هنر جنگ ایرانی در مقابله با مدیریت ادراک آمریکایی

حسام‌الدین آشنا نوشت: واشنگتن، به‌عنوان یکی از مراکز اصلی تصمیم‌گیری سیاسی در جهان، استراتژیست‌ها، تحلیل‌گران کلان، کارشناسان سازمان اطلاعات مرکزی، اندیشکده‌ها و مقاماتی دارد که بتوانند به‌سهولت از هنر جنگ و نویسنده‌اش سان تزو نقل‌قول کنند. 

جمله معروف او آن‌قدر تکرار شده که به نوعی به قاعده‌ای پذیرفته‌شده بدل شده است: «خودت را بشناس، دشمنت را بشناس؛ و در صد نبرد به خطر نخواهی افتاد». اما تجربه جنگ ترامپ نشان داد که آمریکای امروز نه خود را شناخته و نه ایران را.

به نظر می‌رسد ایران ضعف‌ها و قوت‌های خود را آن چنان خوب می‌شناسد که واشنگتن از پیش‌بینی آن عاجز بود.

ناتوانی واشنگتن در درک این لایه‌ها، به‌ویژه در پیوند میان «جامعه» و «الهیات سیاسی شیعه»، خود را به‌وضوح نشان داده است. حتی در سناریویی چون حذف رهبر، آنچه رخ می‌دهد لزوماً تضعیف ساختار نیست؛ بلکه می‌تواند به بازتولید معنایی از «شهادت» بینجامد که خود به عاملی برای انسجام تبدیل می‌شود.

این نمونه‌ای از خطای راهبردی است: این فرض که حذف یک فرد، به‌طور خودکار به تضعیف سیستمی می‌انجامد که اساساً برای تبدیل فشار به انرژی طراحی شده است.

با توجه به بیش از دو دهه حضور ایالات متحده در عراق و مواجهه مکرر با ساختارهای نزدیک به ایران، انتظار می‌رفت درک دقیق‌تری از این نظام شکل گرفته باشد. با این حال، به نظر می‌رسد این تجربه به‌جای ایجاد وضوح، به نوعی تحریف انجامیده است؛ به‌گونه‌ای که ترکیبی از تروما، پشیمانی و انکار، تفسیر آن تجربه را شکل داده و در نهایت به درکی تکه‌تکه از رفتار ایران انجامیده است.

مطالعه مواضع ترامپ نشان‌دهنده این است که اتکا به مدیریت ادراک یک آسیب‌پذیری در راهبرد آمریکا است. ترامپ تنها در صورتی می‌تواند در مدیریت برداشت دیگران از وضعیت جنگ موفق شود که ایران در قبال روایت‌های او از پشت پرده مذاکرات راه سکوت یا انکار قاطع را در پیش نگیرد. در مقابل پاسخ ایران از جنس تهدید، مکث در برابر طرح ادعای «گفت‌وگو» و سپس انکار آن است.

اگر ایران بتواند برای شرایط جدید، موقعیتی مانند تحمیل آتش‌بس به دشمن به جای پذیرش آتش‌بس، یعنی معادلی از استقامت و نه سازش؛ ماندگاری و نه تسلیم خلق کند؛ می‌تواند ادعا کند که چرخه‌ غنی‌سازی مفهومی را بنیان‌گذاری کرده که چیزی از چرخه غنی‌سازی هسته‌ای کم ندارد.