کد خبر: 33921
تاریخ انتشار :

کارگردان معروف از حواشی ساخت سریال نوروزی می‌گوید

کارگردان معروف از حواشی ساخت سریال نوروزی می‌گوید
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه به نقل از باشگاه خبر نگاران ، کارگردان سریال‌های «سلطان و شبان»، «راه شب»، «طلسم شدگان» و... این بار پشت دوربین یک سریال نوروزی قرار گرفت تا در اولین تجربه مناسبتی ‌اش، مجموعه «همه خانواده من» را روی آنتن شبکه سوم سیما بفرستد. بازیگر سریال‌های «کلاه پهلوی»، «بی‌گناهان»، «شلیک نهایی»، «معصومیت از دست رفته» و... که در فیلم «محمد (ص)» ایفاگر شخصیت ابوسفیان بوده است مهمان بانی فیلم شد تا در گفت‌و‌گویی مفصل از آخرین ساخته صحبت کند. موافقید متفاوت آغاز کنیم؟ ـ تفاوت یعنی تغییر و تغییر یعنی آغاز تحول! انسان در تفاوت‌هاست که سر و شکل می‌گیرد و رشد می‌کند و چشم و گوشش به روی ناشناخته‌ها باز می‌شود. خوشحالم که شما هم این خصلت را در من برمی‌انگیزید. همه ما باید بدنبال تغییر و تفاوت و تازگی باشیم. زندگی ما سرزمین چهار فصل است و حالا که سال نو شده، ما هم روزمان را با متفاوت بودن آغاز کنیم. داریوش فرهنگ را امروز بازیگرتر بدانیم یا کارگردان‌تر؟ ـ از یکی پرسیدند خربزه میخوری یا هندوانه؟ گفت: هردوانه. کدام را بیشتر دوست دارید؟ ـ تنهایی کارگردان را و بلندپروازی بازیگر را؟ و امروز با جایگاهی که دارید در هر کدام در جستجوی چه هستید؟ ـ وقتی بازیگرم، همه انرژی‌های مثبت و منفی‌ام یکجا جمع می‌شود و به شکل عصیان یا پرخاشگری در برابر نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌هایی که دوروبرم حس می‌کنم فریاد می‌‌زنم. احساسات خودم و مردمانی که همیشه نهفته و پنهان است را با صدای بلند اعلام و پالایش پیدا می‌کنم. وقتی بازیگرم همه احساس خشنودی و ناخشنودی خودم را به نمایندگی از مردم ابراز می‌کنم. بدون ملاحظه و پنهان کاری و شرمندگی.... یک احساس لذت بخش که از تمام سلول‌های بدنت بیرون می‌ریزد. مخصوصاً در نقش‌هایی که دوست می‌داری و انگار آینه‌ای است که خودت یا جامعه‌ات را به تو نشان می‌دهد. از همه نقش‌های خنثی و بی خاصیت بیزارم و نقش‌های مؤثر و موجز را می‌پسندم و تلاش می‌کنم متفاوت باشم. و در کارگردانی؟ ـ کارگردانی مسوولیت سنگین‌تر و پرحجم‌تری دارد. تو باید یک انرژی را با همکاران خودت با سلیقه مشترک تماشاگران تقسیم کنی و با آنها همراه و همسفر شوی. همه دردها، امیدها، رنج‌ها و آرزوهای بشری از یک صافی می‌گذرند: درک متقابل و نیاز به نوع دوستی… کارگردان موجود «تنهایی» است. کسی است که حق ندارد «اشتباه» بکند. همه اعضاء گروه سازنده فیلم می‌توانند دوباره کارشان را اصلاح یا تکمیل کنند. اما وقتی کارگردان اشتباه بکند، فاجعه رخ می‌دهد و شیرازه امور از هم می‌پاشد. کارگردان در هر کجای جهان از طایفه رنج و شکیبایی است. ناخدای کشتی پرمخاطره ایست که از مبدا تا مقصد باید از پس همه توفان‌ها، رعدوبرق‌ها، گل و لای و امواج سهمگین عبور کند تا به مقصد برسد. این سفرپرمخاطره گاه شوق‌انگیز است و گاه رنج‌آور. کارگردان خوش‌شانس رنج و سرمستی را با هم تجربه می‌کند و کارگردان بدشانس فقط رنج بی‌ثمر می‌کشد. اگر کاری خیلی خوب از آب درآید، همه و همه خودشان را سهیم می‌دانند و موفقیت را ناشی از حضور مدیر و مسوول و همکاران می‌دانند و اگر چیزها سرجای درست خودش قرار نگیرد و کار زمین بخورد بدون شک مقصر کارگردان است. با همه این رنج‌های ناشی از کار، آن را دوست دارم و وقتی این مسوولیت را می‌پذیرم، تا به آخر انجامش می‌دهم. به تجربه آموخته‌ام: کاری را که فکر می‌کنی درست است حتما انجامش بده! آیا تا به حال شده که از بازی برای یک کارگردان دیگر پشیمان شده باشید؟ ـ من هم مثل همه بازیگران داخلی و خارجی مرتکب اشتباه شده‌ام. بله. یکبار در فیلمی بازی کرده‌ام که ابدا گمان نمی‌کردم کارگردانش اینهمه نابلد و کج سلیقه باشد. با همه وسواس‌هایم گرفتار رودربایستی عاطفی شدم و پشت دستم را داغ کردم که دیگر تکرارش نکنم. من اولین کار سینمایی ام را با استادی مثل بهرام بیضایی در «شاید وقتی دیگر» شروع کردم که همچنان فیلمی زیبا و یک سینمای شهری از تهران معاصر بود. بعد از آن خطایی که کردم… و اگر اشتباه نکنم آن کار یک تله فیلم بود که… ـ بگذریم! بعد از آن دو چندان وسواس به خرج دادم. پول اعتبار نمی‌آورد اما اعتبار پول و احترام با خود میاورد. شخصیت و ماندگاری و متفاوت بودن میاورد که در ابتدا اشاره کردید. هرگز در هیچ کاری (سینمایی یا تلویزیونی) دیگر ظاهر نخواهم شد که با سلیقه و اندیشه‌ام جور در نیاید. «از شاید وقتی دیگر» گرفته تا «شلیک نهایی»، «سفر»، «دو فیلم با یک بلیت»، «بی ‌گناهان»، «معصومیت از دست رفته»، «ناخداستار»، «کلاه پهلوی» و «محمد رسول ا…» که در راه است و... همگی را با فاکتورهایی که در ذهنم از بازیگری دارم انتخاب کردم.
راستی از فیلم محمد (ص) چه خبر؟ ـ همه چیز این کار بین‌المللی بود به جز بودجه اش! البته کارگردان و نقش‌ام را بسیار دوست می‌داشتم و از خیر بودجه‌اش گذشتم چون کاری غرور‌انگیز و نقشی بیادماندنی داشت. از نقشی که در این فیلم بازی کردید هم صحبت کنید. ـ ابوسفیان! مردی خودشیفته و باهوش که نفر اول مکه بود. با نگاهی اجمالی به کارنامه شما در حوزه کارگردانی می‌توان احساس کرد که پیوسته با یک خط و ربط خاصی اقدام به کارگردانی یک اثر می‌کنید. آیا این نگاه در مورد «همه‌ خانواده من» هم جاری بود؟ ـ هر چه در کار بیشتر پیش بروی! بیشتر به خودت نزدیک می‌شوی. به آنچه هستی و می‌اندیشی و سلیقه داری. اولا خوشحالم که شما هم به این حساسیت اشاره کردید. بله حالا دیگر یک امضاء مخصوص به خودم شده شما از لابلای تصویر به تصویر کارها به سرعت در می‌یابید که خوب یا بد، امضاء مرا دارد. یک جور سلیقه بصری در کمپوزسیون کلاسیک که بشدت به خودم نزدیک است. آنچه در سرشت یک فیلمساز نهفته است به مرور زمان در او پخته تر می‌شود. صیقل می‌یابد و تراش می‌خورد هر آنچه اضافه دارد هرس می‌شود و به آنچه هستی و باورداری نزدیک‌تر می‌شود. من اصولا آدم کلاسیکی هستم، اهل تناسب و تعادل و توازن در همه چیز. به عکاسی و زیبایی بصری سخت‌ علاقه‌مندم. طی سال‌ها آموخته‌ام یک اثر کلاسیک ماندگارتر از تقلید کورکورانه از این و آن است. آثار کلاسیک به ریشه‌های اصلی عواطف بشری اشاره می‌کنند و دردهای مشترک و احساسات مشترک همه آدم‌ها را نشانه می‌رود. به رنگ و نژاد و ریشه و قوم و ملیت جدا جدا «صحه» نمی‌گذارد و آنها را هم نادیده نمی‌گیرد. یک اثر کلاسیک می‌تواند فارغ از زبان و رنگ و نژاد و قومیت همه را در یک احساس مشترک سهیم و همدرد بکند. زبان هنر زبان بین‌المللی است. همه تلاش من هم در آن بوده که احساسات مشترک یک خانواده را نشانه بروم که در همه جا آشنا و ملموس است. بقول شاعر بزرگ: من درد مشترکم، مرا فریاد کن. در مورد همه خانواده من که اصولاً دارای یک ساختار کلاسیک بود چه تمهیدی داشتید؟ ـ بله این سریال کاملا کلاسیک و همگانی است. حداقل تلاش من بر این بوده است. یک خانواده پرجمعیت با همه خلق و خوی ترش و شیرین خودشان، سال نو به حضور بزرگ خانواده به شهرستان می‌روند و ماجراهای تلخ و شیرین می‌آفرینند، در آمریکا، آفریقا، اروپا، خاورمیانه و هرکجا همین امروز هم این سنت دیرینه حاکم است. خوبی‌ها، بدی‌ها، مهربانی‌ها، درشت خوئی‌ها همه و همه کلاسیک و همگانی است. وقتی همه خانواده یک یک و چند چند جمع می‌شوند، در ابتدا قدر لحظه به لحظه با هم بودن و در کنار هم بودن را تجربه می‌کنند اما وقتی هرکس باید برگردد. خلاء خاصی احساس می‌شود که نوستالژیک است. سریال‌ «همه خانواده من» یک اثر نوستالژیک و همه اشارات و کنایاتش خاص ما ایرانیان است. آئین‌ها و سنت‌های غیر دست و پاگیر همه نشان از هویت، فرهنگی و تاریخ و گذشته ما دارد. طبعا بدلیل ایام نوروز از چاشنی مفرح بودن هم غافل نبوده‌ایم. از آدم‌ها گرفته تا معماری‌ و زیبایی بصری و قالی و کاشی کاری و زینت‌های قرینه… همه و همه نشان از یک ارزش و اعتبار یک خانواده ایرانی دارد. مشتی آدم‌های ساده دل در قهر وآشتی متوجه فروافتادن تدریجی کاشی و آینه و گچ بری عمارتی که در آن زندگی می‌کنند نیستند. پاره پاره این عمارت که از هم می‌پاشد و فرو می‌ریزد، همان پاره پاره‌ افرادی است که در این خانه زندگی می‌کنند. اگر افراد این خانواده را به مثابه اجتماع بدانیم و عمارتی که رفته رفته ترک برمی‌دارد، به مثابه یک کشور بدانیم، در حفظ و حراست هردوی آنها بیشتر تلاش می‌کنیم. یک کار کلاسیک دور نما و بازتاب همگانی دارد. از یک دهکده دورافتاده در ایتالیا گرفته تا شهری در هندوستان و چین و ژاپن و مکزیک، همه و همه روی اصل خانواده، اهمیت آن،‌گرما و نشاط آن شخصیت و هویت آن اتفاق نظر دارند. کافی است با احترام و توجه به هویت و اصالت خودمان توجه کنیم و خودمان را از دیگر راه روش‌ها و منش و اصالت‌های دیگران جدا نکنیم یا خدای نکرده خودمان را برتر یا پست‌تر ندانیم. همه ما از یک خانواده‌ایم همه از یک دهکده جهانی با عنوان جامعه انسانی که بهم نیازمندیم، بهم وابسته‌ایم و زنجیره‌ای به اسم زندگی را می‌سازیم. چه فاکتورهایی شما را به سمت این سریال سوق داد؟ ـ یک حس نوستالژیک نسبت به عید و خانواده و آئین‌ها… از بادبادک بازی روی پشت بام تا بوی خوش شیرینی‌‌پزان… از تیروکمان بازی دوران کودکی تا جمع شدن خانواده دور سفره… از گل و سبزی و ماهی و سفره هفت سین تا عیدی گرفتن‌ها و مشاعره… همه‌ همین چیزهای بظاهر گذرا وقتی به تصویر درمی‌آید و با زیبایی شناسی ایرانی بیان می‌شود، یک احساس نوستالژیک زیبا به همراه می‌آورد که از دست دادنش جز غبطه و غصه عایدی ندارد… در پس این چیزهای ظاهری یک جور ارزش و معرفت و کمالات ایرانی در لایه‌های دیگر نهفته است… همیشه مترصد ساختن یک سریال ایرانی بوده‌ام. به صرف فارسی حرف زدن، کارهای ما ایرانی نمی‌شود. انگار عصر ظرافت رو به زوال است. آن اصالت پایدار، آن ارزشها که شخصیت و هویت ما را می‌سازد. آن حکمت و معرفت و گذشت و مهربانی و صداقت و … ما همه فرزندان شعر و شعور و ادب و ادبیات ایرانی هستیم. فرزندان فردوسی و حافظ و سعدی و نظامی و عطار و خیام و… ما فرزند ارزش‌های زیبا و پایداری هستیم که مفت و بی توجه از آنها عبور می‌کنیم و گمشده خود را در جاهای دور دست‌تر دنبال می‌کنیم. در آنسوی آبها… سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد آنچه خود داشت زبیگانه تمنا می‌کرد چه مشکلی سر راحتان بود؟ ـ فیلمنامه، فیلمنامه، فیلمنامه. حتی اگر شکسپیر سپهسالار سپاه هنر هم می‌بود نمی‌توانست در مدت سیزده روز، سیزده قسمت را بنویسد یا بازنویسی بکند. چه رسد به من که پیاده بی‌مقدار این سپاه بودم. عجله عجله عجله حرف اول را می‌زند و خلاقیت حرف آخر. اگر تا به این حد سریال موفق و خوش سلیقه بوده و از کج رفتاری و کج گفتاری و کج سلیقگی پرهیز کرده. لطف خداوند بوده و تلاش بی‌امان همه گروه. این اولین تجربه ساخت یک سریال مناسبتی (نوروزی) برای شماست. چطور با آن کنار آمدید؟ شما که اهل کارهای مناسبتی نبودید؟ ـ من همیشه اهل خطر و تجربه‌های تازه‌ام حتی اگر شکست بخورد یا موفق بشود. اهل تکرار و تقلید هم نیستم. حتی از خودم! مهم نیست که وقتی کاری را پذیرفتی باید تا به آخرش بروی. مهم عبور از سختی‌ها و تجربه‌های ناکرده و ناشناخته‌ است. سال‌هاست یک قانون بی قانون و نانوشته‌ای در تلویزیون حاکم شده که کارهای مناسبتی «چه کلمه‌ نامناسبی» با زور و فشار و عجله باید راه بیفتد. باورتان می‌شود کلا هشتاد جلسه فیلمبرداری با بیست و هفت بازیگر داشتیم که مرتبا در همه صحنه‌ها حضور داشتند؟ حالا از نقش‌های سوم و چهارم و هنروران بگذریم… . نزدیک به شش هزار پلان (تصویر متنوع و غیرتکراری) داشتیم؟ نزدیک به صد و سی تا لوکیشن «مکان‌های فیلمبرداری» داشتیم. خب پاسخ این رنج طاقت‌فرسا را چه کسی می‌دهد جز انگیزه بالای تک تک افراد گروه؟ همیشه گفته‌ام: برای بدست آوردن «چیزی» بسیار «چیزهای» دیگر را باید از دست بدهی. فضای روایت، سبک و سیاق معماری و فرهنگی که با زندگی گذشته و حال ما در هم ادغام شده قرینه سازی که در جزء جزء بافت معماری و رج به رج قالی‌ها وجود داشت. مرا هم وادار می‌کرد که از این شیوه تبعیت کنم و از این تناسب خارج نشوم. همه میزانسن‌ها، کمپوزسیون‌ها و آرایش صحنه‌ها و آدم‌ها جزئی از همین سلیقه بصری بوده است که در معماری و قالی و دروپنجره و ارسی‌ها نهفته بود. همه هدفم در آن بود که یک زندگی «امروزی» را در یک عمارت «دیروزی» جاری کنم و همه چیز را طبیعی و قابل باور بسازم. یک بافت ایرانی در زندگی ایرانی. فشردگی زمان و عجله امان مرا برید و من دو راه بیشتر نداشتم یا کنار بکشم و یا بسرعت خودم را هماهنگ کنم و با تلاشی شبانه‌روزی (به جای هشتاد روز در واقع صد و شصت شبانه‌روز) کار کنم. سرانجام راه دوم را انتخاب کردم که امیدوارم هرگز بدلیل شرایط آنتن و تلویزیون وپخش و مشکلات آن را تکرار نکنم. غریب است که هنوز تلویزیون نتوانسته یک مدیریت مشخص و مدون برای کارهای الف ویژه با 6 سال و 9 سال و هفت سال و هشت سال و با بودجه‌های آنچنانی تصمیمی قاطع بگیرد. چند نمونه کار بزرگ با نتایج کوچک برایتان مثال بزنم؟ چند نمونه بودجه بزرگ با نتیجه کوچک؟ چند سال است که همه باید چوب نابلدی را بخورند‌؟ سریال همه خانواده من حداقل شش ماه زمان لازم داشت تا کاری بیادماندنی تر و جذاب‌تر از آن بیرون بیاید. صدها سلیقه با صدها اظهارنظر راه به جایی نمی‌برد. همین‌جا اعلام می‌کنم که وعده یک کار خوب از جانب معاونت سیما به من داده شده که به جای عجله، سرعت و خلاقیت جای این شتاب زدگی را بگیرد. انشاا… به وقتش اعلام خواهم کرد. با وسواسی که شما در کارهایتان دارید، مشکل می‌توان پذیرفت که در چرخه آنتن و پخش گرفتار شوید. ـ یا یک کار را نپذیرید یا وقتی پذیرفتید باید سکان کشتی را بدست بگیرید و با همکارانتان مسافران کشتی را از باد و بوران و امواج سهمگین و توفان به سلامت آنها را از مبداء به مقصد برسانید. خوشحالم که این سفر پرمخاطره نتیجه داد و توانستیم در ساحل تماشاگران با محبت پهلو بگیریم و چیزی برای آنها به نمایش بگذاریم. کاری که از دیدنشان پشیمان نشدند و با خوشدلی و خوشرویی جزء به جزء کار را دنبال کردند. و کارگردانی یعنی جزئیات؟ ـ کنترل روی همه چیز و همه کس. کنترل کامل روی ریز به ریز چیزها و آدم‌ها و قصه. آیا چیزی هم به شما تحمیل شد؟ ـ حالا دیگر با چهل و پنج سال سابقه و تجربه کمتر چیزی به من تحمیل می‌شود. با اختیار خودم کار را شروع کردم، اما در لابیرنت‌های تو در توی تلویزیون تا کاری بخواهد روی آنتن برود جگر صاحبش کباب می‌شود، این کار را نکنید که به فلانی‌ها برمیخورد، آن موضوع نباشد که جامعه را آشفته می‌کند، این نکته را حذف کنید که قابل پخش نیست. آن جملات را نگوئید که مشکل شرعی و عرفی دارد، این مسئله که رسما خط قرمز است و آن لحظه هم که اصلا جو درست می‌کند و… این نکته را مردم دوست ندارند و… هرگز گفته نمی‌شود چه بگوئید و چه بکنید… اگر می‌بینید همه برنامه‌ها و سریال‌ها شبیه هم است بدلیل وضعیت نامتعادل و نامدون ممیزی‌هاست و… مردمی که از آنها حرف می‌زنیم چه کسانی هستند؟ بچه‌های چهار وپنج ساله‌اند؟ من می‌دانم تلویزیون و مدیریت آن هم چه معضلاتی دارند. اما دقت کرده‌اید هر کس از هر نهاد و سازمان حقوقی و حقیقی بخودش اجازه می‌دهد درباره تلویزیون اظهارنظر بکند حتی نظریه صادر بکند اما تلویزیون و ما سازندگان حق نداریم درباره کسی یا چیزی حرفی بزنیم که مبادا به کسی بربخورد. تلویزیون باید جسور و صادق و واقعی باشد. استقلال خودش را داشته باشد و اجازه دخالت به این و آن را ندهد تا اعتبار و قدرت و نفوذ خود را میان مخاطب بیشتر بکند. و نقش مردم کجاست؟ ـ کدام مردم؟ هر کس از مردم خودش حرف می‌زند. هر کس از واژه مردم زمانی استفاده می‌کند که کم می‌آورد و آنها را سپر بلا می‌کند تا خودش را پشت آنها پنهان کند. در اغلب گفتارها مردم یک پدیده مجازی شده است. هر کس می‌گوید مردم این را می‌خواهند و آن را نمی‌خواهند. مردم اینطور می‌خواهند و آنطور خلاف نظر آنهاست. من و شما و همکاران و تماشاگران هم جزو همین مردم هستند یا نه؟ حکایت تماشاگر نما در فوتبال است. یعنی چه مگر آنها مردم نیستند؟. همه ما خودمان را پشت نقاب مردم پنهان می‌کنیم و هر وقت لازم است آنها را به میان می‌کشیم؟ واقعاً مردم وکیل و وصی می‌خواهند؟ قیم و آقای بالاسر می‌خواهند؟ رئیس و دلسوز می‌خواهند؟ امروزه همین مردم از برنامه‌ها و سریال‌ها بسیار بسیار جلوترند. در بیشتر خانه‌ها با اینترنت و ماهواره روبرو هستند و می‌دانند جهان در چه مرحله‌ایست و به کجا می‌رود. آمار واقعی تماشاگران تلویزیون ما چقدر است؟ آنها برنامه‌های ما را در قیاس با سریال‌های خارجی قرار نمی‌دهند؟ (که به نظر من سریال‌هایی بسیار پیش پا افتاده و غیر واقعی هستند) به جای نوار ویدیویی سوزاندن و cd خمیر کردن و ماهواره شکستن و اینترنت بستن، بهتر نیست با کارهای تازه‌تر و متنوع‌تر در برابر تهاجم فرهنگی بایستیم؟ اما با کدام آزادی؟ مگر می‌شود در جهان رقابت، پر و بال پرنده‌ای را بست و به او گفت پرواز کن؟ کدام تنوع، کدام خلاقیت تازه؟ کدام حرکت و گفته جدید؟ چقدر سخنرانی؟ چقدر پند و اندرز و نصیحت؟ باید بسرعت زبان تلویزیون (که زبان امروز و زنده جهان است)‌ را دریافت و هر روزه آن را جلا داد و رنگ زیباتری به آن بخشید. ابتکار و نوآوری از اگر و اما و شاید و باید و نباید بوجود نمی‌آید! در این سریال کمتر شاهد حرکات خاص دوربین و کارگردانی متظاهرانه هستیم بطوری که انگار همه چیز حالت واقعی و مستند دارد و نمایشی از یک زندگی واقعی است با نگاهی فکورانه. ـ خوشحالم که تعبیر شما با سلیقه و خواست من مطابقت دارد. پیداست آنچه را که دنبالش بودیم، منعکس شده است. یک جور سبک کلاسیک... سبک یعنی ساده‌ترین «روش» برای بیان احساس و اندیشه! طبعاً منظورتان «آسان‌ترین» روش که نیست؟ ـ سبک از دل مضمون و فضا و حال و هوای کار بیرون می‌آید. یک چیز تحمیلی نیست که هر کجا بکارش بگیری. سبک کار ما از سبک معماری و زندگی جاری در آن بیرون آمده و من خیلی باید بی هوش باشم که خودم را به سبک معماری زیبا و تناسب و تقارن آن تحمیل بکنم. همین که توانسته‌ام یک زندگی «امروزی»را در عمارتی «قدیمی» جاری کنم تا قابل باور باشد خواسته و ناخواسته سبک کلاسیک (تناسب، تعادل، توازن) را رعایت کردم. روایت ما هم کلاسیک بوده است تا همه چیز قابل باور و طبیعی جلوه کند. شخصا حرکت دوربین‌های کج و معوج که بی‌جا و در هر جا بدون رعایت احساس صحنه بکار می‌رود را دوست ندارم. رفتار اصیل و ایرانی ندارد. یک تقلید ابتدایی از سریال‌های رایج آمریکایی است مثل «زندانی» و «lost» و غیره ... . تردید نکنید که این شیوه‌های آماتوری را سبک نمی‌دانند. یک دوربین مثل هندی‌کم که در دست خیلی‌هاست به همه جا سرک می‌کشد و تصاویر غریب و عجیب می‌گیرد که مثلاً سبک ایجاد کند؟ یا در واقعیت دخل و تصرف بکند؟ هیچ واقعیتی وجود ندارد و ما باید آن را در دوربین و جلوی دوربین بوجود بیاوریم. با تزئینات سطحی به واقعیت نمی‌رسیم، به سبک هم نمی‌رسیم. باید بدانیم چه داستانی داریم، کدام فضا و چه آدم‌هایی داریم و می‌خواهیم «چه» بگوییم و مهمتر از آن «چگونه» بگوییم. عواطف درونی داستان کلید این معماست و مابقی بیهوده و غیرقابل دوام است. تنها آثار ماندگار آثار کلاسیک هستند که از همه صافی‌ها عبور کرده‌اند و خالص‌ترین و ناب‌ترین احساسات مشترک انسانی را به نمایش می‌گذارند که کار آسانی نیست. کارگردان سلطان و شبان چقدر امروز از مذاق مخاطب ایرانی در سریال‌سازی بهره می‌برد؟ چگونه به این خواسته نزدیک می‌شود؟ - هر زمان که کاری را شروع می‌کنم نه به کارهای قبلی‌ام می‌اندیشم و نه به کارهایی که در آینده خواهم کرد. به زمان حال می‌اندیشم و بس. «آخرین» کارم انگار «اولین» کار من است. متأسفانه در مملکت ما هیچ چیز ادامه چیز قبلی نیست و تداوم نمی‌یابد. کمتر دیده شده است که نفر «بعدی» ادامه دهنده‌ قبلی باشد. نصف عمرمان صرف عیب و ایراد گرفتن از مسؤول یا فیلمساز قبلی می‌شود، بی‌آنکه اندکی بکار او بیفزاییم یا آن را کامل‌تر بسازیم. سی سال پیش که سلطان و شبان را ساختم نمی‌دانستم که این سریال جریان ساز همان جا مدفون می‌شود و هرگز این راه و روش ادامه نمی‌یابد! آیا ما ایرانیان افسانه‌های شرقی کم داریم؟ نمی‌دانم بالاخره کی این اعتماد دو طرفه بین مدیران و هنرمندان بوجود می‌آید؟ تازه مرا بدلیل تجربه نه چندان کوتاه زودتر راه می‌اندازند وای به جوان‌ترها. یکی دو تا طرح در همین زمینه سلطان و شبان داشتم که بدلیل تعویض مدیران توی قفسه کتابخانه خاک گرفته است. یکی از آنها درباره خواجه‌های حرمسرا و اتفاقات خوش و ناگوار آنها بوده در دوره ناصرالدینشاه و دیگری هم «ملانصرالدین» که یک سریال به شیوه سعدی گونه است! یک سریال همه دارم که بعد از سه سال همه هزارتوها را طی کرده و به تأیید و تصویب و قرارداد هم رسیده بود که بدلیل بودجه فعلاً در نوبت است و آقای دارابی قول راه‌اندازی آن را داده‌اند. روزی روزگاری در ایران؟ بله، یک سریال در سی قسمت چهل و پنج دقیقه‌ای است که طرح آن را بر اساس رمان مشهور «هاورد فاوست» نوشتم و جابر قاسمعلی نویسندگی فیلمنامه را به عهده داشته است.

به گزارش نامه به نقل از باشگاه خبر نگاران ، کارگردان سریال‌های «سلطان و شبان»، «راه شب»، «طلسم شدگان» و... این بار پشت دوربین یک سریال نوروزی قرار گرفت تا در اولین تجربه مناسبتی ‌اش، مجموعه «همه خانواده من» را روی آنتن شبکه سوم سیما بفرستد. بازیگر سریال‌های «کلاه پهلوی»، «بی‌گناهان»، «شلیک نهایی»، «معصومیت از دست رفته» و... که در فیلم «محمد (ص)» ایفاگر شخصیت ابوسفیان بوده است مهمان بانی فیلم شد تا در گفت‌و‌گویی مفصل از آخرین ساخته صحبت کند. موافقید متفاوت آغاز کنیم؟ ـ تفاوت یعنی تغییر و تغییر یعنی آغاز تحول! انسان در تفاوت‌هاست که سر و شکل می‌گیرد و رشد می‌کند و چشم و گوشش به روی ناشناخته‌ها باز می‌شود. خوشحالم که شما هم این خصلت را در من برمی‌انگیزید. همه ما باید بدنبال تغییر و تفاوت و تازگی باشیم. زندگی ما سرزمین چهار فصل است و حالا که سال نو شده، ما هم روزمان را با متفاوت بودن آغاز کنیم. داریوش فرهنگ را امروز بازیگرتر بدانیم یا کارگردان‌تر؟ ـ از یکی پرسیدند خربزه میخوری یا هندوانه؟ گفت: هردوانه. کدام را بیشتر دوست دارید؟ ـ تنهایی کارگردان را و بلندپروازی بازیگر را؟ و امروز با جایگاهی که دارید در هر کدام در جستجوی چه هستید؟ ـ وقتی بازیگرم، همه انرژی‌های مثبت و منفی‌ام یکجا جمع می‌شود و به شکل عصیان یا پرخاشگری در برابر نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌هایی که دوروبرم حس می‌کنم فریاد می‌‌زنم. احساسات خودم و مردمانی که همیشه نهفته و پنهان است را با صدای بلند اعلام و پالایش پیدا می‌کنم. وقتی بازیگرم همه احساس خشنودی و ناخشنودی خودم را به نمایندگی از مردم ابراز می‌کنم. بدون ملاحظه و پنهان کاری و شرمندگی.... یک احساس لذت بخش که از تمام سلول‌های بدنت بیرون می‌ریزد. مخصوصاً در نقش‌هایی که دوست می‌داری و انگار آینه‌ای است که خودت یا جامعه‌ات را به تو نشان می‌دهد. از همه نقش‌های خنثی و بی خاصیت بیزارم و نقش‌های مؤثر و موجز را می‌پسندم و تلاش می‌کنم متفاوت باشم. و در کارگردانی؟ ـ کارگردانی مسوولیت سنگین‌تر و پرحجم‌تری دارد. تو باید یک انرژی را با همکاران خودت با سلیقه مشترک تماشاگران تقسیم کنی و با آنها همراه و همسفر شوی. همه دردها، امیدها، رنج‌ها و آرزوهای بشری از یک صافی می‌گذرند: درک متقابل و نیاز به نوع دوستی… کارگردان موجود «تنهایی» است. کسی است که حق ندارد «اشتباه» بکند. همه اعضاء گروه سازنده فیلم می‌توانند دوباره کارشان را اصلاح یا تکمیل کنند. اما وقتی کارگردان اشتباه بکند، فاجعه رخ می‌دهد و شیرازه امور از هم می‌پاشد. کارگردان در هر کجای جهان از طایفه رنج و شکیبایی است. ناخدای کشتی پرمخاطره ایست که از مبدا تا مقصد باید از پس همه توفان‌ها، رعدوبرق‌ها، گل و لای و امواج سهمگین عبور کند تا به مقصد برسد. این سفرپرمخاطره گاه شوق‌انگیز است و گاه رنج‌آور. کارگردان خوش‌شانس رنج و سرمستی را با هم تجربه می‌کند و کارگردان بدشانس فقط رنج بی‌ثمر می‌کشد. اگر کاری خیلی خوب از آب درآید، همه و همه خودشان را سهیم می‌دانند و موفقیت را ناشی از حضور مدیر و مسوول و همکاران می‌دانند و اگر چیزها سرجای درست خودش قرار نگیرد و کار زمین بخورد بدون شک مقصر کارگردان است. با همه این رنج‌های ناشی از کار، آن را دوست دارم و وقتی این مسوولیت را می‌پذیرم، تا به آخر انجامش می‌دهم. به تجربه آموخته‌ام: کاری را که فکر می‌کنی درست است حتما انجامش بده! آیا تا به حال شده که از بازی برای یک کارگردان دیگر پشیمان شده باشید؟ ـ من هم مثل همه بازیگران داخلی و خارجی مرتکب اشتباه شده‌ام. بله. یکبار در فیلمی بازی کرده‌ام که ابدا گمان نمی‌کردم کارگردانش اینهمه نابلد و کج سلیقه باشد. با همه وسواس‌هایم گرفتار رودربایستی عاطفی شدم و پشت دستم را داغ کردم که دیگر تکرارش نکنم. من اولین کار سینمایی ام را با استادی مثل بهرام بیضایی در «شاید وقتی دیگر» شروع کردم که همچنان فیلمی زیبا و یک سینمای شهری از تهران معاصر بود. بعد از آن خطایی که کردم… و اگر اشتباه نکنم آن کار یک تله فیلم بود که… ـ بگذریم! بعد از آن دو چندان وسواس به خرج دادم. پول اعتبار نمی‌آورد اما اعتبار پول و احترام با خود میاورد. شخصیت و ماندگاری و متفاوت بودن میاورد که در ابتدا اشاره کردید. هرگز در هیچ کاری (سینمایی یا تلویزیونی) دیگر ظاهر نخواهم شد که با سلیقه و اندیشه‌ام جور در نیاید. «از شاید وقتی دیگر» گرفته تا «شلیک نهایی»، «سفر»، «دو فیلم با یک بلیت»، «بی ‌گناهان»، «معصومیت از دست رفته»، «ناخداستار»، «کلاه پهلوی» و «محمد رسول ا…» که در راه است و... همگی را با فاکتورهایی که در ذهنم از بازیگری دارم انتخاب کردم.

راستی از فیلم محمد (ص) چه خبر؟ ـ همه چیز این کار بین‌المللی بود به جز بودجه اش! البته کارگردان و نقش‌ام را بسیار دوست می‌داشتم و از خیر بودجه‌اش گذشتم چون کاری غرور‌انگیز و نقشی بیادماندنی داشت. از نقشی که در این فیلم بازی کردید هم صحبت کنید. ـ ابوسفیان! مردی خودشیفته و باهوش که نفر اول مکه بود. با نگاهی اجمالی به کارنامه شما در حوزه کارگردانی می‌توان احساس کرد که پیوسته با یک خط و ربط خاصی اقدام به کارگردانی یک اثر می‌کنید. آیا این نگاه در مورد «همه‌ خانواده من» هم جاری بود؟ ـ هر چه در کار بیشتر پیش بروی! بیشتر به خودت نزدیک می‌شوی. به آنچه هستی و می‌اندیشی و سلیقه داری. اولا خوشحالم که شما هم به این حساسیت اشاره کردید. بله حالا دیگر یک امضاء مخصوص به خودم شده شما از لابلای تصویر به تصویر کارها به سرعت در می‌یابید که خوب یا بد، امضاء مرا دارد. یک جور سلیقه بصری در کمپوزسیون کلاسیک که بشدت به خودم نزدیک است. آنچه در سرشت یک فیلمساز نهفته است به مرور زمان در او پخته تر می‌شود. صیقل می‌یابد و تراش می‌خورد هر آنچه اضافه دارد هرس می‌شود و به آنچه هستی و باورداری نزدیک‌تر می‌شود. من اصولا آدم کلاسیکی هستم، اهل تناسب و تعادل و توازن در همه چیز. به عکاسی و زیبایی بصری سخت‌ علاقه‌مندم. طی سال‌ها آموخته‌ام یک اثر کلاسیک ماندگارتر از تقلید کورکورانه از این و آن است. آثار کلاسیک به ریشه‌های اصلی عواطف بشری اشاره می‌کنند و دردهای مشترک و احساسات مشترک همه آدم‌ها را نشانه می‌رود. به رنگ و نژاد و ریشه و قوم و ملیت جدا جدا «صحه» نمی‌گذارد و آنها را هم نادیده نمی‌گیرد. یک اثر کلاسیک می‌تواند فارغ از زبان و رنگ و نژاد و قومیت همه را در یک احساس مشترک سهیم و همدرد بکند. زبان هنر زبان بین‌المللی است. همه تلاش من هم در آن بوده که احساسات مشترک یک خانواده را نشانه بروم که در همه جا آشنا و ملموس است. بقول شاعر بزرگ: من درد مشترکم، مرا فریاد کن. در مورد همه خانواده من که اصولاً دارای یک ساختار کلاسیک بود چه تمهیدی داشتید؟ ـ بله این سریال کاملا کلاسیک و همگانی است. حداقل تلاش من بر این بوده است. یک خانواده پرجمعیت با همه خلق و خوی ترش و شیرین خودشان، سال نو به حضور بزرگ خانواده به شهرستان می‌روند و ماجراهای تلخ و شیرین می‌آفرینند، در آمریکا، آفریقا، اروپا، خاورمیانه و هرکجا همین امروز هم این سنت دیرینه حاکم است. خوبی‌ها، بدی‌ها، مهربانی‌ها، درشت خوئی‌ها همه و همه کلاسیک و همگانی است. وقتی همه خانواده یک یک و چند چند جمع می‌شوند، در ابتدا قدر لحظه به لحظه با هم بودن و در کنار هم بودن را تجربه می‌کنند اما وقتی هرکس باید برگردد. خلاء خاصی احساس می‌شود که نوستالژیک است. سریال‌ «همه خانواده من» یک اثر نوستالژیک و همه اشارات و کنایاتش خاص ما ایرانیان است. آئین‌ها و سنت‌های غیر دست و پاگیر همه نشان از هویت، فرهنگی و تاریخ و گذشته ما دارد. طبعا بدلیل ایام نوروز از چاشنی مفرح بودن هم غافل نبوده‌ایم. از آدم‌ها گرفته تا معماری‌ و زیبایی بصری و قالی و کاشی کاری و زینت‌های قرینه… همه و همه نشان از یک ارزش و اعتبار یک خانواده ایرانی دارد. مشتی آدم‌های ساده دل در قهر وآشتی متوجه فروافتادن تدریجی کاشی و آینه و گچ بری عمارتی که در آن زندگی می‌کنند نیستند. پاره پاره این عمارت که از هم می‌پاشد و فرو می‌ریزد، همان پاره پاره‌ افرادی است که در این خانه زندگی می‌کنند. اگر افراد این خانواده را به مثابه اجتماع بدانیم و عمارتی که رفته رفته ترک برمی‌دارد، به مثابه یک کشور بدانیم، در حفظ و حراست هردوی آنها بیشتر تلاش می‌کنیم. یک کار کلاسیک دور نما و بازتاب همگانی دارد. از یک دهکده دورافتاده در ایتالیا گرفته تا شهری در هندوستان و چین و ژاپن و مکزیک، همه و همه روی اصل خانواده، اهمیت آن،‌گرما و نشاط آن شخصیت و هویت آن اتفاق نظر دارند. کافی است با احترام و توجه به هویت و اصالت خودمان توجه کنیم و خودمان را از دیگر راه روش‌ها و منش و اصالت‌های دیگران جدا نکنیم یا خدای نکرده خودمان را برتر یا پست‌تر ندانیم. همه ما از یک خانواده‌ایم همه از یک دهکده جهانی با عنوان جامعه انسانی که بهم نیازمندیم، بهم وابسته‌ایم و زنجیره‌ای به اسم زندگی را می‌سازیم. چه فاکتورهایی شما را به سمت این سریال سوق داد؟ ـ یک حس نوستالژیک نسبت به عید و خانواده و آئین‌ها… از بادبادک بازی روی پشت بام تا بوی خوش شیرینی‌‌پزان… از تیروکمان بازی دوران کودکی تا جمع شدن خانواده دور سفره… از گل و سبزی و ماهی و سفره هفت سین تا عیدی گرفتن‌ها و مشاعره… همه‌ همین چیزهای بظاهر گذرا وقتی به تصویر درمی‌آید و با زیبایی شناسی ایرانی بیان می‌شود، یک احساس نوستالژیک زیبا به همراه می‌آورد که از دست دادنش جز غبطه و غصه عایدی ندارد… در پس این چیزهای ظاهری یک جور ارزش و معرفت و کمالات ایرانی در لایه‌های دیگر نهفته است… همیشه مترصد ساختن یک سریال ایرانی بوده‌ام. به صرف فارسی حرف زدن، کارهای ما ایرانی نمی‌شود. انگار عصر ظرافت رو به زوال است. آن اصالت پایدار، آن ارزشها که شخصیت و هویت ما را می‌سازد. آن حکمت و معرفت و گذشت و مهربانی و صداقت و … ما همه فرزندان شعر و شعور و ادب و ادبیات ایرانی هستیم. فرزندان فردوسی و حافظ و سعدی و نظامی و عطار و خیام و… ما فرزند ارزش‌های زیبا و پایداری هستیم که مفت و بی توجه از آنها عبور می‌کنیم و گمشده خود را در جاهای دور دست‌تر دنبال می‌کنیم. در آنسوی آبها… سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد آنچه خود داشت زبیگانه تمنا می‌کرد چه مشکلی سر راحتان بود؟ ـ فیلمنامه، فیلمنامه، فیلمنامه. حتی اگر شکسپیر سپهسالار سپاه هنر هم می‌بود نمی‌توانست در مدت سیزده روز، سیزده قسمت را بنویسد یا بازنویسی بکند. چه رسد به من که پیاده بی‌مقدار این سپاه بودم. عجله عجله عجله حرف اول را می‌زند و خلاقیت حرف آخر. اگر تا به این حد سریال موفق و خوش سلیقه بوده و از کج رفتاری و کج گفتاری و کج سلیقگی پرهیز کرده. لطف خداوند بوده و تلاش بی‌امان همه گروه. این اولین تجربه ساخت یک سریال مناسبتی (نوروزی) برای شماست. چطور با آن کنار آمدید؟ شما که اهل کارهای مناسبتی نبودید؟ ـ من همیشه اهل خطر و تجربه‌های تازه‌ام حتی اگر شکست بخورد یا موفق بشود. اهل تکرار و تقلید هم نیستم. حتی از خودم! مهم نیست که وقتی کاری را پذیرفتی باید تا به آخرش بروی. مهم عبور از سختی‌ها و تجربه‌های ناکرده و ناشناخته‌ است. سال‌هاست یک قانون بی قانون و نانوشته‌ای در تلویزیون حاکم شده که کارهای مناسبتی «چه کلمه‌ نامناسبی» با زور و فشار و عجله باید راه بیفتد. باورتان می‌شود کلا هشتاد جلسه فیلمبرداری با بیست و هفت بازیگر داشتیم که مرتبا در همه صحنه‌ها حضور داشتند؟ حالا از نقش‌های سوم و چهارم و هنروران بگذریم… . نزدیک به شش هزار پلان (تصویر متنوع و غیرتکراری) داشتیم؟ نزدیک به صد و سی تا لوکیشن «مکان‌های فیلمبرداری» داشتیم. خب پاسخ این رنج طاقت‌فرسا را چه کسی می‌دهد جز انگیزه بالای تک تک افراد گروه؟ همیشه گفته‌ام: برای بدست آوردن «چیزی» بسیار «چیزهای» دیگر را باید از دست بدهی. فضای روایت، سبک و سیاق معماری و فرهنگی که با زندگی گذشته و حال ما در هم ادغام شده قرینه سازی که در جزء جزء بافت معماری و رج به رج قالی‌ها وجود داشت. مرا هم وادار می‌کرد که از این شیوه تبعیت کنم و از این تناسب خارج نشوم. همه میزانسن‌ها، کمپوزسیون‌ها و آرایش صحنه‌ها و آدم‌ها جزئی از همین سلیقه بصری بوده است که در معماری و قالی و دروپنجره و ارسی‌ها نهفته بود. همه هدفم در آن بود که یک زندگی «امروزی» را در یک عمارت «دیروزی» جاری کنم و همه چیز را طبیعی و قابل باور بسازم. یک بافت ایرانی در زندگی ایرانی. فشردگی زمان و عجله امان مرا برید و من دو راه بیشتر نداشتم یا کنار بکشم و یا بسرعت خودم را هماهنگ کنم و با تلاشی شبانه‌روزی (به جای هشتاد روز در واقع صد و شصت شبانه‌روز) کار کنم. سرانجام راه دوم را انتخاب کردم که امیدوارم هرگز بدلیل شرایط آنتن و تلویزیون وپخش و مشکلات آن را تکرار نکنم. غریب است که هنوز تلویزیون نتوانسته یک مدیریت مشخص و مدون برای کارهای الف ویژه با 6 سال و 9 سال و هفت سال و هشت سال و با بودجه‌های آنچنانی تصمیمی قاطع بگیرد. چند نمونه کار بزرگ با نتایج کوچک برایتان مثال بزنم؟ چند نمونه بودجه بزرگ با نتیجه کوچک؟ چند سال است که همه باید چوب نابلدی را بخورند‌؟ سریال همه خانواده من حداقل شش ماه زمان لازم داشت تا کاری بیادماندنی تر و جذاب‌تر از آن بیرون بیاید. صدها سلیقه با صدها اظهارنظر راه به جایی نمی‌برد. همین‌جا اعلام می‌کنم که وعده یک کار خوب از جانب معاونت سیما به من داده شده که به جای عجله، سرعت و خلاقیت جای این شتاب زدگی را بگیرد. انشاا… به وقتش اعلام خواهم کرد. با وسواسی که شما در کارهایتان دارید، مشکل می‌توان پذیرفت که در چرخه آنتن و پخش گرفتار شوید. ـ یا یک کار را نپذیرید یا وقتی پذیرفتید باید سکان کشتی را بدست بگیرید و با همکارانتان مسافران کشتی را از باد و بوران و امواج سهمگین و توفان به سلامت آنها را از مبداء به مقصد برسانید. خوشحالم که این سفر پرمخاطره نتیجه داد و توانستیم در ساحل تماشاگران با محبت پهلو بگیریم و چیزی برای آنها به نمایش بگذاریم. کاری که از دیدنشان پشیمان نشدند و با خوشدلی و خوشرویی جزء به جزء کار را دنبال کردند. و کارگردانی یعنی جزئیات؟ ـ کنترل روی همه چیز و همه کس. کنترل کامل روی ریز به ریز چیزها و آدم‌ها و قصه. آیا چیزی هم به شما تحمیل شد؟ ـ حالا دیگر با چهل و پنج سال سابقه و تجربه کمتر چیزی به من تحمیل می‌شود. با اختیار خودم کار را شروع کردم، اما در لابیرنت‌های تو در توی تلویزیون تا کاری بخواهد روی آنتن برود جگر صاحبش کباب می‌شود، این کار را نکنید که به فلانی‌ها برمیخورد، آن موضوع نباشد که جامعه را آشفته می‌کند، این نکته را حذف کنید که قابل پخش نیست. آن جملات را نگوئید که مشکل شرعی و عرفی دارد، این مسئله که رسما خط قرمز است و آن لحظه هم که اصلا جو درست می‌کند و… این نکته را مردم دوست ندارند و… هرگز گفته نمی‌شود چه بگوئید و چه بکنید… اگر می‌بینید همه برنامه‌ها و سریال‌ها شبیه هم است بدلیل وضعیت نامتعادل و نامدون ممیزی‌هاست و… مردمی که از آنها حرف می‌زنیم چه کسانی هستند؟ بچه‌های چهار وپنج ساله‌اند؟ من می‌دانم تلویزیون و مدیریت آن هم چه معضلاتی دارند. اما دقت کرده‌اید هر کس از هر نهاد و سازمان حقوقی و حقیقی بخودش اجازه می‌دهد درباره تلویزیون اظهارنظر بکند حتی نظریه صادر بکند اما تلویزیون و ما سازندگان حق نداریم درباره کسی یا چیزی حرفی بزنیم که مبادا به کسی بربخورد. تلویزیون باید جسور و صادق و واقعی باشد. استقلال خودش را داشته باشد و اجازه دخالت به این و آن را ندهد تا اعتبار و قدرت و نفوذ خود را میان مخاطب بیشتر بکند. و نقش مردم کجاست؟ ـ کدام مردم؟ هر کس از مردم خودش حرف می‌زند. هر کس از واژه مردم زمانی استفاده می‌کند که کم می‌آورد و آنها را سپر بلا می‌کند تا خودش را پشت آنها پنهان کند. در اغلب گفتارها مردم یک پدیده مجازی شده است. هر کس می‌گوید مردم این را می‌خواهند و آن را نمی‌خواهند. مردم اینطور می‌خواهند و آنطور خلاف نظر آنهاست. من و شما و همکاران و تماشاگران هم جزو همین مردم هستند یا نه؟ حکایت تماشاگر نما در فوتبال است. یعنی چه مگر آنها مردم نیستند؟. همه ما خودمان را پشت نقاب مردم پنهان می‌کنیم و هر وقت لازم است آنها را به میان می‌کشیم؟ واقعاً مردم وکیل و وصی می‌خواهند؟ قیم و آقای بالاسر می‌خواهند؟ رئیس و دلسوز می‌خواهند؟ امروزه همین مردم از برنامه‌ها و سریال‌ها بسیار بسیار جلوترند. در بیشتر خانه‌ها با اینترنت و ماهواره روبرو هستند و می‌دانند جهان در چه مرحله‌ایست و به کجا می‌رود. آمار واقعی تماشاگران تلویزیون ما چقدر است؟ آنها برنامه‌های ما را در قیاس با سریال‌های خارجی قرار نمی‌دهند؟ (که به نظر من سریال‌هایی بسیار پیش پا افتاده و غیر واقعی هستند) به جای نوار ویدیویی سوزاندن و cd خمیر کردن و ماهواره شکستن و اینترنت بستن، بهتر نیست با کارهای تازه‌تر و متنوع‌تر در برابر تهاجم فرهنگی بایستیم؟ اما با کدام آزادی؟ مگر می‌شود در جهان رقابت، پر و بال پرنده‌ای را بست و به او گفت پرواز کن؟ کدام تنوع، کدام خلاقیت تازه؟ کدام حرکت و گفته جدید؟ چقدر سخنرانی؟ چقدر پند و اندرز و نصیحت؟ باید بسرعت زبان تلویزیون (که زبان امروز و زنده جهان است)‌ را دریافت و هر روزه آن را جلا داد و رنگ زیباتری به آن بخشید. ابتکار و نوآوری از اگر و اما و شاید و باید و نباید بوجود نمی‌آید! در این سریال کمتر شاهد حرکات خاص دوربین و کارگردانی متظاهرانه هستیم بطوری که انگار همه چیز حالت واقعی و مستند دارد و نمایشی از یک زندگی واقعی است با نگاهی فکورانه. ـ خوشحالم که تعبیر شما با سلیقه و خواست من مطابقت دارد. پیداست آنچه را که دنبالش بودیم، منعکس شده است. یک جور سبک کلاسیک... سبک یعنی ساده‌ترین «روش» برای بیان احساس و اندیشه! طبعاً منظورتان «آسان‌ترین» روش که نیست؟ ـ سبک از دل مضمون و فضا و حال و هوای کار بیرون می‌آید. یک چیز تحمیلی نیست که هر کجا بکارش بگیری. سبک کار ما از سبک معماری و زندگی جاری در آن بیرون آمده و من خیلی باید بی هوش باشم که خودم را به سبک معماری زیبا و تناسب و تقارن آن تحمیل بکنم. همین که توانسته‌ام یک زندگی «امروزی»را در عمارتی «قدیمی» جاری کنم تا قابل باور باشد خواسته و ناخواسته سبک کلاسیک (تناسب، تعادل، توازن) را رعایت کردم. روایت ما هم کلاسیک بوده است تا همه چیز قابل باور و طبیعی جلوه کند. شخصا حرکت دوربین‌های کج و معوج که بی‌جا و در هر جا بدون رعایت احساس صحنه بکار می‌رود را دوست ندارم. رفتار اصیل و ایرانی ندارد. یک تقلید ابتدایی از سریال‌های رایج آمریکایی است مثل «زندانی» و «lost» و غیره ... . تردید نکنید که این شیوه‌های آماتوری را سبک نمی‌دانند. یک دوربین مثل هندی‌کم که در دست خیلی‌هاست به همه جا سرک می‌کشد و تصاویر غریب و عجیب می‌گیرد که مثلاً سبک ایجاد کند؟ یا در واقعیت دخل و تصرف بکند؟ هیچ واقعیتی وجود ندارد و ما باید آن را در دوربین و جلوی دوربین بوجود بیاوریم. با تزئینات سطحی به واقعیت نمی‌رسیم، به سبک هم نمی‌رسیم. باید بدانیم چه داستانی داریم، کدام فضا و چه آدم‌هایی داریم و می‌خواهیم «چه» بگوییم و مهمتر از آن «چگونه» بگوییم. عواطف درونی داستان کلید این معماست و مابقی بیهوده و غیرقابل دوام است. تنها آثار ماندگار آثار کلاسیک هستند که از همه صافی‌ها عبور کرده‌اند و خالص‌ترین و ناب‌ترین احساسات مشترک انسانی را به نمایش می‌گذارند که کار آسانی نیست. کارگردان سلطان و شبان چقدر امروز از مذاق مخاطب ایرانی در سریال‌سازی بهره می‌برد؟ چگونه به این خواسته نزدیک می‌شود؟ - هر زمان که کاری را شروع می‌کنم نه به کارهای قبلی‌ام می‌اندیشم و نه به کارهایی که در آینده خواهم کرد. به زمان حال می‌اندیشم و بس. «آخرین» کارم انگار «اولین» کار من است. متأسفانه در مملکت ما هیچ چیز ادامه چیز قبلی نیست و تداوم نمی‌یابد. کمتر دیده شده است که نفر «بعدی» ادامه دهنده‌ قبلی باشد. نصف عمرمان صرف عیب و ایراد گرفتن از مسؤول یا فیلمساز قبلی می‌شود، بی‌آنکه اندکی بکار او بیفزاییم یا آن را کامل‌تر بسازیم. سی سال پیش که سلطان و شبان را ساختم نمی‌دانستم که این سریال جریان ساز همان جا مدفون می‌شود و هرگز این راه و روش ادامه نمی‌یابد! آیا ما ایرانیان افسانه‌های شرقی کم داریم؟ نمی‌دانم بالاخره کی این اعتماد دو طرفه بین مدیران و هنرمندان بوجود می‌آید؟ تازه مرا بدلیل تجربه نه چندان کوتاه زودتر راه می‌اندازند وای به جوان‌ترها. یکی دو تا طرح در همین زمینه سلطان و شبان داشتم که بدلیل تعویض مدیران توی قفسه کتابخانه خاک گرفته است. یکی از آنها درباره خواجه‌های حرمسرا و اتفاقات خوش و ناگوار آنها بوده در دوره ناصرالدینشاه و دیگری هم «ملانصرالدین» که یک سریال به شیوه سعدی گونه است! یک سریال همه دارم که بعد از سه سال همه هزارتوها را طی کرده و به تأیید و تصویب و قرارداد هم رسیده بود که بدلیل بودجه فعلاً در نوبت است و آقای دارابی قول راه‌اندازی آن را داده‌اند. روزی روزگاری در ایران؟ بله، یک سریال در سی قسمت چهل و پنج دقیقه‌ای است که طرح آن را بر اساس رمان مشهور «هاورد فاوست» نوشتم و جابر قاسمعلی نویسندگی فیلمنامه را به عهده داشته است.

دیدگاه تان را بنویسید

 

نیازمندی ها

پیشنهاد ما

نیازمندی ها