گفتگوی صمیمانه با عنایت بخشی پیشکسوت سینما و تئاتر
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از باشگاه خبرنگاران، شاید بتوان گفت عنایت بخشی از اوضاع این روزهای سینما و تلویزیون بی خبر است چون در حال حاضر از کار خبری نیست.آقای بخشی در حال حاضر استراحت می کند و همه آثاری که در آنها بازی کرده، پخش شده است.
انتخاب ماندگارترین کاری که تا به حال انجام داده است سخت است چون هر اثری یک سری نقاط مثبت و منفی دارد و خوب مطلق وجود ندارد. عنایت بخشی همه نقش هایی را که تا کنون بازی کرده، به نوعی دوست دارد چون حرفه اصلی اش بازیگری است. آنچه می خوانید ماحصل گفتگو با این هنرمند پیشکسوت است؛
شما یک تئاتری هستید و سال های زیادی در این زمینه فعالیت کرده اید. می خواهم بدانم به عنوان یک تئاتری، نقش های تلویزیونی تان را بر چه اساسی انتخاب می کنید؟
در وهله اول نقش برایم مهم است. بعد فیلمنامه و سپس کارگردان. بعد از همه این گزینه ها، گروه تهیه و تولید برایم اهمیت دارد.
ولی در این آشفته بازار کارهای سینمایی، خیلی هم نمی توان ایده آل فکر کرد، چرا که معمولاً کارهای شاخص بسیار کم هستند و باید بین کارها، متوسط را انتخاب کنید. قبول دارید؟
برای من مدیوم خیلی مهم نیست و در این سال ها هم سعی کرده ام کار خوب انجام دهم. به این معنا که حداقل یکی از این گزینه ها را داشته باشد. قبول دارم که داریم به سمت تکرار می رویم و فضاها و قصه ها چندان درگیر کننده نیستند که این مسئله به خودی خود یک آفت محسوب می شود. به هر حال باید کار کرد و به روشنی ها فکر کرد، نمی شود دست روی دست بگذاریم و کاری نکنیم.
شما در سریال ولایت عشق هم بازی کردید. از انتخاب این کار برایمان بگویید.
بازی در سریال ولایت عشق را مدیون مهدی فخیم زاده کارگردان این سریال هستم. زیرا اگر به من اعتماد نمی کرد ولایت عشقی هم برای من وجود نداشت. از طریق دوستانی که در این مجموعه بازی کردند پذیرفته شدم. بالأخره این اتفاق افتاد و سریال ولایت عشق هم پخش شد و از این کار، راضی هستم.
شما در سریال ولایت عشق، نقش یکی از جلادان بنی عباس را ایفا کردید. از نقش تان راضی بودید؟
بله، بسیار نقش سخت و خوبی بود و جای کار زیادی هم داشت. خدا را شکر موفق شدم.
از بین تئاتر، سینما و تلویزیون، کدام یک را بیشتر دوست دارید؟
این سئوال شما برای من مثل این است که از یک مادر بپرسی بچه اولت را دوست داری یا آخری را؟ تفاوتی از لحاظ اهمیت ندارند. برای من تئاتر، سینما و تلویزیون حکم تمامی اعضای حیاتی بدن را دارند. برای یک بازیگر، کار کردن در تمام این سطوح لازم و لذت بخش است. هر کدام سختیها و شیرینی های خاص خود را دارد.
آقای بخشی! چرا این قدر کم کار شدید؟
از اوضاع این روزهای سینما و تلویزیون بی خبرم چون در حال حاضر از کار خبری نیست و در حال استراحتم. با عرصه سینما و تلویزیون قهر نیستم اما منتظر می مانم تا تماسی با من بگیرند برای پیشنهادهای جدید.
حرفه اصلی شما فقط بازیگری است یا شغل دوم هم دارید؟
شغل دوم ندارم چون با بازیگری بزرگ شدم و به هیچ چیز دیگر فکر نمیکنم ولی اگر روزی خدای ناکرده قرار باشد بازیگر نباشم حتماً کاری مرتبط با این حرفه را در پیش خواهم گرفت، که امیدوارم آن روز برای هیچ بازیگری اتفاق نیفتد.
چرا نمود عشق در سینمای ما تا این حد سطحی و مبتذل شده؟ به نظر شما ایراد کار کجاست؟
یا نویسنده فیلمنامه، عشق را نمیشناسد یا آن را خوب میشناسد، اما تهیه کننده از او میخواهد که آن را طوری بنویسد که او دلش میخواهد، یعنی طوری که به ظاهر گیراتر باشد که البته من این را قبول ندارم و میگویم یک اثر هنری، تماشاگر را جذب میکند، البته اگر هنری باشد. ممکن است یک برنامه غیر هنری باشد، اما افراد زیادی برای دیدنش صف بکشند. این ملاک خوب بودن آن اثر یا فیلم نیست، چون اصلاً کمیت یعنی تعداد افرادی که آن اثر را تماشا میکنند، ملاک نیست.
پس چه چیزی ملاک خوب بودن یک اثر هنری است؟ یا به عبارت دیگر هنر چه ویژگی هایی دارد که بتوان هنری بودن یا نبودن یک اثر را با آن سنجید؟
اگر در یک اثر هنری این چهار نکته مستتر بود، میتوان آن را اثری خوب و باکیفیت دانست؛ قابل فهم برای اکثریت متوسط از لحاظ شعور باشد، ایده و فلسفه جدیدی را ارائه بدهد، مبتذل نباشد و در نهایت امیدوار کننده باشد. به عبارت دیگر و در مفهومی کلی تر، هنر اولاً باید انسان را به فکر وادار کند و ثانیاً انسان را به حقیقت برساند. من به این اعتقاد دارم و میگویم اگر یک اثر انسان را به این دو نرساند، یک اثر هنری نیست و این را هم از بزرگان ادب کشورمان یاد گرفته ام که انسانهای برجسته ای در سطح جهان هستند. اگر ما آثار بزرگان ادب را خوانده باشیم عشق را میشناسیم، اما نمیخوانیم و به گفته و آموزه آنها توجهی نداریم. آیا کسی که اسید می پاشد روی صورت دختری و او را برای همیشه نابود می کند واقعا عاشق است؟ نه، این تنها یک هوس است. عاشق، سلامت معشوق را میخواهد، پیروزی او را میخواهد، نه اینکه اسید بپاشد توی صورتش و نابودش کند. این عشق نیست.
شما گفتید یا فیلمنامه نویس، عشق را نمیشناسد یا تهیه کننده این طور میخواهد. به نظرتان ما نویسنده خوب، کم داریم؟
اتفاقاً برعکس. ما نویسنده خوب زیاد داریم. اصلاً ما در همه رشتههای ادبی و هنری در ایران نابغه زیاد داریم. در این بحثی نیست، اما این تهیه کننده است که به دلایل خاصی از جمله فروش بیشتر، از نویسنده یک کار ساده، مبتذل و بی ارزش میخواهد یا اینکه به خاطر یک رابطه، نوشته یک نفر،(دوستی، آشنایی، فامیلی) را می آورند و فیلم میکنند وگرنه جوانهایی هستند که حرفها و طرحهای بسیار زیبایی دارند. چه طور حرف و ایده آنها فیلم نمیشود. متأسفانه رابطههایی که حاکم هستند، اجازه ورود این جوانهای هنرمند را به عرصه نمیدهند. ظاهراً الآن پول و رابطه، حرف اول را در صنعت فیلمسازی ما میزند. ما در تئاتر هم هنرمندان بزرگی داریم که با وجود سالها زحمت و تلاش، به سینما راه پیدا نمیکنند، آن هم به خاطر همین رابطه بازیها و باند بازیها. به نظر شما چه کار باید کرد؟!
در باره این رابطه بازیها بیشتر برایمان توضیحمی دهید؟ این طور به نظر میآید که فضای کنونی سینما برایتان آزار دهنده است؟
ببینید، خیلیها هستند که در کار و حرفه خودشان موفقند، ولی این ربطی به هنر ندارد. یک نفر فرزند، خواهر زاده یا آشنای من است، ولی استعدادی در زمینه کارهای هنری ندارد و من تنها به این خاطر که موقعیتی در سینما دارم، بخواهم او را به زور بیاورم و وارد این معرکه کنم، این درست نیست و من این را قبول ندارم.
ما جوانهای زیادی داریم که تحصیلکرده رشته سینما و تئاترند، درس خواندهاند و زحمت کشیدهاند یا میانسالان و کهنسالان هنرمندی که بیکارند، اما یک بار می بینیم که آقای کارگردانی در جایی بیرون از استودیو، آقا یا خانمی را دیده و دلش خواسته او را بیاورد جلوی دوربین. با این اوضاع باید در همه دانشگاهها و تئاترها را بست. اگر همه هنرمند، نقاش و بازیگرند، دیگر به اینها احتیاجی نداریم. برای شاعر شدن، نقاش شدن و هنرمند شدن علاوه بر آن سعی و تلاش و تحصیل، استعداد هم نیاز است، اما به این استعداد هم توجهی نداریم و فقط به خاطر مسائلی که نمیخواهم عنوان کنم، عدهای را میآوریم جلوی دوربین.
این وضعیت چه قدر تقصیر مردم است و چه مقدار از آن به گردن هنرمندان و مسئولین این عرصه است؟
مردم گناهی ندارند، گناه را ما میکنیم که اثر ضعیفی ارائه میدهیم. همین حاکم بودن رابطه که گفتم، کار را به اینجا کشانیده است. وقتی شما کارهای خیلی ساده را ببینید و بشنوید، به آن عادت میکنید. الآن کار ساده دیدن و شنیدن، عادت مردم شده. موسیقی هم همینطور است؛ یک شعر ضعیف، یک خواننده ضعیف و یک آهنگ ضعیف که نتیجهاش میشود یک کار ضعیف. حالا ممکن است یک فیلم کمدی روی پرده سینما بگذاریم که هیچ ارزش هنری ندارد ولی تعداد زیادی بروند تماشایش کنند و فروش خوبی پیدا کند.
چرا؟
چون تماشاگر این طور فکر می کند که بیکار در خانه نشسته ایم که چه، برویم این فیلم را ببینیم و کمی بخندیم. منظورم این است که برای سرگرمی و خندیدن می روند. من نمیخواهم بگویم کار کمدی نکنیم، اما یک اثر هنری چه کمدی، چه درام و تراژدی، باید انسان را تحت تأثیر قرار دهد. ولی چنین کمدی ای یک اثر هنری نیست بلکه اثر بی ربطی است که اگر معرکه گیری اسمش را بگذاریم، برایش مناسب تر است. یک اثر کمدی غیرهنری درست مثل این است که یکی از اعضای خانواده ادا در بیاورد و بقیه را بخنداند، اینکه هنر نیست. بنده یک وقت مطلبی را از عزیزی که برایش احترام هم قائلم، خواندم که گفته بود من نمیخواهم تماشاچی را تحت تأثیر قرار بدهم. تماشاچی میتواند توی سالن بنشیند و تخمه بخورد (شاید حرف هم بزند) و آن فیلم یا نمایشنامه را هم تماشا کند. اما من می گویم مگر تماشاچی رفته سیرک یا یکی معرکه گرفته که او تماشا می کند که هر کاری که دلش خواست انجام دهد. برای دیدن یک اثر هنری باید سکوت و تأمل کرد و تحت تأثیر قرار گرفت؛ اگر تماشاگر از یک اثر تأثیر نپذیرد، تقصیر هنرمند و سازنده آن اثر است که به وظیفه اش عمل نکرده.
یعنی در این فضا، فیلم با ارزش، فروشی ندارد؟
من به شما قول میدهم اگر فیلمی باارزش باشد، فروش هم میکند. اینکه ما بیاییم یک فیلم بیارزش و سطح پایین بسازیم و بعد از آن دفاع هم بکنیم که درست نیست. ما چون دنبال حقیقت نیستیم، وقتی کار اشتباهی انجام میدهیم، نمیگوییم اشتباه کردیم، برعکس از آن دفاع هم میکنیم.
با توجه به اینکه شما از تئاتر به سینما و تلویزیون روی آوردید، به نظرتان تفاوتی میان کسانی که پیش از سینما، تئاتر را تجربه کردهاند و آنها که چنین تجربهای ندارند، وجود دارد؟ و به عبارتی آیا این ورود مرحله ای از تئاتر به سینما را مثبت ارزیابی میکنید یا چندان فرقی نمیکند؟
مطمئناً تفاوت زیادی بین این دو وجود دارد؛ در تئاتر چیزهای زیادی یاد میگیریم؛ تئاتر به ما یاد میدهد که هیچ هستیم، هیچ بودن را در تئاتر یاد میگیریم. همچنین یاد میگیریم به کسی که پیشکسوت ماست، احترام بگذاریم. یاد میگیریم که زحمت بکشیم و تلاش کنیم تا نمایش خوبی اجرا کنیم چون نمیتوانیم و حق نداریم سر مردم را کلاه بگذاریم. در تئاتر کسی دنبال شهرت نیست، دنبال پول نیست. البته این به آن معنا نیست که کسی دنبال حقش نباشد، بلکه این قضیه در حاشیه کار است. در تئاتر، اخلاق خوب حاکم است، اما این طرف که میآییم، میبینیم خیلیها میگویند ما میخواهیم بازی کنیم، میپرسیم توی تئاتر بازی میکنی؟ میگوید نه! میخواهم توی سینما بازی کنم، میفهمی که دنبال کار و هنر نیست، دنبال شهرت است.
در حالی که نمیدانند بازیگری مثل ویولن زدن است. کمتر کسی دنبال این ساز میرود چون پرده ندارد و بنابر این اگر حتی کمی اشتباه کنی، جیغ میکشد و حالت را بد میکند. بازیگری هم همین قدر حساس است، اما این حساسیت را بعضیها درک نکردند و نمیکنند و حاضرند به هر قیمتی که شده وارد این میدان شوند. شهرت چیز خوبی نیست. من عقیده دارم اگر روزی کسی قرار باشد به این کار رو کند باید عاشق باشد؛ باید عاشق کاری باشد که میخواهد انجام بدهد. آدم عاشق با مسائل بهتر کنار میآید. وقتی به دنبال شهرت رفت، هم به خود و هم به جامعه اش لطمه می زند. به هر حال عرض من این است که نباید در عرصه هنر، آدمهایی وارد شوند که احترامی برای آن قائل نیستند. به عبارتی آدمهای کوچک، لایق حضور در وادی پاک هنر نیستند، چون به درست یا غلط، هنرمندان سینما و تلویزیون و بین ورزشکارها هم فوتبالیستها، الگو میشوند. خب، آدم وقتی میداند که الگو میشود باید اخلاق خوب هم داشته باشد. الگو باید از هر جهت الگوی خوبی باشد.
فضای کنونی بازیگری برای شما که پیشکسوت هستید با گذشته چه فرقی کرده است؟
متأسفانه سینمای کنونی ما در دست تهیه کنندگانی است که بیشتر ترجیح می دهند از بازیگران خوش چهره و جوان استفاده کنند، چرا که برگشت سرمایه برای آنها از هر چیز مهم تر است. به هر حال این گیشه است که هنر را تسخیر کرده است. باور کنید خیلی از بازیگرها پیش من گلایه و درد دل میکنند که فرضاً من مجبور شدم این کار را قبول کنم. هشت تا سناریو به من دادند و من دیدم بین اینها باز این یکی بهتر است، خوب نیست ولی چون مجبورم باید یکی را انتخاب کنم. خب حق هم دارند از کجا بیاورند و زندگی کنند؟ پول هم ندارند که بروند و حد اقل یک دکان باز کنند. سناریوی خوب هم بهشان پیشنهاد نشده؛ اصلاً سناریوهای خوب مال بازیگران جوان خوش تیپ و خوش چهره است. اگر خیلی از هنرمندان بزرگ را در جایی و نقشی میبینید که بسیار کوچک تر از حد و اندازه آنهاست علتش همین است. بنده خودم هم گرفتار این مشکل هستم. باور کنید از خدا می خواستم پولی داشتم و می رفتم یک دکه باز می کردم و بیشتر از این توی این عرصه نمی ماندم، اما پولش را ندارم. الآن اگر شما منزل ما بیایید، ده تا سناریو به شما نشان میدهم که خوانده و دیده ام فایدهای ندارد، ولی بالأخره که چی؟ این طور که
نمی شود، باید یازدهمی را قبول کنم وگرنه از کجا بیاورم و زندگی کنم؟ دیگران هم همین طورند.
راز ماندگاری هنرمندان واقعی این عرصه را در چه میبینید؟
ببینید، ما هنرمندان، وظیفه سنگینی به عهده داریم. باید مطالعه کنیم، با آدمهای مختلف روبه رو شویم، برای نوشتن یک سناریو، همه اقشار جامعه را در سراسر کشور بشناسیم و با فرهنگ همه مردم در شهرهای مختلف و روستاها آشنا شویم، کتاب بخوانیم، تاریخ، جامعه شناسی و روان شناسی بخوانیم و بدانیم. این اطلاعات که در یک نفر جمع شود، می شود علی حاتمی، ناصر تقوایی، مسعود کیمیایی، بهرام بیضایی، بهمن فرمان آرا، یعنی ماندگار می شود. اینها زحمت کشیدند که به اینجا رسیدند. البته کارگردانهای جوانی هم داریم که خوش درخشیدند مثل حاتمی کیا که کارگردان جوان برجستهای است. ما احتیاج به هنرمندانی داریم که خودشان را متعهد بدانند.
پیشکسوت بودن برای شما چه مفهومی دارد؟
پیشکسوت فقط آن کسی نیست که از نظر سنی از شما بزرگ تر و سابقه اش در کار، از شما بیشتر باشد. پیشکسوت باید از نظر اخلاق هم پیشکسوت باشد. ممکن است یک نفر سابقه اش از من بیشتر باشد ولی اخلاق نداشته باشد. این پیشکسوت نیست. پیشکسوت واقعی پیشکسوتی است که اخلاق دارد و رفتارش درست است. این طور نیست که ما بگوییم چون سن ما از شما جوانها بیشتر است، پس شما باید احترام ما را نگه دارید. نه، احترام ما دست خودمان است.
به نظرتان پیشکسوتان چه تأثیری میتوانند در بهبود وضعیت فعلی سینما داشته باشند؟
به نظر من پیشکسوتان عرصه هنر، با انتقال تجربیات خود به جوانان، میتوانند تأثیر بسزایی در بهبود وضعیت سینما داشته باشند و شاید همین امر بتواند وضعیت سینما را به کلی تغییر دهد.
و حرف آخر؟
اینها درد دل های من بود. شاید عدهای هم از این حرفهای من ناراحت بشوند ولی من وظیفهای در جامعه دارم و در قبال مردم ایران که ولی نعمت من هستند متعهد و مسئول هستم و باید هر کاری از دستم برمیآید در این زمینه انجام بدهم ولو با گفتن برخی حقایق که به مذاق بعضی هم خوش نیاید. اما گفتن و دانستن، اولین قدم در جهت رفع اوضاع و بهبود شرایط است.
دیدگاه تان را بنویسید