حرف هایی که امام حسین هیچگاه نزد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از تبیان ، مقتل نگاران و روضه خوانان، سخنان بسیارى را ـ در قالب نثر و نظم ـ به امام حسین(ع) نسبت داده اند که هرگز سند و مدرکى براى آنها نمیتوان یافت. بعضى از آن سخنان با این که غیر مستند و جعلی اند، بسیار مشهور و متداول نیز هستند و از آنجا که مقبولیت عام یافته اند، برخى از پژوهشگران و نویسندگان بنام و معاصر نیز آنها را مسلّم الصدور پنداشته، بدون تأمل و تحقیق، در آثار خود به عنوان سخنى از سخنان امام حسین(ع) آورده اند. امروز هم بسیارى از کتاب سازان و موءلفانِ مبلّغ و مبلّغانِ موءلف پیوسته آنها را در تألیفات و تبلیغات خویش از زبان امام حسین(ع) می نویسند و در شمارگان فراوانى منتشر می کنند ؛ غافل از آنکه امام حسین(ع) هرگز آن سخنان را نگفته و به زبان نیاورده است و آن سخنان، هر یک مصداق آشکارى است از آن ضربالمثل معروف که مىگوید: «رُبّ مشهورٍ لا اصل له.» در میان مقتل نگارانِ روضه خوان و مجالس نویسان واعظ، از دیرباز چنین مرسوم بود که داستانها و سخنانى را نخست در مجالسِ روضه خوانى براى مردم (عوام الناس) مىی گفتند و سپس همانها را در کتابهاى خود می نوشتند. آنان در آغاز این مجالس، خود نیز تردید داشتند و آن سخنان را تنها براى گریاندن مردم می گفتند، اما با دیدن تأثر شدید شنوندگان، از آن تردید دست شسته، باورشان مىشد که امام حسین(ع) چنان سخنانى گفته و یا چنان حوادثى رخ داده است. به این ترتیب، سخنان بسیارى نخست با عنوان «زبان حال» گفته شده و سپس در کتابهاى مقاتل و مجالس تدوین شده است. همان سخنان ساختگى، با گذشت زمان و پس از آن که پیوسته تکرار شده و شهرت یافته اند، از صورتِ «زبان حال» خارج شده و صورتِ «زبان قال» به خود گرفته اند. گویندگان و سرایندگانِ این گونه سخنان به تصور اینکه در چنان شرایطى جا داشت امام حسین(ع) چنان سخنانى بگوید، آنها را گفته و نوشته اند. 1 اما این گفته ها با مرور زمان از «شرایط و احوال» گذشته به مقامِ «حوادث و اقوال» رسیده اند تا به پشتوانه شهرت و مقبولیت عام، از سخنان امام حسین(ع) انگاشته شده و روایت و حدیث پنداشته شده اند. این گونه سخنانِ حدیث گونه، به ویژه در میان اشعارى که به امام حسین(ع) نسبت داده مىشود فراوان است. دهها بلکه صدها بیت از این گونه اشعار را تنها در کتابى مجهولالموءلف به نام «ادب الحسین و حماسته» میتوان یافت. 2 ما در اینجا تنها بعضى از آن سخنان را که بسیار مشهور و معروف اند و اکنون نیز برخى از موءلفان و نویسندگان آنها را از سخنان امام حسین(ع) می پندارند و از زبان آن حضرت نقل می کنند، مىی رسیم ؛ تا چه قبول افتد و چه در نظر آید. إنّ الحیاة عقیدة و جهاد این سخن به عنوان سخنى از سخنان امام حسین(ع) زبانزد خاص و عام است و به جز اهل تحقیق، همگان آن را از زبان آن حضرت نقل می کنند. استاد مطهرى معتقد است این سخن را سند و مدرکى نیست و از نظر مفهوم و محتوا نمی تواند درست باشد. قِفْ دونَ رأیک فی الحیاةِ مُجاهداً إِنَّ الحیاةَ عَقیدة و جِهادء 4 از این سخن استاد تنها همین قدر فهمیده می شد که این سخن، مصرعى از یک بیت شعر است و حدیث و روایت نیست.این سخن روایت یا حدیث نیست و از امام حسین(ع) نقل نشده است، بلکه یکى از شعراى معاصر مصرى، یعنى احمد شوقى، آن را سروده است. 5 ان کان دین محمد إلاّ بِقَتْلى یا سُیُوفُ خُذِینى شیخ محسن هویزى حائرى، معروف به «ابوالحبّ حویزى»، از خطباى بنام حسینى و از شاعران شیعه، داراى دیوان شعرى به نام «الحائریات» است. در فضل و کرامت این شاعر همین بس که بیتى از یک قصیده غرّاى او، چنان شهرت شگفت انگیزى پیدا کرد که در همه جا و در بیشتر نوشته ها به نام امام حسین(ع) و به عنوان حدیث و روایتى از سخنان سیّد الشهدا(ع) نقل و ثبت می شود ؛ یعنى چنان زبان حالى در حق ابوالاحرار(ع) گفته است که به جاى زبان قال و حدیث مسلّم نشسته است ؛ آنجا که مىگوید: اَعْطَیْتُ رَبِّى مُوْثِقاً لا یَنْتَهِى إلاّ بقتْلى فَاصْعُدى وَذَرینى إنْ کانَ دینُ مُحَمَّدٍ لَمْ یَسْتَقِمْ إلاّ بِقَتْلى یا سُیُوفُ خُذِینى 8 نکته دیگر اینکه این شعر ابوالحب هویزى که تنها چند بیت از آن برگزیده شد، به نام سید بحرالعلوم (قدس سره) نیز نوشته شده و در ایران همه جا به نام سید شهرت یافته است. و از زبان او خوانده می شود. اسقونى شربة من المأ ؛ جرعهاى آب به من بنوشانید که جگرم از تشنگى سوخت! پیشترها هرگاه که این سخن را از زبان روضه خوانانى که براى گریاندن مردم حاضرند هر روضه بى اساس را بخوانند می شنیدیم، به سختى ناراحت می شدیم و با خود می گفتیم آخر چگونه امکان دارد که امام حسین(ع)، ابوالاحرار و سرور آزادگان، چنین سخن ذلتبارى را در برابر دشمن به زبان آورد و با خوارى و ذلت، زبان به التماس گشاید و از مردمان پستى که کمر به قتل او بسته بودند خواهش کند که بیایید به خاطر جدم رسول خدا(ص) جُرعهاى آب به من دهید! شهید عزیزى که شعارش «هیهات من الذلّه» ، و سخنش «موتء فی عزٍّ ، خیرء مِن حَیاةٍ فی ذلّ» بود و می فرمود: الموت اولى من رکوب العار والعار اولى من دخول النار مرا عار آید از این زندگى که سالار باشم کنم بندگى تن مُرده و گریه دوستان به از زنده و خنده دشمنان این قدر تشنگى ابا عبدالله علیه السلام زیاد بود که وقتى به آسمان نگاه مىکرد بالاى سرش را درست نمیدید. اینها شوخى نیست. ولى من هرچه در مقاتل گشتم (آن مقدارى که مىتوانستم بگردم) تا این جمله معروفى را که مىگویند ابا عبدالله به مردم گفت: اسقونى شربة من المأ، یک جرعه آب به من بدهید، ببینم، ندیدم. چگونه می تواند تن به این ذلت دهد و از دشمنانى جانىِ خود با التماس آب بخواهد؟ شگفت آورتر از همه اینکه عده اى در توجیه این روایت جعلى مىگویند: امام(ع) با این سخنان مىخواست اتمام حجت بکند! اما معلوم نیست در کجاى این سخن دلیل یا حجت و برهانى نهفته است. اصولاً جاى تأویل و توجیه زمانى است که روایتى سند داشته باشد. اما هنگامى که سخنى از هرگونه سند و مدرکى محروم باشد و محتوا و مفهومى کاملاً توهین آمیز و ذلت بار داشته باشد، دیگر جاى هیچگونه تأویل و توجیهى نیست. استاد میگوید: این قدر تشنگى ابا عبدالله علیه السلام زیاد بود که وقتى به آسمان نگاه میکرد بالاى سرش را درست نمیدید. اینها شوخى نیست. ولى من هرچه در مقاتل گشتم (آن مقدارى که میتوانستم بگردم) تا این جمله معروفى را که میگویند ابا عبدالله به مردم گفت: اسقونى شربة من المأ، یک جرعه آب به من بدهید، ببینم، ندیدم. حسین(ع) کسى نبود که از آن مردم چنین چیزى طلب بکند. فقط یکجا دارد که حضرت درحالی که داشت حمله میکرد و هو یطلب المأ. قرائن نشان میدهد که مقصود این است: درحالیکه داشت به طرف شریعه فرات میرفت(در جستجوى آب بود که از شریعه بردارد) نه اینکه از مردم طلب آب میکرد. 14 «هل من ناصرٍ ینصرنى» براى این سخن بسیار مشهور نیز که به امام حسین(ع) نسبت داده می شود، سند و مدرکى یافت نشد. معنا و مفهوم سخن، چنان می نماید که روضه خوانان براى گریاندن مردم آن را از زبان امام حسین(ع) ساخته و پرداخته اند. اما سخنان مشابه و هم معنایى که در توجیه آن نقل می شود نیز در منابع مستند و قابل قبول یافته نشده است. 17 با اعتماد به کتابهایى که به کوشش معاصران و یا متأخّران نوشته شده است، هرگز نمىتوان این شعار را به عنوان حدیث یا روایت پذیرفت. تفسیر «کهیعص» کلمه فوق از کلمات مقطّعه قرآن، و پس از آیه شریف بسم الله الرحمن الرحیم، دومین آیه از سوره مریم است. در تفسیر و تأویل این کلمه روایتى آورده اند که حتى در کتابهاى بسیار قدیمى هم دیده می شود. 18 این منابع می نویسند: ... راوى میگوید: به امام زمان (عج) عرض کردم: اى پسر رسول خدا، مرا از تأویل کهیعص آگاه ساز. امام ـ به ادعاى راوى ـ فرمود: این حروف از اخبار غیبى است که خداوند بنده خویشْ زکریا را از آن آگاه ساخته و سپس آن را براى محمد(ص) بیان کرده است. [اطلاع زکریا از این اخبار] به این سبب بود که وى از پروردگار خویش خواست تا نامهاى پنج تن را به او بیاموزد. پس جبرئیل بر او نازل شد و آنها را به وى آموخت و [از آن پس] هرگاه زکریا، محمد، على، فاطمه و حسن را یاد میکرد، اندوه او برطرف و گرفتاری اش حل میشد و هرگاه از حسین یاد میکرد، گریه گلوى او را میگرفت و نفسش میبرید. روزى گفت: خداوندا، مرا چه میشود که هرگاه چهارتن از آنان را یاد میکنم، با نام آنان اندوهم برطرف میشود، اما وقتى از حسین یاد میکنم، از چشمانم اشک فرو میریزد و اندوه و درد مرا فرا میگیرد؟ در این هنگام خداوند او را از ماجراى حسین(ع) آگاه کرد و فرمود: کهیعص ؛ کافِ آن یعنى کربلا،هاى آن یعنى هلاکتِ عترتِ [رسول] ؛ یاى آن یعنى یزید بن معاویه که به حسین ستم کرد ؛ عین آن عطش و تشنگى حسین ؛ و صاد آن صبر اوست... 19 اما تفسیرى که در روایت فوق در مورد «کهیعص» وجود دارد، با اخبار و روایات فراوان دیگرى که در تفسیر این حروف آمده است، منافات دارد. از جمله در برخى از این روایات آمده است که مراد از این کلمه، آن است که خداوندْ کافى، هادى، والى، عالم و در وعده خویش صادق است.21 افزون بر همه این اشکالهاى به جا وارد، اشکال دیگرى نیز در متن خبر مورد بحث دیده مىی شود و آن، تحریف بزرگى است که این خبر در متن خود دارد و به صراحت در تفسیر حرفِ «هأ» از حروف کهیعص میگوید که «هأ، یعنى هلاکت عترت!» پر واضح است که سازندگان این روایت خواسته اند شهادت عترت رسول خدا(ص) و فرزندان على(ع)، به ویژه شهادت امام حسین(ع)، را ـ که صحبت در تفسیر حروف یاد شده، درباره عاشورا و کربلاى اوست ـ هلاکت بنامند. تردیدى نیست که هلاکت خواندن شهادت، آن هم شهادت شهداى کربلا و سیدالشهدا(ع) تحریفى بزرگ و بسیار ناجوانمردانه است. در مورد زیارت عاشورا در متن زیارت عاشورا، فقرهاى است که چنین خوانده مىشود: «اللّهم العن العصابة التى جاهدت الحسین.» 29 پیداست که در این عبارت تحریفى روى داده است و صورت صحیح عبارت باید یکى از دو شکل زیر باشد: 1 . «اللهم العن العصابة التى حاربت الحسین(ع)». 2. «اللهم العن العصابة التى جاحدت31 الحسین(ع)» 32 زیرا احتمال دارد راوى زیارت و یا دیگران، هنگام شنیدن یا نوشتن و استنساخ کردن، دچار اشتباه شده باشند و عبارت صحیح «جاحدت» را به غلط «جاهدت» شنیده یا نوشته باشند. اما احتمال بیشتر و نزدیک به واقع، همان صورت اول یعنى«حاربت» است که در روایت کامل الزیارات آمده است. کتاب شریف کامل الزیارات، نوشته فقیه و محدّث جلیلالقدر، ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویه (متوفاى 367ق)، علاوه بر اینکه کتابى بسیار معتبر و مستند و مورد عنایت ویژه علماى شیعى است، قدیمی ترین کتابى است که متن زیارت عاشورا را آورده است. و نویسنده آن از همه نویسندگانى که متن مورد بحث را به صورت «جاهدت» نوشته اند، به زمان صدور روایت نزدیکتر بوده است با توجه به مفهوم و معناى هر دو کلمه («حاربت» و «جاهدت)» نیز معلوم می شود که حق، همان عبارتِ «حاربت» است و «جاهدت» به هیچ وجه نمیتواند صحیح باشد ؛ چرا که جنایتهاى دشمنان امام حسین(ع) را هرگز نمیتوان جهاد خواند و گفت که: «خدایا، آنها را که با امام حسین(ع) جهاد کردند لعنت کُن!» بی تردید جنایت آنان محاربه بود و جانیان عاشورا نیز محارب با خدا و رسول خدا(ص) و سید الشهدأ(ع) بودند. با دقت در عبارتهاى متن خودِ زیارت عاشورا نیز همین معنا ـ یعنى «حاربت» ـ دیده می شود : «انّى سلم لمن سالمکم و حرب لمن حاربکم». کل یوم عاشورا و کلّ ارضٍ کربلا با این همه جاى بسى شگفتى است که آن سخن ساختگى (کلّ یوم عاشورا و کلّ ارض کربلا) بدون دلیل و بى آنکه سند و مأخذى داشته باشد، همچنان پیوسته به امام صادق(ع) نسبت داده مىشود و شبانه روز از رسانه هاى عمومى و در محافل مذهبى، تبلیغ و ترویج می گردد و برخى حتى آن را با تفصیل بیشترى چنین نقل می کنند که: کلّ یوم عاشورا، کلّ ارض کربلا، کلّ شهرٍ محرّم و کلّ فصل عزا. 38 غافل از اینکه این سخن را هرگز سندى و مدرکى، حتى به صورت مرسل و مقطوع یا ضعیف و سست هم نیست. چنان می نماید که این عبارت، شعار یا شعرى از شاعرى وابسته به حزبى جنگ طلب باشد.
دیدگاه تان را بنویسید