نویسندگان جنگ سکوت کردهاند/ گفتوگوی تهران امروز با «احمد دهقان» نویسنده
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از تهران امروز؛ با نگارش اولین رمانش توانست جایزه برگزیده 20 سال داستاننویسی را بگیرد و به عنوان نویسنده برگزیده 20 سال ادبیات پایداری معرفی شود. احمد دهقان نویسندهای است که همه کسانی که با ادبیات جنگ سروکار دارند و حتی ادبیات جنگ را دنبال نمیکنند او را میشناسند و اگر هم شناختی از وی نداشته باشند، احتمالا کتاب «من قاتل پسرتان هستم» را خواندهاند کتابی که در اوایل دهه 80 سر و صدای زیادی به پا کرد و کسانی بودند که این کتاب را اصلا دوست نداشتند و معتقد بودند که این کتاب داستانهای تلخی از جنگ دارد که نباید نوشته میشد. با این حال مازیار میری با اقتباس یکی از داستانهای این کتاب «پاداش سکوت» را ساخت، فیلمی که نتوانست آنچه در داستان است را به تصویر بکشد اما مورد توجه قرار گرفت. احمد دهقان در رشته مهندسی برق درس خوانده و در رشته علوماجتماعی ادامه تحصیل داده و با مدرک فوق لیسانس در رشته مردمشناسی فارغالتحصیل شده است. پرسه در خاک غریبه، ماموریت تمام، لحظههای اضطراب، روزهای آخر، ستارههای شلمچه، سفر به گرای ۲۷۰ درجه، گردان چهار نفره، هجوم و دشتبان از دیگر آثار این نویسنده است، وی
همچنین از نمایشگاه کتاب سالجاری، «بچههای کارون» را در کتابفروشیها دارد، کتابی که درباره خرمشهر بوده و قهرمان داستانش پسر نوجوانی از این شهر است. به گفته دهقان، «بچههای کارون» قصه گروههای جنگجوی نوجوانی است که بسیار زود با جنگ آشنا شدند و در نهایت نیز به پیروزیهای بزرگی چون آزادسازی خرمشهر دست یافتند. همیشه نوشتن کتاب داستان یا رمان برای نوجوانان سخت بوده و مصداق آن کمبود کتابهایی برای رده سنی نوجوان است، چرا از این رده سنی غافل هستیم؟ یکی از مواردی که در دنیای امروز بخصوص در ایران مسکوت باقی مانده، موضوع نوجوانهاست، اکثر کتابهایی که به چاپ میرسند برای کودکان بوده و درحالی که گروه سنی نوجوان بسیار زیرک و کنجکاو هستند،این گروه بیشتر کتاب میخوانند و کتاب در شکلگیری آینده آنها نقش موثری دارد. در ایران میبینیم اکثر کتابهایی که برای نوجوانان وجود دارد،ترجمه است و کتاب تالیفی کمتر دیده میشود و این نشان میدهد که نویسندگان معاصر ما شناختشان از نوجوانان بسیار کم است. نویسندگان ما بیشتر نوجوانان سنتی را میشناسند و به آن میپردازند در حالی که سلیقه نوجوان امروز تفاوت کرده است. نوجوان امروز ژانرهای
وحشت و تخیلی را بیشتر دوست دارد اما هیچ کتاب ایرانی در این زمینه وجود ندارد. با توجه به فضایی که در حال حاضر در میان نوجوانان وجود دارد، چطور شد «بچههای کارون» را نوشتید کتاب داستانی درباره جنگ که برای نوجوانان است؟ در تمام این سالها این قصه با من بود، اما فرصت نوشتن آن را پیدا نمیکردم تا اینکه سرانجام داستان در ذهن من پخته شد و آن را نوشتم. البته این داستان تنها روایتی از یک واقعیت افتاده در جنگ است که در ذهن من متحول شد و به نقطه کنونی رسید. این قصه رهایم نکرد تا آن را بنویسم. شما نویسندهای هستید که صرفا درباره جنگ مینویسید، به نظرتان نوشتن داستانهایی با موضوع جنگ برای نوجوانان این دهه ریسک نیست؟ یکی از موضوعاتی که بچههای امروز به آن علاقه نشان میدهند، کتابهای تاریخی است، کتابهایی که در گذشته اتفاق میافتد. به نظرم این کتابها باید حرفی برای گفتن داشته باشند و ضمن اینکه به نوعی نگاهشان امروزی باشد. ببینید به مقوله جنگ میتوان دو نوع نگاه کرد، یکی واقعه تاریخی جنگ است که سوژههای زیادی در این زمینه وجود دارد و میتوان به آن پرداخت و به شکل داستان کوتاه یا رمان به مخاطب عرضه کرد و نگاه دوم، نگاه
کلیشهای و شعاری است که به مقوله جنگ وجود دارد. در این سالها برخی با استفاده از کلمهای به نام «ارزش» میخواهند مانیفستی در داستانهای جنگ به وجود آورند اما به نظرم مخاطب امروز و حتی نوجوان امروز این نوع مانیفست را نمیپذیرد چرا که میخواهد با خواندن کتاب لذت ببرد و از سویی نیز اطلاعات بگیرد. تاکنون شما هم خواستهاید که در کتابهایتان این مانیفست را ایجاد کنید؟ نه همیشه سعی کردهام داستانیهایی که مینویسم برای مخاطب آن داستان،جذاب باشند. در کنار این داستانهای جذاب نیز از تجربیات تاریخی بگویم. سعی میکنم زیستن در دنیای امروز ودیروز را به هم مرتبط کنم چرا که در جامعه امروز ما این جمع شدن و ارتباط وجود ندارد. همه ما به دور حلقهای باید جمع شویم که اشتراکات آن را ببینیم و این دیدن امروزه کمتر شده است. به نظر میرسد در داستانهای جنگی شما همیشه رد پایی از واقعیاتی که در جنگ اتفاق افتاده، دیده میشود؟ بله درست است، در تمام داستانهایم واقعیت وجود دارد حتی شده یک خط واقعیت باشد، در همه داستانهایم ممکن است یک جریان تاریخی باشد اما من با توجه به آن واقعیت و تاریخ، داستان خودم را مینویسم و آن واقعیات را هم
میآورم. آیا شما برای نوشتن داستانهای جنگ برای نوجوانان سعی میکنید از المانهایی استفاده کنید که برای نوجوان امروز جذاب باشد و به قولی کشش خواندن را ایجاد کند؟ بله حتما اینگونه است. وقتی داستان کوتاه، رمان یا داستان بلند مینویسم، چه برای بزرگسال باشد و چه رده سنی نوجوان. چینش تمام داستانهایم متفاوت است. بهطور مثال در نگارش داستان کوتاه همیشه سعی میکنم ابتدا داستان را در ذهنم بپرورانم، آن را رشد دهم و سپس آن را بنویسم. هیچگاه داستان کوتاهی که در ذهنم به انتها نرسیده را به مخاطب ارائه نمیدهم. در داستان بزرگسال و نوجوان نیز ساختار را سنجیده و پیریزی میکنم. در داستان نوجوان مانند «بچههای کارون» نیز این سوژه نزدیک به یک دهه با من بود تا اینکه چینش را در ذهن انجام دادم و داستانی شد که میخواستم و آن را سپس نوشتم.عنصر تعلیق، زبان و طنز همیشه در نگارش داستانهایم برای نوجوانان وجود دارد. سعی میکنم از زبانی استفاده کنم که نوجوان میپسندد و همراه آن میشود و از طنز جذابی استفاده میکنم که این طنز در ادبیاتم وجود داشته باشد. همیشه داستانهای نوجوانم را برای مخاطب خصوصی ارائه میکنم و اگر لذتبخش بود آن
را چاپ میکنم. سعی کردم در این داستان بلند با استفاده از عنصر طنز و نیز حضور نوجوانان دنیایی شاد در رمان ایجاد کنم و از یک دریچه تازه به رمان نگاهی بیندازم. میخواهم درباره خشونت در داستانهای جنگ بپرسم، به همین کتاب «بچههای کارون» میتوانم اشاره کنم؛ در این داستان شخصیت «عبدل» در پایان به نوعی همراه خانوادهاش کشته میشود. داستانهای جنگ همراه با خشونت است آیا سعی میکنید در نگارش این کتاب کمتر از خشونتهای جنگ استفاده کنید؟ سعی کردم در «بچههای کارون» عنصر خشونت کم شود و نوجوان همراه در داستانم را درگیر خشونت جنگ نکنم. البته باید بگویم نوجوان امروز با توجه به تولید انواع فیلمها، بازیهای کامپیوتری و آثار تخیلی و ژانر وحشت، پتانسیلش برای خشونت زیاد است با این حال سعی کردم مخاطبم را کمتر درگیر خشونتهای جنگ کنم و بیشتر وقایع تاریخی را بخواند و داستانی که در آن وجود دارد. سعیام این بود که داستان را به کمترین حد خشونت برسانم و در برخی مواقع خشونتها را نیز تغییر دادم. البته این نکته را باید بگویم که اگر بخواهیم کتابی درباره جنگ بنویسیم که خشونت در آن نباشد یا اینکه درام را کم کنیم، این نوع سادهانگاری است
و اینکه مخاطب امروز خود را دستکم گرفتهایم. خواستم خواننده کتاب فاجعه که همان سرنوشت عبدل است، را بفهمد. این کتاب کشش خوبی برای درگیر کردن مخاطب دارد، باخواندن کتاب وقتی سرنوشت «عبدل» را میفهمی کتاب را میبندی به این شخصیت فکر میکنی و شخصیت «عبدل» برایت ماندگار شده است. برخی میگویند که چرا پایان داستان را زود تمام کردی، نمیخواستم این فاجعه کشدار باشد، میخواستم اتفاق بزرگ بیفتد و لحظهای نوجوان امروز را به فکر قهرمان داستان فرو ببرم، اینکه اتفاق دیروز رخ داده و امروز نیز آن را میفهمیم. در حال حاضر نویسندگان زیادی که درباره جنگ مینوشتند، دیگر سراغ سوژههای جنگ نمیروند؟ ببینید همواره گفتهام خیلی چیزها را نباید از نگاه نویسنده دید و قضاوت کرد. باید نگاه جامعهشناسانه ادبیات به این موضوعات داشت. اینکه چرا در این دوره نویسندگان ما نمینویسند. حال فرقی نمیکند داستان جنگی یا غیرجنگی باشد. در حال حاضر در قحطی کتاب خوب هستیم و این قحطی در کتابهای داستان جنگی نیز دیده میشود. یک نکته امیدوارانه در این میان است و اینکه کتابهای جنگ رشد گلخانهای نداشتند و این خوشحال کننده است، رشد کتابهای جنگ همپای دیگر
کتابها بوده و پیش میرود. اگر داستان ما اوج بگیرد داستان جنگی هم اوج میگیرد و این خوب است چرا که نشان میدهد حمایت بیش از حد باعث رشد گلخانهای کتابهای جنگ نشده است. سوال این است که چرا نویسندگان دیگر نمینویسند. در این سالها نویسندگانی که از جنگ ننوشتند کار دیگر هم نکردند و تنها سکوت کردند. به نظرم این دوره سکوت هم دوره گذر است و باید صبر کرد تا باز هم کتابهای خوب جنگی نوشته شود. این نکتهای که فرمودید کاملا درست است و اما در گذشته وقتی از نویسندگان میپرسیدیم که چرا کتابهای جنگی نمینویسید میگفتند باید زمان بگذرد و از اتفاق جنگ فاصله بگیریم.به نظرتان این گذشتن از زمان کافی نیست؟ معتقدم که جنگ اتفاقی است که باید به یک ماده تاریخی تبدیل شود تا بتوانیم از آن و درباره آن بنویسیم. وقتی جنگ مسئله روز باشد نمیتوان راحت دربارهاش نوشت. وقتی از جنگ میگذرد میتوان با نگاههای متعدد به آن پرداخت. البته برخی از کتابهای خوب درباره جنگ نیز همان زمانها نوشته شد. کاملا درست است، اینکه باید زمان بگذرد، وجود دارد اما دلیل نمیشود که داستان خوب در آن زمانها هم نوشته نشود میتوان داستانهای ماندگار نوشت اما
نویسندهای چون احمد محمود میخواهد که زمین سوخته را بنویسند. نگاه دولتی را تا چه اندازه در رشد یا عدم رشد کتابهای جنگ موثر میدانید؟ متاسفانه نگاه دولتی که اثر زیادی بر روند کتابهای جنگ داشته است، به نظرم برخی نهادهای دولتی مزاحم وجود دارند که اجازه نمیدهند نویسنده به راحتی داستانش را درباره جنگ بنویسد. اما همواره میگویم تا زمانی که نگاه ما تغییر نکند،کاری از پیش نمیبریم، ببینید ما صاحبخانه هستیم و دولت مستاجر و به نظرم صاحبخانه میداند که چه باید بکند و چه بنویسد. زمانی که به این باور رسیدیم میتوانیم بنشینیم و از جنگ بنویسیم. شما از اولین کتابتان فقط به جنگ پرداختید هوس نوشتن داستانهای اجتماعی نکردید؟ (میخندد) خیر تا پایان نیز درباره جنگ خواهم نوشت و البته باز هم درباره فردا نمیشود تصمیم گرفت آن هم درباره نویسندگی و نوشتن.
دیدگاه تان را بنویسید