانات و رفاه عمومی در تضاد است با شعارهای انقلاب اسلامی و حداقل همبستگی ملی. میگفتند در جامعه بهشدت نابرابر و قطبی شده دستاوردهای انقلاب از بین میرود. حرف اصلی چپها این بود که در جامعه نابرابر و آزادی حق مالکیت بینهایت، آزادی و دموکراسی بیمعنا میشود. در واقع این طرز تلقی جریاناتی بود که راست و چپ عنوان میشدند؟ این در حقیقت پنهانیترین لایه دعوای میان راست و چپ بود. بر خلاف راست که میگفت عدالت اجتماعی و برابری ربطی به اسلام ندارد چپ معتقد به عدالت توزیعی بود. میگفت در نابرابری و پذیرش حق مالکیت نامحدود، آزادی به دست نمیآید این حرفها در قانون اساسی هم جای خودش را باز کرد. جناح راست حاضر بود راجع به مشروع و نامشروع بودن مالکیت بحث کند اما راجع به حدود و کنترل آن و به ویژه بازتوزیع درآمد که آن را دزدی میدانست حاضر به مصالحه نبود. بحث این بود که آیا
حکومت اسلامی حق دارد مالیات از شهروندان بگیرد یا خیر! آقای احمدی میانهجی، آیتالله کریمی و برخی افراد در حوزه علمیه قم معتقد بودند همان وجوه شرعی که مردم میپردازند، کافی است. نگاه امام کاملا در مقابل جناح راست قرار داشت و درباره مالیات میگفتند اگر دولت مالیات نگیرد پس قرار است چگونه کشور را اداره کند؟ همان زمان هم این مرزبندیها بسیار مبهم بوده است. شما به عدالت توزیعی قائل بودید و اموال کسی که اصلا نمیدانستید در چه سطحی با رژیم سابق همراهی داشته را به راحتی توقیف میکردید. این رفتارها چگونه از طرف چپ آن دوران توجیه میشد؟ آیا درست بود که به بهانه توزیع عدالت اموال مردم را مصادره کنیم؟ جناح راست در مصادره اموال وابستگان دربار و شاه پیشتاز بود حتی درباره بازستانی اموال افرادی که وجوهات شرعی نمیپرداختند و اموالشان به قول آقایان ناپاک بود لحظهیی درنگ نمیکردند مشکل آنجا بود که آنها رابطهیی منطقی میان بخش ثروتمند و ممتاز جامعه با طبقات محروم جهت کاهش فاصله طبقاتی برقرار نمیکردند و نمیخواستند هیچ مسوولیتی در این زمینه متوجه پولداران و بازاریان حامی شان شود. البته اشتباهاتی هم در عمل بروز میکرد.
جناح چپ گاهی رفتارهایی نشان میداد که دست امام را هم میبست و باعث میشد جناح راست بیشتر معترض شود و محدودیتهایی ایجاد میکرد. در شرایط انقلابی همهچیز به هم میریزد. در مصادرهها و برخورد با افراد زحمتکش و کار آفرینان صنعتی تندرویهایی صورت گرفت. البته دوز انقلابیگری آنقدر بالا بود که مشروعیت حکومت با این مصادرهها و بگیر و ببندها زیر سوال نمیرفت. در مصادرهها، دستگیریها و محاکمات شتابزده اشتباهاتی صورت میگرفت اما هرگز اینها باعث نمیشد کل حاکمیت و موجودیت انقلاب زیر سوال برود. مردم نتیجه را قبول میکردند و مشوق آن بودند. انقلابیگری تحسین میشد و میانهروی و تدریجی عمل کردن امری منفی و بازدارنده تلقی میشد. کاملا عکس امروز که انقلابیگری و رادیکالیسم نفی میشود و میانهروی و اعتدال ترویج میشود. رفتار مسالمتجو و آرام و به تعبیر برخی غیرانقلابی مهندس بازرگان هم به همین دلیل تحمل نمیشد؟ درست است. ایشان از انقلابیگری بهشدت دوری میجست. آقای مهندس بازرگان دیدگاههایی در تقابل با چپها داشت و بیشتر به محافظهکاران سنتی نزدیک بود. ایشان پیرو اقتصاد آزاد و مبتنی بر بازار بود اما آموزههای چپ برگرفته
از اندیشههای انقلابی امام و مرحوم دکتر شریعتی بود. چپ به مهندسی اجتماعی ولو به صورت تدریجی معتقد بود. میخواست به گونهیی جامعه را مهندسی کند که عدالت اجتماعی در همه زمینهها و یک شبه جاری و ساری شود. فکر میکرد باید شرایطی را ایجاد کرد که اقشار پایین دستی و محرومان جامعه حداقل نیازهای خود را تامین شده ببینند و فرصت برابری برای فعالیت اقتصادی و معیشتی بیابند. قبول دارید که صرفا میخواستید نظم را به هم بزنید؟ اول میخواستید نظم موجود را از بین ببرید و بعد برای بنای جایگزینش فکر کنید؟ و این دقیقا همان چیزی بود که مهندس بازرگان مخالفش بود. برهم زنی نظم پیشین خصلت انقلاب است. فرق ما با بازرگان و محافظهکاران لیبرال این بود که آنها اساسا نفس انقلاب را انحراف از مسیر طبیعی تاریخ تلقی میکردند و آن را اپیدمی واگیرداری که سریعا باید قرنطینه میشد، میدیدند. معتقد بودند در هیچ حوزهیی نباید نظم موجود به هم بخورد. در امور اقتصادی هم البته آنها معتقد به نظم خودجوش ما قبل انقلابی بودند و نمیخواستند روابط اقتصادی، مهندسی شود. چپها معتقد بودند که ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی قبل از انقلاب باید دگرگون شود. برداشت
چپها یک انقلاب همهجانبه و دگرگونکننده به تمام معنا بود. چپ مذهبی به ترکیبی از برابری، آزادی و معنویت قائل بود تصور میکرد انقلاب ایران باید از دو انقلاب سوسیالیستی شوروی و انقلاب کبیر فرانسه درس بگیرد که برابری و آزادی را میخواستند به ارمغان آورند ولی یکی جهنم بیعدالتی و دیگری دوری از معنویت و دین را پدید آوردند. به نظر چپهای مذهبی اما هر دو به بنبست رسیده بودند. در این مقطع جناح راست یا همان محافظهکار کجای پازل سیاسی ایران بود؟ آنها یک طیف بودند متشکل از منتقدان پیدا و پنهان تفکر انقلابی امام که میگفتند استقرار حکومت در زمان غیبت معصوم جایز نیست. تا محافظهکارانی که اساسا قانون اساسی را التقاطی میدانستند و معتقد بودند باید کار را یکسره کرد و با اعلام تشکیل خلافت اسلامی راه را بر هرگونه نوآوری سیاسی و بازیهای تجددمآب پارلمانتاریستی بست و نباید سراغ مردمی رفت که رعیت حاکمان هستند. بخشی از این محافظهکاران سنتی هم معتقد بودند باب ابتکار در فقه مسدود است و عمل به رسالههای عملیه به تنهایی جهت اداره کشور کفایت میکند. فقط باید ببینیم در احادیث و روایات چه آمده هیچ احتیاجی به عقل و خردورزی و مصلحت
اندیشی نیست. اینها همان کسانی بودند که به دنبال اسلامی کردن فیزیک و شیمی در دانشگاه بودند؟ اینها میگفتند هرچه هست در همان رسالههای عملیه آمده و ما برای تاسیس حکومت هیچ نیازی به دستاوردهای بشری و دیگر تمدنها نظیر دموکراسی، پارلمان، انتخابات، رای مردم، رضایت تودهها و آزادی نداریم. البته به دلیل کاریزمای شخصیت و هژمونی اندیشه امام بر کل جامعه قدرت ابراز رسمی دیدگاههایشان را نداشتند. ولی با گذشت زمان در مراحلی دیدگاههایشان را به سیستم و حکومت حقنه کردند. در هنگام تصویب قانون کار میگفتند دولت حق ندارد حداقل دستمزد تعیین یا از این طریق در قرارداد فیمابین کارفرما و کارگر مداخله کند. میگفتند دولت در قبال صیانت از نیروی کار مسوولیتی ندارد. وقتی که خود من در سال 67 وارد مجلس سوم شدم هنوز دعواهایی که بر سر این قبیل مسائل بروز کرده بود ادامه داشت و حتی تشدید هم شده بود. اواخر حیات امام اتفاق عجیبی افتاد. آیتالله خزعلی که عضو شورای نگهبان بود و ظاهرا باید در مسائل سیاسی بیطرف میبود در یک سخنرانی یکی از دوستان ما را (آقای محمد سلامتی) به کمونیست بودن متهم کرد و امام نامه معروفی به شورای نگهبان نوشتند که در
بخشی از آن آمده بود: «فقهای محترم باید توجه داشته باشند که نباید در مسائلی که مورد درگیری هست، وارد شوند. از باب مثال در شأن شورای نگهبان و حتی خود حضرت آقای خزعلی نیست که به افراد مختلف تندی کند. اینکه دیگر روشن است که روی منبر یا هر کجا حرام است به مسلمانی نسبت کمونیستی داد. بر فرض که ایشان بگوید من نسبت ندادم ولی این را که معترفند که گفتهاند: «میگویند آقای سلامتی کمونیست است.» آیا این توهین و گناه بزرگ از شخصی که عضو شورای نگهبان است، آن هم به مسلمانی که نماینده مردم تهران است، شرعا چه صورتی دارد. مادامی که شما این گونه عمل میکنید، باز هم توقع دارید جوانان انقلابی تند احترام شما را بگیرند.» حساسیت تاثیرگذار و بسیار بالای امام نشان میداد که در صورت فقدان ایشان در کشور چه رخ خواهد داد. اگر امام از صحنه معادلات سیاسی کشور حذف میشد چه به روز چپ میآمد. پس از رحلت امام، هدف راست سنتی در حقیقت حفظ هسته اصلی گفتمانش تحت عنوان اسلام فقاهتی بود آنها در مراحل بعد گفتمان خود را به یک ایدئولوژی تمام عیار تبدیل کردند. و همین نگاه ایدئولوژیک به آنها حق میداد هر مخالف و منتقد خود را محکوم به حذف و طرد کنند.
میگفتند هر اندیشهیی که طابق النعل بالنعل مشابه و منطبق بر دیدگاه آنان نباشد اهریمنی است و دشمن اسلام فقاهتی به حساب میآید. در دهه نخست انقلاب، امام با تاکتیکهایی مثال زدنی موجب تعطیلی حزب جمهوری شدند. درباره انتخابات مجلس، جامعه روحانیت مبارز را از ارائه لیست سراسری منع کردند، به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تذکر دادند که حق ندارند برای خارج از قم کاندیدا معرفی کنند. از انشقاق در جامعه روحانیت مبارز استقبال کردند و مهمترین تشکل روحانی مترقی و چپ انقلاب (مجمع روحانیون مبارز) با اشاره و موافقت ایشان موجودیت یافت. مجموعه تمهیداتی مشابه اینها که امام میاندیشید باعث میشد نوعی تعادل گفتمانی میان چپ و راست حفظ شود و کشور از هر دو دیدگاه بهره میجست. این تعامل به گونهیی بود که دو طرف یکدیگر را تحمل میکردند و کار را به بنبست نمیکشاندند. به همین علت حذف و طرد در جبهه انقلابیون اعم از راست وچپ کمتر دیده میشد کسی انقلاب را مال خودسازی نمیکرد و رقیب خود را اهریمن و جاسوس بیگانه نمیدانست. شما به عنوان نیروهای چپ تا زمان حیات آیتالله خمینی همواره از دوپینگ وجود ایشان استفاده میکردید. یعنی اگر حزب جمهوری
در حال قدرت گرفتن بود پیام رهبر انقلاب بود که آنها را محدود میکرد، در اختلاف نظر بین نخست وزیر و رییسجمهور وقت به شکلی دیگر و موارد متعددی از این دست در دهه اول انقلاب هست که نشان میدهد چپها همواره از حمایت خاص آیتالله خمینی برخوردار بودهاند. با پایان جنگ و رحلت ایشان فضا تغییر کرد و کم کم سهم راستها در قدرت سیاسی بیشتر شد. این اتفاق چگونه افتاد؟ قبول است که چپ مرهون حمایت بیدریغ رهبری فقید انقلاب بود ولی این همه حقیقت نبود. دینامیسم پیدایش و بقای گفتمان چپ در انقلاب ذاتی خود انقلاب بود. تودههای انقلاب کرده گفتمان فقاهتی نابرابری طلب را برنمیتافتند. پیروزی چپها در مجلس سوم نشان میداد چپ از پایگاه اجتماعی در خوری در میان شهرنشینان برخوردار است. بعد از جنگ و آغاز دوران بازسازی ترکیب جمعیتی و جوان جامعه شرایط سیاسی جدیدی ایجاد میکرد. دستور کار جناح اصولگرا در شرایط جدید به گونهیی ایدئولوژیک میشد که باید پاسخگوی تمام اتفاقات کشور در همه حوزهها باشد. در کابینه اول آقای هاشمیرفسنجانی هنوز بقایایی از چپ تحمل شد ولی به سرعت از آنها خلع ید شد. آقای هاشمی با شعار محافظهکاران راست مبنی بر «دشمن
هاشمی دشمن پیغمبر است» به قدرت رسید و چهل نفر از نمایندگان چپ مجلس سوم در آستانه انتخابات مجلس چهارم با تیغ استصوابی شورای نگهبان رد صلاحیت شدند. من و آقای صالح آبادی بازداشت شدیم و عملا جناح چپ خط امامی از انتخابات کنار گذاشته شد. از آن زمان در جناح اصولگرا ارادهیی جدی شکل گرفت که معتقد بود «چپ» خوب، یک «چپ» مرده است. ارادهیی که مصمم بود با هر ابزاری ولو خشن و غیرانتخاباتی نیروی چپ انقلاب را برای یکبار و همیشه از میدان سیاسی کشور اخراج کند. بروز چنین رفتاری آن هم تنها دو سه سال پس از فوت بنیانگذار انقلاب جای تعجب ندارد؟ چطور شد که به یکباره راستهای آن زمان چپ خوب را چپ مرده پنداشتند؟ مگر برای به ثمر نشستن انقلاب دست راست و چپ در دست هم نبود؟ چطور آنها تا این اندازه تمامیت خواهی خود را بروز دادند؟ به نظر من گفتمان راست فرصت را غنیمت شمرد و در فضای سیاسی پس از رحلت امام به جای بازسازی گفتمانی و گسترش پایگاه اجتماعی دست بهکار تخریب سازمان یافته نیروهای چپ و پایگاه اجتماعی آنها شد. وقتی دید که میتواند تمامی کیک قدرت را در اختیار بگیرد پس چراباید برای خود شریکتراشی کند. ماشین رای جمع کنی چپها هر
وقت از پارکینگ بیرون میآمد تن راستها میلرزید. پس بهتر بود صورت مساله را پاک میکردند تا خیالشان برای همه عمر راحت میشد. از یک سو نمیتوانستند به دلایل استحکام قانون اساسی در اشاره به نظم انتخاباتی برای اداره کشور کل بساط انتخابات را برچینند و از سوی دیگر برای ریشهکن کردن تهدیدات ناشی از هر آلترناتیو و جایگزینی که احساس میکردند ناچار از اتخاذ استراتژی حذف رقیب به هر قیمت شدند و آنجا بود که هدف وسیله را توجیه کرد. راستها نگران بحران نفوذ اجتماعی و هویت ناسازگار خود با جامعه جهانی و دنیای مدرن بودند. بسیاری از دستاوردهای سیاسی مدرن و مطالبات نوخاستهیی مانند حقوق بشر و حقوق مدنی و شهروندی میتوانست پایگاه اجتماعی شان را تضعیف و به آلترناتیو شان پر و بال بدهد. جناح راست به لحاظ اجتماعی از پشتیبانی مغازه داران، کسبه، خرده بورژوازی، بازار طبقات قدیمی و شؤون سنتی جامعه نظیر روحانیون برخوردار بودند و از حمایت طبقه متوسط مدرن شهری، دانشجویان، روشنفکران، کارگران، و بخشی از کارشناسان و تکنوکراتهای کاردان بیبهره بودند. طبقه متوسط شهری مطالبات مدرنی جهت تغییر سبک زندگی، فرهنگ و رفتار اجتماعی داشت و
میخواست از احترام بیشتری در داخل و خارج برخوردار شود. حتی آقای هاشمی که در دوره دولت مهندس موسوی سخن از عدالت اجتماعی میراند وقتی که با حمایت و اراده یکپارچه جناح راست رییسجمهور شد در خطبههای نماز جمعه تهران با چرخش 180 درجهیی سخن از مانور تجمل گفت و اینکه برای تعامل با دنیا ناگزیر از تغییر سبک زندگی هستیم و مثال ایشان این بود که پیامبر اسلام (ص) برای هریک از همسرانش اطاق جداگانهیی فراهم ساخته بود. این نشانهها بیش از اینکه معلول الزامات بعد از جنگ باشد حکایت از نیاز گفتمانی جناح راست به نوساری و نوگرایی در اندیشه و رفتار داشت. جناح محافظهکار در طول 10 سال نخست انقلاب دچار تروما و آسیب جدی درون ناخودآگاه اجتماعیاش شده بود. کابوسی که همیشه همراهش بود و او را از قدرت یابی مجدد چپ میهراساند. در سابقه چپها این موضوع دیده میشد؟ دهه اول انقلاب به خاطر برخوردی که امام با فقه سنتی داشتند و سعی میکردند میان دو گفتمان سنتی و پویا تعادل ایجاد کنند هرگز شرایط به گونهیی پیش نرفت که چپ بتواند قدرت را یکپارچه از آن خود کند. در واقع قانون اساسی اجازه یکدستسازی را به یک گروه یا جناح نمیداد. گرچه باید
پذیرفت که به دلیل موقعیت امام یک جریان تنها از طریق صندوق رای نمیتوانست مشروعیت کسب کند. میزان وفاداری به امام هم شرط بود. و البته صندوقها هم تابع نظر امام بودند. یعنی تاثیرپذیری مردم از نظر بنیانگذار انقلاب خود را در آرا هم نشان میداد. دقیقا. تودههای مردم به قدری شیفته امام بودند که در پیروی از ایشان میپذیرفتند که چند جوان دانشجو و انقلابی دانشگاهی میتوانند مظهر اسلام پویا و ناب باشند ولی در مقابل برخی که سالها سابقه تدریس و تحصیل حوزوی دارند متهم به اسلام امریکایی شوند. پس مخالفت آنها در طول سالها مثل فنر فشردهیی شد که مترصد جهش بود. میشود گفت انتقام مخالفت با امام را از شما گرفتند؟ شاید این تعبیر تند باشد اما به نظر میرسد رگههایی از واقعیت به همراه دارد. لااقل شرایط برای آنها فراهم شد که از شر مزاحمت منتقدانشان راحت شوند بدون آنکه نیازمند پرداخت هزینه آن باشند. می شود گفت جناح راست تحمل حاشیهنشینی در دهه اول انقلاب را نداشت و میخواست بعد از فوت امام خود را دوباره به متن بازگرداند؟ طبیعتا جناح راست و روحانیت سنتی حمیت صنفی و منافع مشترک هم داشتند. به عنوان طبقه حاکم برای خود کارویژه خاص
تعریف میکردند. نمیخواستند انسجام تئوریک و وحدت فرماندهی شان به هم بخورد. همان زمان امام هم اینها به دانشگاهها و مراکز آکادمیک بیاعتماد و بیاعتنا بودند. به یاد داریم که وقتی موضوع وحدت حوزه و دانشگاه از جانب امام مطرح شد اینها گفتند که دانشگاه در حوزه باید حل شود. معتقد بودند دانشگاه محل رشد تفکرات الحادی است و نمیتواند با حوزه هم سطح باشد. آن زمان آقای مصباحیزدی پیرو جدی نظریهیی بود که میخواست همهچیز دانشگاه حتی پزشکی و مهندسی را اسلامیزه کند. میخواستند تمامی سیلابسهای درسی را با محتوای اسلامی ارائه کنند. به نظرم طبیعی بود که بعد از فوت امام جناح راست میخواست از کابوس رقابت نفس گیر با چپ خلاصی یابد چون نه زمین رقابت را قبول داشتند و نه قواعد بازی مورد تاییدشان بود. قاعده رقابت را قبول نداشت. آنها اساسا جناح چپ را واجد صلاحیت رقابت سیاسی نمیدانستند. بنابراین حذف و طرد دستور کار قرار گرفت. فشار زیادی را روی نیروهای چپ وارد کردند به گونهیی که جناح چپ از تمامی مراکز قدرت حذف شدند و در حوزه عمومی معدود امکاناتی مانند روزنامه سلام برای ما باقی ماند. فوت حاج احمد آقا هم روند حذف را تشدید کرد، در
این برهه چپ کاملا در محاق قرار گرفت. آقای هاشمی هم در دولت دوم به تصفیه کامل چند وزیر باقیمانده تن داد. یک جانبه گرایی جناح راست با تحمیل رفتارهای زننده لباس شخصیها و نیروهای خودسر فضا را بر جامعه شهری و طبقه متوسط رو به رشد تنگ کرد. برهم زنندگان نظم اجتماعی که عملا امنیت هر نیروی منتقد و دگراندیشی را سلب کرده بودند به هیچ کس پاسخگو نبودند. سخنرانیها را به هم میزدند. سال پایانی دولت آقای هاشمی، سال 75، موقعیت بینالمللی ایران تضعیف شده و کشورهای اروپایی سفرای خود را از ایران فراخوانده بودند. شرایط عمومی کشور با وجود ظاهر آرام به هم ریخته بود. ناگفته نماند که سیاستهای آقای هاشمی منجر به تحرک و گسترش طبقه متوسط شده بود. لایههای اجتماعی شهرهای ما رنگ و روی بازتری پیدا کرده بود. طبقه متوسط توانسته بود نفس بکشد. گسترش نظام آموزش عالی، دانشگاه آزاد و افزایش سطح سواد جامعه مطالبات جدیدی به همراه داشت. در حوزه بهداشت و درمان و رفاه عمومی کارهای موثری شکل گرفته بود و حالا همین طبقه متوسط به رسمیت شناخته شده مطالبات فزاینده جدید خود را در برابر ظرفیتهای محدود موجود قرار میداد و دچار حس محرومیت میشد. پایان
هژمونی و هیجانات شعارهای انقلابی، شهروندان را به سمتی میبرد که خواستار ارتقای استانداردهای سطح زندگی خود میشدند. در این نقطه بود که زلزله 10 ریشتری دوم خرداد 76 رقم خورد و البته از طرفی مقاومت ساختار وارکان نظام را به نمایش گذاشت. نیروی چپ با استفاده از یک شیفت گفتمانی، هسته اصلی و دال مرکزی و برتر گفتمان خود را به اصلاحطلبی و الزامات مردمسالاری دینی انتقال داد. بقیه شعارها و نمادها و دالهای شناوری مثل جامعه مدنی، قانونگرایی، آزادیخواهی و دموکراسیطلبی حول آن هسته مرکزی شکل گرفتند. دوباره کابوس فروپاشی و از کف رفتن همهچیز سراغ راستها آمد. برخی اشتباهات اصلاحطلبان تندرو و رادیکال جناح راست را به تقابل حیثیتی کشاند. تا جایی که صحنه را بازی مرگ و زندگی یافت و سعی کرد با استفاده از امتیاز داوری شورای نگهبان و دیگر نهادهای حکومتی پیشروی اصلاحطلبان را سد و قدرت از دست رفته را پس بگیرد. حداقل در 4 سال اول دولت آقای خاتمی هیچ کدام از این اتفاقات رخ نداد. در این چهار سال شما موفق شدید علاوه بر ریاستجمهوری، مجلس ششم و شورای اول را هم در اختیار بگیرید. بحرانهای کمرشکنی سر راه اصلاحطلبان پدید آمد.
نمونهاش قتلهای زنجیرهیی و حمله به اتوبوس جهانگردان امریکایی و برخورد حذفی با اندیشمندان و نویسندگان دگراندیش و روزنامهنگاران و نظایر آن. یعنی وضعیت آن گونه نبود که اصلاحطلبان فرصت رسیدگی بهطور تام به امور کشور را بیابند، بلکه بخشی از توان شان صرف خنثی کردن توطئهها و ترفندها میشد و البته خودشان هم بیتقصیر نبودند. اما در حوزه قدرت سیاسی راست سنتی نتوانست آسیبی وارد کند. سوال اینجاست که چه شد بعد از مجلس چهارمی که با هزینه فراوان تشکیل شد باز هم رقیب شما حاضر شد مجلسی مانند مجلس ششم را تقدیم کند؟ اشکال ما این است که در تحلیلهای خود مردم را فراموش میکنیم و میرویم سراغ نخبگان و الیتها. سامان یابی و سازمان دادن به تودههای هوادار از دستور کار دوستان اصلاحطلب خارج شده بود؛ برعکس وضعیت فعلی که آقای احمدینژاد تنها با برگ برنده تودهها بازی میکند ولو به قیمت هدر دادن منابع ملی و سوزاندن فرصتهای سرمایهگذاری. جامعه ایرانی واکنشهای قابل تحلیلی دارد. در سال 76 ما هم از پیش بینی رفتار مردم البته عاجز بودیم و غافلگیر شدیم. در عین حال سهم پیروزی آقای خاتمی و به دست آوردن اکثریت مجلس ششم و شوراهای شهر
بخش کوچکی از کیک قدرت بود. باید قبول کرد که در بین اصلاحطلبان هم معدود افرادی بودند که میخواستند حکومت را یکپارچه از آن خود کنند و برای همیشه از دست جناح راست خلاصی یابند. هیچوقت یک گفتمان واحد بر جریان اصلاحات حاکم نبوده است. بنابراین امروز نمیتوان با قطعیت گفت اصلاحطلبان چه میخواستند. در دوران ریاستجمهوری آقای خاتمی ما اصلاحطلبانی داشتیم که اکبر هاشمی را عالیجناب سرخپوش مینامیدند و اصلاحطلبانی هم بودند که رفتارهای معقولتری داشتند. پراکندگی گفتمانی دست رقیب را برای حذف شما کاملا باز گذاشته بود. شما ابزار از بین بردنتان را خودتان به دست رقیب دادید و از این حیث نمیتوانید همه تقصیر حذفتان را به گردن راستها بیندازید. از این منظر حرف شما درست است که چون استراتژی اصولگراها بر این قرار گرفته بود که دشمنتراشی کنند یا تا جایی که بشود تصور کرد چهره رذیلانه و براندازی به اصلاحطلبان ببخشند. دچار خطای محاسباتی شدند. آنها جمع رقیب را یکدست میدیدند و بنابراین از نقاط ضعف استفاده کردند و با بزرگنمایی آنها گفتند اصلاحطلبی یعنی بیدینی، یعنی لیبرالیسم غربی و یعنی حکومت سکولار! کدها و نشانههایی هم که
میآوردند در بخشی از جامعه مورد پذیرش قرار میگرفت. در واقع اصولگرایان بسیج شده بودند تا این اصلاحطلبان متفرق را یک دست نشان دهند و بگویند اینها آمدهاند فاتحه اسلام را بخوانند و متاسفانه خطاهای دوستان ما تبلیغات آنها را باورپذیر میکرد. حال آنکه حرف ما روشن بود: اجرای کامل قانون اساسی و اجرای ظرفیتهای معطل مانده آن. این بود که در کنار اسلامیت نظام حقوق دموکراتیک و مبانی جمهوریت مصرح در قانون اساسی دیده شود. بحث اصلی ما همان چیزی بود که در مجموعه رفتار و گفتار آقای خاتمی دیده میشد. نماد و نشانه قویتری از آقای خاتمی نداریم و ایشان در طول 8 سال ریاستجمهوری کمتر به دام تناقض افتاد. البته برخی رفتارهای ایشان مورد پسند برخی اصلاحطلبان نبود؛ ایشان از اول گفت منظور من از جامعه مدنی، مدینهالنبی است. مردمسالاری را به مردمسالاری دینی تعبیر کرد. اما جناح اصولگرا اصرار داشت عامدا خود را به نشنیدن بزند و سعی میکرد خاتمی را نوک پیکان تهاجم خود قرار دهد. این باعث میشود که خودش به بن بست برسد. بن بست اصولگرایی در پی شیطانی جلوه دادن رقیب دقیقا همان اتفاقی است که امروز برای خودشان رخ داده است. امروز جریان
اصولگرایی با بحران جدی تئوریک مواجه است. مهمترین محصول گفتمان یک جانبهگرای آنها دولتی شده است که نه تنها گفتمان اصولگرایی و راست را که حتی قانون و ارکان رسمی نظام را هم بر نمیتابد. از این حیث اصولگراها دچار نوعی بحران جدی هستند. آنها که میخواستند از کابوس تنوع و پلورالیسم سیاسی رهایی یابند اینک در کمند حریف هوشیاری گرفتار شدهاند که حالا حالاها دست از سرشان بر نخواهد داشت و نقطه آغاز چالش را گذاشته است انتخابات سال92. این را قبول دارید که در طول 8 سال ریاستجمهوری آقای خاتمی دقیقا در بزنگاهها رفتار دولت و ایشان به گونهیی بود که به طور دایم منجر به ریزش پایگاه اجتماعی آنها میشد؟ همینطور است. به این دلیل که در شیفتها و جابهجاییهای گفتمانی کنشگران اجتماعی و سیاستمداران سطح مطالبات را به صورت فزاینده بالا میبرند و پوپولیستی میشوند به قول معروف اسب را دنبال درشکه میبندند. سپس همین مطالبات فروخفته همچون بهمن ویرانگر به سمت خود آنها بازمیگردد. ظرف و امکانات موجود نمیتواند پاسخگوی آن شعارها باشد. در شکست اصلاحطلبان سهم آگراندیسمان رقیب و اشتباهات خودیها چطور قسمت میشود؟ سهم مساوی دارند.
اصولگراها ساختار را متصلب میدیدند و اجازه تاثیرگذاری به اصلاحات و رفرم را نمیدادند با بستن روزنامهها، دستگیری روزنامهنگاران و هواداران دولت خاتمی و ناکارآمد نشان دادن راههای اصلاحطلبانه اجازه نقد و ارزیابی را میگرفتند. دولت خاتمی دایما گوشه رینگ قرار میگرفت. جناح اصولگرا وقتی فهمید که پایگاه اجتماعی اصلاحطلبان رو به ضعف گذاشته و دیگر چندان با آنها همراهی نمیکند، سال 84 وقتی آقای دکتر معین که نماینده بخش سازماندهی شده و حزبی اصلاحطلبان بود در انتخابات ریاستجمهوری نفر پنجم شد؛ در انتخاباتی که خود دولت آقای خاتمی برگزار کرده بود و بهانه ناسالم بودنش در دست نبود، تیشه به ریشه هستی اصلاحات زدند و عزمش را برای این تکلیف جزم کرد. بازگردیم به بحث رفتارهای اصولگرایان. چه شد که آنها در سال 84 به احمدینژاد تن دادند؟ کابوس و هراس از پیروزی و دوباره قدرت یافتن اصلاحطلبان باعث شد اصولگرایان شتابزده و بدون مطالعه به جای برنامهریزی برای حمایت از کاندیدای واقعی خود پشت سر ناشناختهترین و دورترین فرد به اصولگرایی آرایش بگیرند و به نتیجهیی تمکین کنند که به لحاظ گفتمانی تنها اشتراک لفظی با آنها داشت و
میخواست نفت را بر سر سفره مردم بیاورد و انتقام پایین دستیها را از بالادستیها بگیرد. میشود گفت احمدینژاد بیش از آنکه قرابت فکری با اصولگرایان داشته باشد به چپهای اول انقلاب نزدیک بود؟ اساسا آقای احمدینژاد شعارش بازگشت به دوران اولیه انقلاب و شعار عدالت توزیعی بود. او حتی در حوزههای فرهنگی و دینی ایده جدیدی مطرح میکرد و میگفت در عصر ظهور هستیم و برای خودش و تیمش رسالتی تاریخی قائل بود. او راست را خاتمه یافته میدید ولی متوجه نمیشوم چرا راست با آن همه تئوریسین و افراد مجرب گول خورد. حتی انجمن حجتیهییها هم گول خوردند. نظرات حجتیه رادیکال نیست و مبنایش بحث و گفتوگو است. اما تفکرات احمدینژاد اولترا راست بود و میخواست دنیا را مدیریت کند و برای عمل به آن خود را محتاج اجازه هیچ مرجع قانونی نمیدانست. جناح راست دچار بیماری نزدیکبینی شد و فکر کرد آرمانها و ایدههایش در احمدینژادیسم تبلور یافته است. چرا کاندیدای ایجابی آنها در سال 84 که آقای لاریجانی بود با شکست مواجه شد؟ آنها هشت سال با جریان اصلاحات جنگیدند و توقع داشتند بتوانند، کاندیدای خودشان را به پاستور بفرستند. اصولگرایان و اصلاحطلبان هر
دو پایگاه قابل توجهی دارند. اما یک نیروی موثری وجود دارد که تماشاچی است. تماشاچیان که تعداد قابل توجهی از رایدهندگان را شامل میشوند نه اصولگرا هستند و نه اصلاحطلب. این طیف گسترده که مطالبات متنوع و بیحد و حسابی دارند شرکت سهامی تولید رای هستند. در جریان مبارزههای انتخاباتی تصمیم میگیرند به چه کسی رای بدهند و گاهی این تصمیم تا شب انتخابات نهایی نمیشود. اینها تودههای سازماندهی نشده هستند. البته جناح راست یک شبکه مویرگی از نهادهای وابسته به بسیج، طلاب و روحانیت، مساجد و... را دارد که از آن استفاده میکند. انتخابات سال 84 به هیچوجه قابل پیشبینی نبود. خود اصولگرایان هم اگر در موفقیت لاریجانی تردید میکردند میرفتند سراغ قالیباف. در واقع همه نیروهای سیاسی کار کشته در مرحله اول غافلگیر شدند. پس از آن طی یک هفته از 27 خرداد تا سه تیر 84 نیروهای اصلاحطلب پشت سر آقای هاشمی قرار گرفتند ولی سیل آرای تودههایی که رفتند سراغ احمدینژاد همه بازی را واگذار کردند. چرا تودههای مردم این رفتار را از خود بروز دادند؟ بخشی از آرا سلبی بود اعتراض و واکنش هم نسبت به کاندیداهای ما و هم اصولگرایان بود. سال 76 هم همه 20
میلیون رای آقای خاتمی ایجابی نبود. بسیاری از افراد آقای خاتمی را نمیشناختند اما نسبت به ناطق نوری شناخت داشتند و نمیخواستند او رییسجمهور شود. این رفتار به نوعی در سال 84 بازتولید شد. بنابراین بخشی از آرای احمدینژاد واکنشی بود اما به هر حال عناصر گفتمانی خلق کرد که در گفتمان اصولگرایی تا آن زمان کفر تلقی میشد. بنابراین نمیتوان اصولگرایان را برنده سال 84 دانست؟ به هر حال اصولگراها جشن پیروزی را گرفتند و رسما پذیرفتند که مسوولیت دولت را قبول کنند. ولی احمدینژاد بعد از به قدرت رسیدن بارها اعلام کرد که ریاستجمهوریاش را مدیون حمایت آنان نیست؟ به همین دلیل هم سهمی از قدرت به آنان نداد. احمدینژاد نه از کارشناسان و نه از نهادهای ریشهدار آنان استفاده نکرد. احمدینژاد بعدها متهم به تضعیف روحانیتی شد که از شوون قدرتمند اصولگرایان بود. اما اصولگراها به دلیل ضربه روانی که از اصلاحطلبان خورده بودند با پوشش کامل احمدینژاد را دربرگرفتند و اعلام پیروزی کردند. اتفاقات بعدی و رفتار هفت سال و نیم احمدینژاد و تیمش باعث شد تا آنها پله پله عقبنشینی کنند و دست آخر بگویند این دولت از آن ما نیست. نمونه آخرش اتفاقاتی
است که در حوزه مالی و پولی کشور رخ داد. بخش عمدهیی از منابع کشور جابهجا شد. عدالت توزیعی اصولگرایان به پرداخت نقدی منجر شد که حتی کارشناسان اصولگرا هم معتقد بودند مانند بهمن فزایندهیی اقتصاد کشور را به ویرانی خواهد کشید. آقای احمدینژاد استقلال بانک مرکزی را به کلی از بین برد و بانک مرکزی را تبدیل به کیسه خرج دولت کرد. پول پرقدرت بانک مرکزی بدون پشتوانه تولید شد و نقدینگی کشور را به 400 هزار میلیارد تومان رسانده است. این اتفاق باعث شد بخشی از اصولگرایان معتدل متوجه شوند که احمدینژاد اقتصاد ملی را به سمت فروپاشی میبرد. طرحهای خیالبافانه مانند آبرسانی به کویر، اعطای باغ ویلا به مردم و وعدههایی از این دست گسستهای خطرناکی پدید میآورد. در حوزه سیاست خارجی هم هزینههای بالایی را به کشور تحمیل کرد. جناح اصولگرا تازه به این صرافت افتاده که باطن این دولت اصولگرا نیست. اما تا سال 88 کمترین اختلافی بین آنها و احمدینژاد نبود و همه خوشحال بودند. عقلای اصولگرا از همان زمان روی کار آمدن ایشان هم متوجه شکاف بودند. اما چه شد که سال 88 دوباره پشت احمدینژاد رفتند؟ آیا احمدینژاد کاندیدای ایجابی راست سنتی ایران
بود؟ بخشی از رفتار آنها در سال 88 دستپاچگی ناشی از عدم تمرکز و عدم انسجام تئوریک بود. آنها نمیتوانستند منطقا تحلیل کنند که چهار سال دوم احمدینژاد چه شرایطی را برای کشور ایجاد میکند. فکر میکردند، میتوانند برای یک دوره چهار ساله او را کنترل کنند. ابتدای مبارزههای انتخاباتی خود احمدینژاد هم قافیه را باخته بود و فکر میکرد این انتخابات ممکن است برایش شکست به ارمغان بیاورد. از دست دادن انسجام تئوریک باعث آشفتگی در گفتمان شد که در انتخابات مجلس فعلی که اسفند سال گذشته انجام شد این آشفتگی کاملا نمایان بود. آنها فقط از ابزارهای باقیمانده استفاده کردند تا اصلاحطلبان نیایند. آیا هنوز هم اصولگرایان حاضرند سرپیچترین فرد در دورترین نقطه چندضلعی خود را به یک اصلاحطلب معتدل ترجیح دهند؟ من معتقدم الان دیگر این گونه نیست. بخشی از اصولگراها دست از لجاجت برداشتهاند و معتقدند اصلاحطلبان هم طیف گستردهیی هستند. الان بخشی از آنها که صابون احمدینژاد به تنشان مالیده شده معتقدند اصلاحطلبان میتوانند به صحنه بیایند. اخیرا در نامههای آقای عسگر اولادی میبینید که ایشان حرف از رفع انسداد انتخابات سال 92 میزند. اینکه
ایشان میگوید آفتاب لب بام هستم اشارهاش به عمر خودش نیست بلکه این عمر اصولگرایی سنتی ایرانی است که آفتاب لب بام شده است. او میخواهد اصولگرایی را نجات دهد. امروز بسیاری از اصولگرایان نجات خود و گفتمانشان را در تغییر نگاه حذفی به رقیب دنبال میکنند تا به تعامل با اصلاحات بپردازند. بنابراین آنها معتقدند میشود شرایطی را ایجاد کرد و به گونهیی پیش برد که اصلاحطلبان هم در انتخابات حضور داشته باشند. بخش دیگری اما هنوز معتقد به حذف هستند. برای آنها پیششرط بازگشت اصلاحطلبان به صحنه تسویه حساب با بخش قابل توجهی از بدنه و لایههای مختلف است. اما متوجه نیستند که شعار اصلی اصلاحات برائت جویی نیست. ما میخواهیم معاند را به مخالف، مخالف را به منتقد و منتقد را به هوادار نظام تغییر دهیم. ذات اصلاحطلبی با این تسویه حسابهای درونی در تضاد است. ما میخواهیم بدنه معترض و به حاشیه رانده شده جامعه را سازمان بدهیم. اگر به شرط آنها تن بدهیم دیگر اصلاحطلب نیستیم. آنها میخواهند همه یکرنگ بشوند. جامعه آرمانی آنها کجاست؟ آنها یک جامعه اسلامی کارآمد میخواهند. بنیادگراهایشان کره شمالی اسلامی را میپسندند و برایشان مهم نیست
چه پرستیژ و موقعیتی در جهان داشته باشیم. اما برخی از اصولگرایان میگویند جامعه دینی میتواند مترقی و پیشرو باشد. احمدینژاد شرایطی را ایجاد کرده که جریان اصولگرا نه تنها با بحران تئوریک مواجه شده بلکه به لحاظ نظم و ساختار سیاسی هم دچار فروپاشی شده است. برنامه احمدینژاد برای انتخابات سال 92 را چگونه ارزیابی میکنید؟ فعلا او در قالب دونده دو امدادی سعی میکند چوب دولت را به دست یکی از اعضای تیمش بدهد. دولت احمدینژاد نشان داده دولت جسوری است و در اینکه کاری بکند که کنترلش از دست همه خارج باشد مهارت دارد. پیام سیاسی سخنان احمدینژاد درباره انتخابات نظام پزشکی پیام بسیار مهمی بود که من امیدوارم دوستان اصولگرا آن را دریافت کرده باشند. احمدینژاد در اعتراض به رد صلاحیتها گفت که اگر شرایط درست نباشد انتخابات را باطل میکنم. این پیام روشنی به شورای نگهبان دارد. در صورتی که دولتهای قبلی هیچ کدام جرات چنین تهدیداتی را نداشتند. بعد از سخنان اخیر رهبری درباره اتفاقات مجلس ایشان اشاره داشتند که رفتار احمدینژاد تضییع حقوق اساسی مردم است. «تضییع حقوق اساسی مردم» جرم است و دادستان میتواند علیه احمدینژاد اعلام جرم
کند. در قانون مجازات اسلامی این فعل مجازات دارد. اصولگراهایی که تا الان متر و معیار را بر حذف گذاشته بودند و فکر میکردند جامعه آرمانیشان در غیاب اصلاحات شکل میگیرد باید بپذیرند جامعه ایران متنوع است و این آنها هستند که باید گفتمانشان را تغییر دهند. باید اجازه دهند همه نیروهای اجتماعی ما به ازای وزن خود در قدرت سیاسی سهم داشته باشند. اگر شرایط موجود تداوم پیدا کند و انتخابات سال آینده صحنه مبارزه احمدینژاد و اصولگرایان شود ادامه حیات اصولگرایی را چگونه ارزیابی میکنید؟ البته همه معترف هستیم که انتخابات آینده باید باشکوه و آرامبخش باشد تا جامعه از هراس موجود عبور کند. ادامه وضعیت امنیتی و عدم بازی اصلاحطلبان شکاف بین اصولگرایان سنتی و اصولگرایان بنیادگرا را که ریشه در دولت دارد به یک چالش بسیار جدی تبدیل میکند آنها یکدیگر را متهم به مسایلی در انتخابات خواهند کرد. نباید اجازه دهیم کمیت تماشاچیان بر شرکتکنندگان غلبه یابد.
ابراهیم اصغرزاده گفت: احمدینژاد در اعتراض به رد صلاحیتها در انتخابات نظام پزشکی گفت که اگر شرایط درست نباشد انتخابات را باطل میکنم. این پیام روشنی به شورای نگهبان دارد
به گزارش نامه به نقل از انتخاب ، وی در بخش دیگری از سخنانش افزود: اخیرا در نامههای آقای عسگر اولادی میبینید که ایشان حرف از رفع انسداد انتخابات سال 92 میزند. اینکه ایشان میگوید آفتاب لب بام هستم اشارهاش به عمر خودش نیست بلکه این عمر اصولگرایی سنتی ایرانی است که آفتاب لب بام شده است. او میخواهد اصولگرایی را نجات دهد متن کامل گفت و گوی ابراهیم اصغرزاده با "اعتماد" در ادامه می آید: اگر بخواهیم روند حضور جریان راست سنتی با نمادهایی مانند موتلفه یا جامعه روحانیت مبارز در طول سالهای بعد از انقلاب را بررسی کنیم در هر مقطع این طیف کنش خاصی را داشته است که بررسی آن برای رقبا امر واجبی است. در سالهای ابتدای انقلاب قدرت سیاسی و هژمونی برتر در اختیار جناح چپ آن زمان بود. نگاهی به هشت سال نخستوزیری میرحسین موسوی و ترکیب مجالس اول تا سوم موید این نگاه است که راستها سهم چندانی از قدرت نمیبردند. علت این کنار نشستن آنها چه بود؟ ابتدا باید بگویم اساسا تفکر اصولگرایی یک جریان بیریشه و معلق در هوا نیست. جریانی دارای پایگاه اجتماعی مشخص است که از ابتدا همزاد انقلاب بوده است. حتی قبل از انقلاب هم به نوعی گروههایی
که بعدا تحت این عنوان صورتبندی شدند به عنوان نیروهای مذهبی طرفدار روحانیت مبارزه میکردند و به زندان میافتادند. نیروهای مبارز مذهبی قبل از انقلاب به دو بخش تقسیم میشدند. یک بخش نیروهایی بودند که تفکراتشان رادیکال بود که به لحاظ سیاسی چپ تلقی میشدند و تحت تاثیر روشنفکرانی مثل دکتر شریعتی و دیگرانی از این دست بودند. بخش دیگر نیروهایی بودند که در همان زمان هم مذهبی تلقی میشدند، ارتباط تنگاتنگی با علما و روحانیون داشتند و دستور کار و عمل سیاسی مستقلی نداشتند. حلقه وصل و مفصلبندی همه این نیروها اندیشه و رفتار شخص امام خمینی(ره) بود رهبری قاطع و بلامنازع ایشان باعث شد این نیروها برای رسیدن به هدف که همان انقلاب اسلامی بود متحد شوند از همان صبح انقلاب اختلاف نظرها اما شروع شد. شدند چپ رادیکال و راست محافظهکار. در طیف راست یا اصولگرایان امروزی گروههای مختلفی حضور داشتند. از همان زمان محافظهکاران که در میان بازاریان و کسبه، مساجد، حسینیهها و حوزههای علمیه پایگاه داشت تلقیشان از اسلام سیاسی و نوع حکمرانی متفاوت بود. آنها نسبت به تصمیمات انقلابی و مصلحتاندیشانه امام زاویه پیدا کردند، دست بر قضا بخش قابل
توجهی از آنها از روحانیون سرشناس و شاگردان خود امام بودند که از همان ابتدا وارد شورای نگهبان شدند. اصلیترین نقطه تقابل این دو جریان چه موضوعی بود؟ کانونیترین نقطه اختلاف راست و چپ آن زمان موضوع پردامنه عدالت اجتماعی بود. یعنی هر کدام نسبت به چیستی عدالت اجتماعی، چگونگی شکلگیری جامعه عادلانه و نقش دولت در آن اختلاف نظر داشتند. کتابی از شهید مطهری پس از شهادت ایشان منتشر شد، تحت عنوان بررسی اجمالی اقتصاد اسلامی که مجموعه درسگفتارهایش بود. من آن زمان در وزارت ارشاد معاون بینالملل آقای خاتمی بودم. امام دستور دادند این کتاب جمعآوری شود. این تصمیم تحت فشار مراجع قم به ویژه آیتالله گلپایگانی و یاران امام مانند آیتالله مهدوی کنی، آیتالله امامیکاشانی و برخی چهرهها و دیگر مراجع مذهبی گرفته شد. آنها معتقد بودند تفکرات اقتصادی آقای مطهری که امام گفته بود بلااستثنا قابل استفاده است، اسلامی نیست و میگفتند التقاطی است. در آن کتاب مرحوم مطهری دیدگاه خود را درباره اقتصاد و عدالت اجتماعی تشریح کرده بود. همان جا میگفت: «اصل عدالت از مقیاسهای اسلام است. عدالت در سلسله علل احکام است نه در سلسله معلولات. نه این
است آنچه دین گفت عدل است بلکه آنچه عدل است دین میگوید. معنی مقیاس بودن عدالت برای دین همین است. مقدسی اقتضا میکند که بگوییم دین مقیاس عدالت است اما حقیقتا اینطور نیست به همین دلیل شیعه و معتدله عدلیه شدند و عدل را مقیاس دین شمردند. اندیشههایی که دین را مقیاس عدالت میگیرند جاهلیاند.» یعنی عدالت یک امر مقدم بر دین است. عدالت امری عقلی است و نه نقلی. انتشار این نظریات به آقایان خیلی برخورد. همین بحث عدالت و به ویژه عدالت توزیعی که در تمامی حوزههای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی سایه افکنده بود باعث شد موضعگیریها شدید و بحرانی شود در نظر جناح راست نابرابری اجتماعی و بیعدالتی اقتصادی امری خدادادی و ضرورتی کارکردی تلقی میشد یعنی به هیچ عنوان مساله اجتماعی به حساب نمیآمد. آن را مذموم میدانستند ولی اصلی و محوری نمیدانستند. پیرامون مشروعیت نظام نیز آن را تک منشا و از بالا میدانستند که به رای و نظر مردم ربطی نداشت. بنابراین خود را تنها در برابر خدا پاسخگو میدانستند نه مردم. آنها میگفتند وجوهات شرعیه کافی است و دولت حق مالیات ستانی، تعدیل ثروت و درآمد یا بازتوزیع درآمد از طریق برقراری نظام مالیاتی و
محدودیت برای مالکیت خصوصی را ندارد و در نظام اسلامی هرکس میتواند مالکیت نامحدود داشته باشد. ولی گروهی که چپ نامیده میشد؛ معتقد بود جامعه ناعادلانه و نابرابر که چه بر حسب برابری افراد نزد قانون و چه بر حسب دسترسی مساوی افراد به حداقل امکانات و رفاه عمومی در تضاد است با شعارهای انقلاب اسلامی و حداقل همبستگی ملی. میگفتند در جامعه بهشدت نابرابر و قطبی شده دستاوردهای انقلاب از بین میرود. حرف اصلی چپها این بود که در جامعه نابرابر و آزادی حق مالکیت بینهایت، آزادی و دموکراسی بیمعنا میشود. در واقع این طرز تلقی جریاناتی بود که راست و چپ عنوان میشدند؟ این در حقیقت پنهانیترین لایه دعوای میان راست و چپ بود. بر خلاف راست که میگفت عدالت اجتماعی و برابری ربطی به اسلام ندارد چپ معتقد به عدالت توزیعی بود. میگفت در نابرابری و پذیرش حق مالکیت نامحدود، آزادی به دست نمیآید این حرفها در قانون اساسی هم جای خودش را باز کرد. جناح راست حاضر بود راجع به مشروع و نامشروع بودن مالکیت بحث کند اما راجع به حدود و کنترل آن و به ویژه بازتوزیع درآمد که آن را دزدی میدانست حاضر به مصالحه نبود. بحث این بود که آیا حکومت اسلامی حق
دارد مالیات از شهروندان بگیرد یا خیر! آقای احمدی میانهجی، آیتالله کریمی و برخی افراد در حوزه علمیه قم معتقد بودند همان وجوه شرعی که مردم میپردازند، کافی است. نگاه امام کاملا در مقابل جناح راست قرار داشت و درباره مالیات میگفتند اگر دولت مالیات نگیرد پس قرار است چگونه کشور را اداره کند؟ همان زمان هم این مرزبندیها بسیار مبهم بوده است. شما به عدالت توزیعی قائل بودید و اموال کسی که اصلا نمیدانستید در چه سطحی با رژیم سابق همراهی داشته را به راحتی توقیف میکردید. این رفتارها چگونه از طرف چپ آن دوران توجیه میشد؟ آیا درست بود که به بهانه توزیع عدالت اموال مردم را مصادره کنیم؟ جناح راست در مصادره اموال وابستگان دربار و شاه پیشتاز بود حتی درباره بازستانی اموال افرادی که وجوهات شرعی نمیپرداختند و اموالشان به قول آقایان ناپاک بود لحظهیی درنگ نمیکردند مشکل آنجا بود که آنها رابطهیی منطقی میان بخش ثروتمند و ممتاز جامعه با طبقات محروم جهت کاهش فاصله طبقاتی برقرار نمیکردند و نمیخواستند هیچ مسوولیتی در این زمینه متوجه پولداران و بازاریان حامی شان شود. البته اشتباهاتی هم در عمل بروز میکرد. جناح چپ گاهی
رفتارهایی نشان میداد که دست امام را هم میبست و باعث میشد جناح راست بیشتر معترض شود و محدودیتهایی ایجاد میکرد. در شرایط انقلابی همهچیز به هم میریزد. در مصادرهها و برخورد با افراد زحمتکش و کار آفرینان صنعتی تندرویهایی صورت گرفت. البته دوز انقلابیگری آنقدر بالا بود که مشروعیت حکومت با این مصادرهها و بگیر و ببندها زیر سوال نمیرفت. در مصادرهها، دستگیریها و محاکمات شتابزده اشتباهاتی صورت میگرفت اما هرگز اینها باعث نمیشد کل حاکمیت و موجودیت انقلاب زیر سوال برود. مردم نتیجه را قبول میکردند و مشوق آن بودند. انقلابیگری تحسین میشد و میانهروی و تدریجی عمل کردن امری منفی و بازدارنده تلقی میشد. کاملا عکس امروز که انقلابیگری و رادیکالیسم نفی میشود و میانهروی و اعتدال ترویج میشود. رفتار مسالمتجو و آرام و به تعبیر برخی غیرانقلابی مهندس بازرگان هم به همین دلیل تحمل نمیشد؟ درست است. ایشان از انقلابیگری بهشدت دوری میجست. آقای مهندس بازرگان دیدگاههایی در تقابل با چپها داشت و بیشتر به محافظهکاران سنتی نزدیک بود. ایشان پیرو اقتصاد آزاد و مبتنی بر بازار بود اما آموزههای چپ برگرفته از اندیشههای
انقلابی امام و مرحوم دکتر شریعتی بود. چپ به مهندسی اجتماعی ولو به صورت تدریجی معتقد بود. میخواست به گونهیی جامعه را مهندسی کند که عدالت اجتماعی در همه زمینهها و یک شبه جاری و ساری شود. فکر میکرد باید شرایطی را ایجاد کرد که اقشار پایین دستی و محرومان جامعه حداقل نیازهای خود را تامین شده ببینند و فرصت برابری برای فعالیت اقتصادی و معیشتی بیابند. قبول دارید که صرفا میخواستید نظم را به هم بزنید؟ اول میخواستید نظم موجود را از بین ببرید و بعد برای بنای جایگزینش فکر کنید؟ و این دقیقا همان چیزی بود که مهندس بازرگان مخالفش بود. برهم زنی نظم پیشین خصلت انقلاب است. فرق ما با بازرگان و محافظهکاران لیبرال این بود که آنها اساسا نفس انقلاب را انحراف از مسیر طبیعی تاریخ تلقی میکردند و آن را اپیدمی واگیرداری که سریعا باید قرنطینه میشد، میدیدند. معتقد بودند در هیچ حوزهیی نباید نظم موجود به هم بخورد. در امور اقتصادی هم البته آنها معتقد به نظم خودجوش ما قبل انقلابی بودند و نمیخواستند روابط اقتصادی، مهندسی شود. چپها معتقد بودند که ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی قبل از انقلاب باید دگرگون شود. برداشت چپها یک انقلاب
همهجانبه و دگرگونکننده به تمام معنا بود. چپ مذهبی به ترکیبی از برابری، آزادی و معنویت قائل بود تصور میکرد انقلاب ایران باید از دو انقلاب سوسیالیستی شوروی و انقلاب کبیر فرانسه درس بگیرد که برابری و آزادی را میخواستند به ارمغان آورند ولی یکی جهنم بیعدالتی و دیگری دوری از معنویت و دین را پدید آوردند. به نظر چپهای مذهبی اما هر دو به بنبست رسیده بودند. در این مقطع جناح راست یا همان محافظهکار کجای پازل سیاسی ایران بود؟ آنها یک طیف بودند متشکل از منتقدان پیدا و پنهان تفکر انقلابی امام که میگفتند استقرار حکومت در زمان غیبت معصوم جایز نیست. تا محافظهکارانی که اساسا قانون اساسی را التقاطی میدانستند و معتقد بودند باید کار را یکسره کرد و با اعلام تشکیل خلافت اسلامی راه را بر هرگونه نوآوری سیاسی و بازیهای تجددمآب پارلمانتاریستی بست و نباید سراغ مردمی رفت که رعیت حاکمان هستند. بخشی از این محافظهکاران سنتی هم معتقد بودند باب ابتکار در فقه مسدود است و عمل به رسالههای عملیه به تنهایی جهت اداره کشور کفایت میکند. فقط باید ببینیم در احادیث و روایات چه آمده هیچ احتیاجی به عقل و خردورزی و مصلحت اندیشی نیست. اینها
همان کسانی بودند که به دنبال اسلامی کردن فیزیک و شیمی در دانشگاه بودند؟ اینها میگفتند هرچه هست در همان رسالههای عملیه آمده و ما برای تاسیس حکومت هیچ نیازی به دستاوردهای بشری و دیگر تمدنها نظیر دموکراسی، پارلمان، انتخابات، رای مردم، رضایت تودهها و آزادی نداریم. البته به دلیل کاریزمای شخصیت و هژمونی اندیشه امام بر کل جامعه قدرت ابراز رسمی دیدگاههایشان را نداشتند. ولی با گذشت زمان در مراحلی دیدگاههایشان را به سیستم و حکومت حقنه کردند. در هنگام تصویب قانون کار میگفتند دولت حق ندارد حداقل دستمزد تعیین یا از این طریق در قرارداد فیمابین کارفرما و کارگر مداخله کند. میگفتند دولت در قبال صیانت از نیروی کار مسوولیتی ندارد. وقتی که خود من در سال 67 وارد مجلس سوم شدم هنوز دعواهایی که بر سر این قبیل مسائل بروز کرده بود ادامه داشت و حتی تشدید هم شده بود. اواخر حیات امام اتفاق عجیبی افتاد. آیتالله خزعلی که عضو شورای نگهبان بود و ظاهرا باید در مسائل سیاسی بیطرف میبود در یک سخنرانی یکی از دوستان ما را (آقای محمد سلامتی) به کمونیست بودن متهم کرد و امام نامه معروفی به شورای نگهبان نوشتند که در بخشی از آن آمده بود:
«فقهای محترم باید توجه داشته باشند که نباید در مسائلی که مورد درگیری هست، وارد شوند. از باب مثال در شأن شورای نگهبان و حتی خود حضرت آقای خزعلی نیست که به افراد مختلف تندی کند. اینکه دیگر روشن است که روی منبر یا هر کجا حرام است به مسلمانی نسبت کمونیستی داد. بر فرض که ایشان بگوید من نسبت ندادم ولی این را که معترفند که گفتهاند: «میگویند آقای سلامتی کمونیست است.» آیا این توهین و گناه بزرگ از شخصی که عضو شورای نگهبان است، آن هم به مسلمانی که نماینده مردم تهران است، شرعا چه صورتی دارد. مادامی که شما این گونه عمل میکنید، باز هم توقع دارید جوانان انقلابی تند احترام شما را بگیرند.» حساسیت تاثیرگذار و بسیار بالای امام نشان میداد که در صورت فقدان ایشان در کشور چه رخ خواهد داد. اگر امام از صحنه معادلات سیاسی کشور حذف میشد چه به روز چپ میآمد. پس از رحلت امام، هدف راست سنتی در حقیقت حفظ هسته اصلی گفتمانش تحت عنوان اسلام فقاهتی بود آنها در مراحل بعد گفتمان خود را به یک ایدئولوژی تمام عیار تبدیل کردند. و همین نگاه ایدئولوژیک به آنها حق میداد هر مخالف و منتقد خود را محکوم به حذف و طرد کنند. میگفتند هر اندیشهیی که
طابق النعل بالنعل مشابه و منطبق بر دیدگاه آنان نباشد اهریمنی است و دشمن اسلام فقاهتی به حساب میآید. در دهه نخست انقلاب، امام با تاکتیکهایی مثال زدنی موجب تعطیلی حزب جمهوری شدند. درباره انتخابات مجلس، جامعه روحانیت مبارز را از ارائه لیست سراسری منع کردند، به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تذکر دادند که حق ندارند برای خارج از قم کاندیدا معرفی کنند. از انشقاق در جامعه روحانیت مبارز استقبال کردند و مهمترین تشکل روحانی مترقی و چپ انقلاب (مجمع روحانیون مبارز) با اشاره و موافقت ایشان موجودیت یافت. مجموعه تمهیداتی مشابه اینها که امام میاندیشید باعث میشد نوعی تعادل گفتمانی میان چپ و راست حفظ شود و کشور از هر دو دیدگاه بهره میجست. این تعامل به گونهیی بود که دو طرف یکدیگر را تحمل میکردند و کار را به بنبست نمیکشاندند. به همین علت حذف و طرد در جبهه انقلابیون اعم از راست وچپ کمتر دیده میشد کسی انقلاب را مال خودسازی نمیکرد و رقیب خود را اهریمن و جاسوس بیگانه نمیدانست. شما به عنوان نیروهای چپ تا زمان حیات آیتالله خمینی همواره از دوپینگ وجود ایشان استفاده میکردید. یعنی اگر حزب جمهوری در حال قدرت گرفتن بود پیام
رهبر انقلاب بود که آنها را محدود میکرد، در اختلاف نظر بین نخست وزیر و رییسجمهور وقت به شکلی دیگر و موارد متعددی از این دست در دهه اول انقلاب هست که نشان میدهد چپها همواره از حمایت خاص آیتالله خمینی برخوردار بودهاند. با پایان جنگ و رحلت ایشان فضا تغییر کرد و کم کم سهم راستها در قدرت سیاسی بیشتر شد. این اتفاق چگونه افتاد؟ قبول است که چپ مرهون حمایت بیدریغ رهبری فقید انقلاب بود ولی این همه حقیقت نبود. دینامیسم پیدایش و بقای گفتمان چپ در انقلاب ذاتی خود انقلاب بود. تودههای انقلاب کرده گفتمان فقاهتی نابرابری طلب را برنمیتافتند. پیروزی چپها در مجلس سوم نشان میداد چپ از پایگاه اجتماعی در خوری در میان شهرنشینان برخوردار است. بعد از جنگ و آغاز دوران بازسازی ترکیب جمعیتی و جوان جامعه شرایط سیاسی جدیدی ایجاد میکرد. دستور کار جناح اصولگرا در شرایط جدید به گونهیی ایدئولوژیک میشد که باید پاسخگوی تمام اتفاقات کشور در همه حوزهها باشد. در کابینه اول آقای هاشمیرفسنجانی هنوز بقایایی از چپ تحمل شد ولی به سرعت از آنها خلع ید شد. آقای هاشمی با شعار محافظهکاران راست مبنی بر «دشمن هاشمی دشمن پیغمبر است» به قدرت
رسید و چهل نفر از نمایندگان چپ مجلس سوم در آستانه انتخابات مجلس چهارم با تیغ استصوابی شورای نگهبان رد صلاحیت شدند. من و آقای صالح آبادی بازداشت شدیم و عملا جناح چپ خط امامی از انتخابات کنار گذاشته شد. از آن زمان در جناح اصولگرا ارادهیی جدی شکل گرفت که معتقد بود «چپ» خوب، یک «چپ» مرده است. ارادهیی که مصمم بود با هر ابزاری ولو خشن و غیرانتخاباتی نیروی چپ انقلاب را برای یکبار و همیشه از میدان سیاسی کشور اخراج کند. بروز چنین رفتاری آن هم تنها دو سه سال پس از فوت بنیانگذار انقلاب جای تعجب ندارد؟ چطور شد که به یکباره راستهای آن زمان چپ خوب را چپ مرده پنداشتند؟ مگر برای به ثمر نشستن انقلاب دست راست و چپ در دست هم نبود؟ چطور آنها تا این اندازه تمامیت خواهی خود را بروز دادند؟ به نظر من گفتمان راست فرصت را غنیمت شمرد و در فضای سیاسی پس از رحلت امام به جای بازسازی گفتمانی و گسترش پایگاه اجتماعی دست بهکار تخریب سازمان یافته نیروهای چپ و پایگاه اجتماعی آنها شد. وقتی دید که میتواند تمامی کیک قدرت را در اختیار بگیرد پس چراباید برای خود شریکتراشی کند. ماشین رای جمع کنی چپها هر وقت از پارکینگ بیرون میآمد تن
راستها میلرزید. پس بهتر بود صورت مساله را پاک میکردند تا خیالشان برای همه عمر راحت میشد. از یک سو نمیتوانستند به دلایل استحکام قانون اساسی در اشاره به نظم انتخاباتی برای اداره کشور کل بساط انتخابات را برچینند و از سوی دیگر برای ریشهکن کردن تهدیدات ناشی از هر آلترناتیو و جایگزینی که احساس میکردند ناچار از اتخاذ استراتژی حذف رقیب به هر قیمت شدند و آنجا بود که هدف وسیله را توجیه کرد. راستها نگران بحران نفوذ اجتماعی و هویت ناسازگار خود با جامعه جهانی و دنیای مدرن بودند. بسیاری از دستاوردهای سیاسی مدرن و مطالبات نوخاستهیی مانند حقوق بشر و حقوق مدنی و شهروندی میتوانست پایگاه اجتماعی شان را تضعیف و به آلترناتیو شان پر و بال بدهد. جناح راست به لحاظ اجتماعی از پشتیبانی مغازه داران، کسبه، خرده بورژوازی، بازار طبقات قدیمی و شؤون سنتی جامعه نظیر روحانیون برخوردار بودند و از حمایت طبقه متوسط مدرن شهری، دانشجویان، روشنفکران، کارگران، و بخشی از کارشناسان و تکنوکراتهای کاردان بیبهره بودند. طبقه متوسط شهری مطالبات مدرنی جهت تغییر سبک زندگی، فرهنگ و رفتار اجتماعی داشت و میخواست از احترام بیشتری در داخل و خارج
برخوردار شود. حتی آقای هاشمی که در دوره دولت مهندس موسوی سخن از عدالت اجتماعی میراند وقتی که با حمایت و اراده یکپارچه جناح راست رییسجمهور شد در خطبههای نماز جمعه تهران با چرخش 180 درجهیی سخن از مانور تجمل گفت و اینکه برای تعامل با دنیا ناگزیر از تغییر سبک زندگی هستیم و مثال ایشان این بود که پیامبر اسلام (ص) برای هریک از همسرانش اطاق جداگانهیی فراهم ساخته بود. این نشانهها بیش از اینکه معلول الزامات بعد از جنگ باشد حکایت از نیاز گفتمانی جناح راست به نوساری و نوگرایی در اندیشه و رفتار داشت. جناح محافظهکار در طول 10 سال نخست انقلاب دچار تروما و آسیب جدی درون ناخودآگاه اجتماعیاش شده بود. کابوسی که همیشه همراهش بود و او را از قدرت یابی مجدد چپ میهراساند. در سابقه چپها این موضوع دیده میشد؟ دهه اول انقلاب به خاطر برخوردی که امام با فقه سنتی داشتند و سعی میکردند میان دو گفتمان سنتی و پویا تعادل ایجاد کنند هرگز شرایط به گونهیی پیش نرفت که چپ بتواند قدرت را یکپارچه از آن خود کند. در واقع قانون اساسی اجازه یکدستسازی را به یک گروه یا جناح نمیداد. گرچه باید پذیرفت که به دلیل موقعیت امام یک جریان تنها از
طریق صندوق رای نمیتوانست مشروعیت کسب کند. میزان وفاداری به امام هم شرط بود. و البته صندوقها هم تابع نظر امام بودند. یعنی تاثیرپذیری مردم از نظر بنیانگذار انقلاب خود را در آرا هم نشان میداد. دقیقا. تودههای مردم به قدری شیفته امام بودند که در پیروی از ایشان میپذیرفتند که چند جوان دانشجو و انقلابی دانشگاهی میتوانند مظهر اسلام پویا و ناب باشند ولی در مقابل برخی که سالها سابقه تدریس و تحصیل حوزوی دارند متهم به اسلام امریکایی شوند. پس مخالفت آنها در طول سالها مثل فنر فشردهیی شد که مترصد جهش بود. میشود گفت انتقام مخالفت با امام را از شما گرفتند؟ شاید این تعبیر تند باشد اما به نظر میرسد رگههایی از واقعیت به همراه دارد. لااقل شرایط برای آنها فراهم شد که از شر مزاحمت منتقدانشان راحت شوند بدون آنکه نیازمند پرداخت هزینه آن باشند. می شود گفت جناح راست تحمل حاشیهنشینی در دهه اول انقلاب را نداشت و میخواست بعد از فوت امام خود را دوباره به متن بازگرداند؟ طبیعتا جناح راست و روحانیت سنتی حمیت صنفی و منافع مشترک هم داشتند. به عنوان طبقه حاکم برای خود کارویژه خاص تعریف میکردند. نمیخواستند انسجام تئوریک و وحدت
فرماندهی شان به هم بخورد. همان زمان امام هم اینها به دانشگاهها و مراکز آکادمیک بیاعتماد و بیاعتنا بودند. به یاد داریم که وقتی موضوع وحدت حوزه و دانشگاه از جانب امام مطرح شد اینها گفتند که دانشگاه در حوزه باید حل شود. معتقد بودند دانشگاه محل رشد تفکرات الحادی است و نمیتواند با حوزه هم سطح باشد. آن زمان آقای مصباحیزدی پیرو جدی نظریهیی بود که میخواست همهچیز دانشگاه حتی پزشکی و مهندسی را اسلامیزه کند. میخواستند تمامی سیلابسهای درسی را با محتوای اسلامی ارائه کنند. به نظرم طبیعی بود که بعد از فوت امام جناح راست میخواست از کابوس رقابت نفس گیر با چپ خلاصی یابد چون نه زمین رقابت را قبول داشتند و نه قواعد بازی مورد تاییدشان بود. قاعده رقابت را قبول نداشت. آنها اساسا جناح چپ را واجد صلاحیت رقابت سیاسی نمیدانستند. بنابراین حذف و طرد دستور کار قرار گرفت. فشار زیادی را روی نیروهای چپ وارد کردند به گونهیی که جناح چپ از تمامی مراکز قدرت حذف شدند و در حوزه عمومی معدود امکاناتی مانند روزنامه سلام برای ما باقی ماند. فوت حاج احمد آقا هم روند حذف را تشدید کرد، در این برهه چپ کاملا در محاق قرار گرفت. آقای هاشمی هم
در دولت دوم به تصفیه کامل چند وزیر باقیمانده تن داد. یک جانبه گرایی جناح راست با تحمیل رفتارهای زننده لباس شخصیها و نیروهای خودسر فضا را بر جامعه شهری و طبقه متوسط رو به رشد تنگ کرد. برهم زنندگان نظم اجتماعی که عملا امنیت هر نیروی منتقد و دگراندیشی را سلب کرده بودند به هیچ کس پاسخگو نبودند. سخنرانیها را به هم میزدند. سال پایانی دولت آقای هاشمی، سال 75، موقعیت بینالمللی ایران تضعیف شده و کشورهای اروپایی سفرای خود را از ایران فراخوانده بودند. شرایط عمومی کشور با وجود ظاهر آرام به هم ریخته بود. ناگفته نماند که سیاستهای آقای هاشمی منجر به تحرک و گسترش طبقه متوسط شده بود. لایههای اجتماعی شهرهای ما رنگ و روی بازتری پیدا کرده بود. طبقه متوسط توانسته بود نفس بکشد. گسترش نظام آموزش عالی، دانشگاه آزاد و افزایش سطح سواد جامعه مطالبات جدیدی به همراه داشت. در حوزه بهداشت و درمان و رفاه عمومی کارهای موثری شکل گرفته بود و حالا همین طبقه متوسط به رسمیت شناخته شده مطالبات فزاینده جدید خود را در برابر ظرفیتهای محدود موجود قرار میداد و دچار حس محرومیت میشد. پایان هژمونی و هیجانات شعارهای انقلابی، شهروندان را به سمتی
میبرد که خواستار ارتقای استانداردهای سطح زندگی خود میشدند. در این نقطه بود که زلزله 10 ریشتری دوم خرداد 76 رقم خورد و البته از طرفی مقاومت ساختار وارکان نظام را به نمایش گذاشت. نیروی چپ با استفاده از یک شیفت گفتمانی، هسته اصلی و دال مرکزی و برتر گفتمان خود را به اصلاحطلبی و الزامات مردمسالاری دینی انتقال داد. بقیه شعارها و نمادها و دالهای شناوری مثل جامعه مدنی، قانونگرایی، آزادیخواهی و دموکراسیطلبی حول آن هسته مرکزی شکل گرفتند. دوباره کابوس فروپاشی و از کف رفتن همهچیز سراغ راستها آمد. برخی اشتباهات اصلاحطلبان تندرو و رادیکال جناح راست را به تقابل حیثیتی کشاند. تا جایی که صحنه را بازی مرگ و زندگی یافت و سعی کرد با استفاده از امتیاز داوری شورای نگهبان و دیگر نهادهای حکومتی پیشروی اصلاحطلبان را سد و قدرت از دست رفته را پس بگیرد. حداقل در 4 سال اول دولت آقای خاتمی هیچ کدام از این اتفاقات رخ نداد. در این چهار سال شما موفق شدید علاوه بر ریاستجمهوری، مجلس ششم و شورای اول را هم در اختیار بگیرید. بحرانهای کمرشکنی سر راه اصلاحطلبان پدید آمد. نمونهاش قتلهای زنجیرهیی و حمله به اتوبوس جهانگردان امریکایی
و برخورد حذفی با اندیشمندان و نویسندگان دگراندیش و روزنامهنگاران و نظایر آن. یعنی وضعیت آن گونه نبود که اصلاحطلبان فرصت رسیدگی بهطور تام به امور کشور را بیابند، بلکه بخشی از توان شان صرف خنثی کردن توطئهها و ترفندها میشد و البته خودشان هم بیتقصیر نبودند. اما در حوزه قدرت سیاسی راست سنتی نتوانست آسیبی وارد کند. سوال اینجاست که چه شد بعد از مجلس چهارمی که با هزینه فراوان تشکیل شد باز هم رقیب شما حاضر شد مجلسی مانند مجلس ششم را تقدیم کند؟ اشکال ما این است که در تحلیلهای خود مردم را فراموش میکنیم و میرویم سراغ نخبگان و الیتها. سامان یابی و سازمان دادن به تودههای هوادار از دستور کار دوستان اصلاحطلب خارج شده بود؛ برعکس وضعیت فعلی که آقای احمدینژاد تنها با برگ برنده تودهها بازی میکند ولو به قیمت هدر دادن منابع ملی و سوزاندن فرصتهای سرمایهگذاری. جامعه ایرانی واکنشهای قابل تحلیلی دارد. در سال 76 ما هم از پیش بینی رفتار مردم البته عاجز بودیم و غافلگیر شدیم. در عین حال سهم پیروزی آقای خاتمی و به دست آوردن اکثریت مجلس ششم و شوراهای شهر بخش کوچکی از کیک قدرت بود. باید قبول کرد که در بین اصلاحطلبان هم
معدود افرادی بودند که میخواستند حکومت را یکپارچه از آن خود کنند و برای همیشه از دست جناح راست خلاصی یابند. هیچوقت یک گفتمان واحد بر جریان اصلاحات حاکم نبوده است. بنابراین امروز نمیتوان با قطعیت گفت اصلاحطلبان چه میخواستند. در دوران ریاستجمهوری آقای خاتمی ما اصلاحطلبانی داشتیم که اکبر هاشمی را عالیجناب سرخپوش مینامیدند و اصلاحطلبانی هم بودند که رفتارهای معقولتری داشتند. پراکندگی گفتمانی دست رقیب را برای حذف شما کاملا باز گذاشته بود. شما ابزار از بین بردنتان را خودتان به دست رقیب دادید و از این حیث نمیتوانید همه تقصیر حذفتان را به گردن راستها بیندازید. از این منظر حرف شما درست است که چون استراتژی اصولگراها بر این قرار گرفته بود که دشمنتراشی کنند یا تا جایی که بشود تصور کرد چهره رذیلانه و براندازی به اصلاحطلبان ببخشند. دچار خطای محاسباتی شدند. آنها جمع رقیب را یکدست میدیدند و بنابراین از نقاط ضعف استفاده کردند و با بزرگنمایی آنها گفتند اصلاحطلبی یعنی بیدینی، یعنی لیبرالیسم غربی و یعنی حکومت سکولار! کدها و نشانههایی هم که میآوردند در بخشی از جامعه مورد پذیرش قرار میگرفت. در واقع
اصولگرایان بسیج شده بودند تا این اصلاحطلبان متفرق را یک دست نشان دهند و بگویند اینها آمدهاند فاتحه اسلام را بخوانند و متاسفانه خطاهای دوستان ما تبلیغات آنها را باورپذیر میکرد. حال آنکه حرف ما روشن بود: اجرای کامل قانون اساسی و اجرای ظرفیتهای معطل مانده آن. این بود که در کنار اسلامیت نظام حقوق دموکراتیک و مبانی جمهوریت مصرح در قانون اساسی دیده شود. بحث اصلی ما همان چیزی بود که در مجموعه رفتار و گفتار آقای خاتمی دیده میشد. نماد و نشانه قویتری از آقای خاتمی نداریم و ایشان در طول 8 سال ریاستجمهوری کمتر به دام تناقض افتاد. البته برخی رفتارهای ایشان مورد پسند برخی اصلاحطلبان نبود؛ ایشان از اول گفت منظور من از جامعه مدنی، مدینهالنبی است. مردمسالاری را به مردمسالاری دینی تعبیر کرد. اما جناح اصولگرا اصرار داشت عامدا خود را به نشنیدن بزند و سعی میکرد خاتمی را نوک پیکان تهاجم خود قرار دهد. این باعث میشود که خودش به بن بست برسد. بن بست اصولگرایی در پی شیطانی جلوه دادن رقیب دقیقا همان اتفاقی است که امروز برای خودشان رخ داده است. امروز جریان اصولگرایی با بحران جدی تئوریک مواجه است. مهمترین محصول گفتمان یک
جانبهگرای آنها دولتی شده است که نه تنها گفتمان اصولگرایی و راست را که حتی قانون و ارکان رسمی نظام را هم بر نمیتابد. از این حیث اصولگراها دچار نوعی بحران جدی هستند. آنها که میخواستند از کابوس تنوع و پلورالیسم سیاسی رهایی یابند اینک در کمند حریف هوشیاری گرفتار شدهاند که حالا حالاها دست از سرشان بر نخواهد داشت و نقطه آغاز چالش را گذاشته است انتخابات سال92. این را قبول دارید که در طول 8 سال ریاستجمهوری آقای خاتمی دقیقا در بزنگاهها رفتار دولت و ایشان به گونهیی بود که به طور دایم منجر به ریزش پایگاه اجتماعی آنها میشد؟ همینطور است. به این دلیل که در شیفتها و جابهجاییهای گفتمانی کنشگران اجتماعی و سیاستمداران سطح مطالبات را به صورت فزاینده بالا میبرند و پوپولیستی میشوند به قول معروف اسب را دنبال درشکه میبندند. سپس همین مطالبات فروخفته همچون بهمن ویرانگر به سمت خود آنها بازمیگردد. ظرف و امکانات موجود نمیتواند پاسخگوی آن شعارها باشد. در شکست اصلاحطلبان سهم آگراندیسمان رقیب و اشتباهات خودیها چطور قسمت میشود؟ سهم مساوی دارند. اصولگراها ساختار را متصلب میدیدند و اجازه تاثیرگذاری به اصلاحات و رفرم
را نمیدادند با بستن روزنامهها، دستگیری روزنامهنگاران و هواداران دولت خاتمی و ناکارآمد نشان دادن راههای اصلاحطلبانه اجازه نقد و ارزیابی را میگرفتند. دولت خاتمی دایما گوشه رینگ قرار میگرفت. جناح اصولگرا وقتی فهمید که پایگاه اجتماعی اصلاحطلبان رو به ضعف گذاشته و دیگر چندان با آنها همراهی نمیکند، سال 84 وقتی آقای دکتر معین که نماینده بخش سازماندهی شده و حزبی اصلاحطلبان بود در انتخابات ریاستجمهوری نفر پنجم شد؛ در انتخاباتی که خود دولت آقای خاتمی برگزار کرده بود و بهانه ناسالم بودنش در دست نبود، تیشه به ریشه هستی اصلاحات زدند و عزمش را برای این تکلیف جزم کرد. بازگردیم به بحث رفتارهای اصولگرایان. چه شد که آنها در سال 84 به احمدینژاد تن دادند؟ کابوس و هراس از پیروزی و دوباره قدرت یافتن اصلاحطلبان باعث شد اصولگرایان شتابزده و بدون مطالعه به جای برنامهریزی برای حمایت از کاندیدای واقعی خود پشت سر ناشناختهترین و دورترین فرد به اصولگرایی آرایش بگیرند و به نتیجهیی تمکین کنند که به لحاظ گفتمانی تنها اشتراک لفظی با آنها داشت و میخواست نفت را بر سر سفره مردم بیاورد و انتقام پایین دستیها را از بالادستیها
بگیرد. میشود گفت احمدینژاد بیش از آنکه قرابت فکری با اصولگرایان داشته باشد به چپهای اول انقلاب نزدیک بود؟ اساسا آقای احمدینژاد شعارش بازگشت به دوران اولیه انقلاب و شعار عدالت توزیعی بود. او حتی در حوزههای فرهنگی و دینی ایده جدیدی مطرح میکرد و میگفت در عصر ظهور هستیم و برای خودش و تیمش رسالتی تاریخی قائل بود. او راست را خاتمه یافته میدید ولی متوجه نمیشوم چرا راست با آن همه تئوریسین و افراد مجرب گول خورد. حتی انجمن حجتیهییها هم گول خوردند. نظرات حجتیه رادیکال نیست و مبنایش بحث و گفتوگو است. اما تفکرات احمدینژاد اولترا راست بود و میخواست دنیا را مدیریت کند و برای عمل به آن خود را محتاج اجازه هیچ مرجع قانونی نمیدانست. جناح راست دچار بیماری نزدیکبینی شد و فکر کرد آرمانها و ایدههایش در احمدینژادیسم تبلور یافته است. چرا کاندیدای ایجابی آنها در سال 84 که آقای لاریجانی بود با شکست مواجه شد؟ آنها هشت سال با جریان اصلاحات جنگیدند و توقع داشتند بتوانند، کاندیدای خودشان را به پاستور بفرستند. اصولگرایان و اصلاحطلبان هر دو پایگاه قابل توجهی دارند. اما یک نیروی موثری وجود دارد که تماشاچی است. تماشاچیان
که تعداد قابل توجهی از رایدهندگان را شامل میشوند نه اصولگرا هستند و نه اصلاحطلب. این طیف گسترده که مطالبات متنوع و بیحد و حسابی دارند شرکت سهامی تولید رای هستند. در جریان مبارزههای انتخاباتی تصمیم میگیرند به چه کسی رای بدهند و گاهی این تصمیم تا شب انتخابات نهایی نمیشود. اینها تودههای سازماندهی نشده هستند. البته جناح راست یک شبکه مویرگی از نهادهای وابسته به بسیج، طلاب و روحانیت، مساجد و... را دارد که از آن استفاده میکند. انتخابات سال 84 به هیچوجه قابل پیشبینی نبود. خود اصولگرایان هم اگر در موفقیت لاریجانی تردید میکردند میرفتند سراغ قالیباف. در واقع همه نیروهای سیاسی کار کشته در مرحله اول غافلگیر شدند. پس از آن طی یک هفته از 27 خرداد تا سه تیر 84 نیروهای اصلاحطلب پشت سر آقای هاشمی قرار گرفتند ولی سیل آرای تودههایی که رفتند سراغ احمدینژاد همه بازی را واگذار کردند. چرا تودههای مردم این رفتار را از خود بروز دادند؟ بخشی از آرا سلبی بود اعتراض و واکنش هم نسبت به کاندیداهای ما و هم اصولگرایان بود. سال 76 هم همه 20 میلیون رای آقای خاتمی ایجابی نبود. بسیاری از افراد آقای خاتمی را نمیشناختند اما
نسبت به ناطق نوری شناخت داشتند و نمیخواستند او رییسجمهور شود. این رفتار به نوعی در سال 84 بازتولید شد. بنابراین بخشی از آرای احمدینژاد واکنشی بود اما به هر حال عناصر گفتمانی خلق کرد که در گفتمان اصولگرایی تا آن زمان کفر تلقی میشد. بنابراین نمیتوان اصولگرایان را برنده سال 84 دانست؟ به هر حال اصولگراها جشن پیروزی را گرفتند و رسما پذیرفتند که مسوولیت دولت را قبول کنند. ولی احمدینژاد بعد از به قدرت رسیدن بارها اعلام کرد که ریاستجمهوریاش را مدیون حمایت آنان نیست؟ به همین دلیل هم سهمی از قدرت به آنان نداد. احمدینژاد نه از کارشناسان و نه از نهادهای ریشهدار آنان استفاده نکرد. احمدینژاد بعدها متهم به تضعیف روحانیتی شد که از شوون قدرتمند اصولگرایان بود. اما اصولگراها به دلیل ضربه روانی که از اصلاحطلبان خورده بودند با پوشش کامل احمدینژاد را دربرگرفتند و اعلام پیروزی کردند. اتفاقات بعدی و رفتار هفت سال و نیم احمدینژاد و تیمش باعث شد تا آنها پله پله عقبنشینی کنند و دست آخر بگویند این دولت از آن ما نیست. نمونه آخرش اتفاقاتی است که در حوزه مالی و پولی کشور رخ داد. بخش عمدهیی از منابع کشور جابهجا شد.
عدالت توزیعی اصولگرایان به پرداخت نقدی منجر شد که حتی کارشناسان اصولگرا هم معتقد بودند مانند بهمن فزایندهیی اقتصاد کشور را به ویرانی خواهد کشید. آقای احمدینژاد استقلال بانک مرکزی را به کلی از بین برد و بانک مرکزی را تبدیل به کیسه خرج دولت کرد. پول پرقدرت بانک مرکزی بدون پشتوانه تولید شد و نقدینگی کشور را به 400 هزار میلیارد تومان رسانده است. این اتفاق باعث شد بخشی از اصولگرایان معتدل متوجه شوند که احمدینژاد اقتصاد ملی را به سمت فروپاشی میبرد. طرحهای خیالبافانه مانند آبرسانی به کویر، اعطای باغ ویلا به مردم و وعدههایی از این دست گسستهای خطرناکی پدید میآورد. در حوزه سیاست خارجی هم هزینههای بالایی را به کشور تحمیل کرد. جناح اصولگرا تازه به این صرافت افتاده که باطن این دولت اصولگرا نیست. اما تا سال 88 کمترین اختلافی بین آنها و احمدینژاد نبود و همه خوشحال بودند. عقلای اصولگرا از همان زمان روی کار آمدن ایشان هم متوجه شکاف بودند. اما چه شد که سال 88 دوباره پشت احمدینژاد رفتند؟ آیا احمدینژاد کاندیدای ایجابی راست سنتی ایران بود؟ بخشی از رفتار آنها در سال 88 دستپاچگی ناشی از عدم تمرکز و عدم انسجام تئوریک
بود. آنها نمیتوانستند منطقا تحلیل کنند که چهار سال دوم احمدینژاد چه شرایطی را برای کشور ایجاد میکند. فکر میکردند، میتوانند برای یک دوره چهار ساله او را کنترل کنند. ابتدای مبارزههای انتخاباتی خود احمدینژاد هم قافیه را باخته بود و فکر میکرد این انتخابات ممکن است برایش شکست به ارمغان بیاورد. از دست دادن انسجام تئوریک باعث آشفتگی در گفتمان شد که در انتخابات مجلس فعلی که اسفند سال گذشته انجام شد این آشفتگی کاملا نمایان بود. آنها فقط از ابزارهای باقیمانده استفاده کردند تا اصلاحطلبان نیایند. آیا هنوز هم اصولگرایان حاضرند سرپیچترین فرد در دورترین نقطه چندضلعی خود را به یک اصلاحطلب معتدل ترجیح دهند؟ من معتقدم الان دیگر این گونه نیست. بخشی از اصولگراها دست از لجاجت برداشتهاند و معتقدند اصلاحطلبان هم طیف گستردهیی هستند. الان بخشی از آنها که صابون احمدینژاد به تنشان مالیده شده معتقدند اصلاحطلبان میتوانند به صحنه بیایند. اخیرا در نامههای آقای عسگر اولادی میبینید که ایشان حرف از رفع انسداد انتخابات سال 92 میزند. اینکه ایشان میگوید آفتاب لب بام هستم اشارهاش به عمر خودش نیست بلکه این عمر اصولگرایی
سنتی ایرانی است که آفتاب لب بام شده است. او میخواهد اصولگرایی را نجات دهد. امروز بسیاری از اصولگرایان نجات خود و گفتمانشان را در تغییر نگاه حذفی به رقیب دنبال میکنند تا به تعامل با اصلاحات بپردازند. بنابراین آنها معتقدند میشود شرایطی را ایجاد کرد و به گونهیی پیش برد که اصلاحطلبان هم در انتخابات حضور داشته باشند. بخش دیگری اما هنوز معتقد به حذف هستند. برای آنها پیششرط بازگشت اصلاحطلبان به صحنه تسویه حساب با بخش قابل توجهی از بدنه و لایههای مختلف است. اما متوجه نیستند که شعار اصلی اصلاحات برائت جویی نیست. ما میخواهیم معاند را به مخالف، مخالف را به منتقد و منتقد را به هوادار نظام تغییر دهیم. ذات اصلاحطلبی با این تسویه حسابهای درونی در تضاد است. ما میخواهیم بدنه معترض و به حاشیه رانده شده جامعه را سازمان بدهیم. اگر به شرط آنها تن بدهیم دیگر اصلاحطلب نیستیم. آنها میخواهند همه یکرنگ بشوند. جامعه آرمانی آنها کجاست؟ آنها یک جامعه اسلامی کارآمد میخواهند. بنیادگراهایشان کره شمالی اسلامی را میپسندند و برایشان مهم نیست چه پرستیژ و موقعیتی در جهان داشته باشیم. اما برخی از اصولگرایان میگویند جامعه دینی
میتواند مترقی و پیشرو باشد. احمدینژاد شرایطی را ایجاد کرده که جریان اصولگرا نه تنها با بحران تئوریک مواجه شده بلکه به لحاظ نظم و ساختار سیاسی هم دچار فروپاشی شده است. برنامه احمدینژاد برای انتخابات سال 92 را چگونه ارزیابی میکنید؟ فعلا او در قالب دونده دو امدادی سعی میکند چوب دولت را به دست یکی از اعضای تیمش بدهد. دولت احمدینژاد نشان داده دولت جسوری است و در اینکه کاری بکند که کنترلش از دست همه خارج باشد مهارت دارد. پیام سیاسی سخنان احمدینژاد درباره انتخابات نظام پزشکی پیام بسیار مهمی بود که من امیدوارم دوستان اصولگرا آن را دریافت کرده باشند. احمدینژاد در اعتراض به رد صلاحیتها گفت که اگر شرایط درست نباشد انتخابات را باطل میکنم. این پیام روشنی به شورای نگهبان دارد. در صورتی که دولتهای قبلی هیچ کدام جرات چنین تهدیداتی را نداشتند. بعد از سخنان اخیر رهبری درباره اتفاقات مجلس ایشان اشاره داشتند که رفتار احمدینژاد تضییع حقوق اساسی مردم است. «تضییع حقوق اساسی مردم» جرم است و دادستان میتواند علیه احمدینژاد اعلام جرم کند. در قانون مجازات اسلامی این فعل مجازات دارد. اصولگراهایی که تا الان متر و معیار را
بر حذف گذاشته بودند و فکر میکردند جامعه آرمانیشان در غیاب اصلاحات شکل میگیرد باید بپذیرند جامعه ایران متنوع است و این آنها هستند که باید گفتمانشان را تغییر دهند. باید اجازه دهند همه نیروهای اجتماعی ما به ازای وزن خود در قدرت سیاسی سهم داشته باشند. اگر شرایط موجود تداوم پیدا کند و انتخابات سال آینده صحنه مبارزه احمدینژاد و اصولگرایان شود ادامه حیات اصولگرایی را چگونه ارزیابی میکنید؟ البته همه معترف هستیم که انتخابات آینده باید باشکوه و آرامبخش باشد تا جامعه از هراس موجود عبور کند. ادامه وضعیت امنیتی و عدم بازی اصلاحطلبان شکاف بین اصولگرایان سنتی و اصولگرایان بنیادگرا را که ریشه در دولت دارد به یک چالش بسیار جدی تبدیل میکند آنها یکدیگر را متهم به مسایلی در انتخابات خواهند کرد. نباید اجازه دهیم کمیت تماشاچیان بر شرکتکنندگان غلبه یابد.
دیدگاه تان را بنویسید