نقد و تحلیل طرح دولت برای تشویق کاهش مصرف برق

دولت می‌گوید مردم ۱۰ درصد مصرف برق را کم کنند تا ۳۰ درصد پاداش بگیرند. تحلیل شما از این پیشنهاد چیست؟

ببینید، این پیشنهاد در ظاهر قشنگ است، اما باطن آن یک اعتراف تلخ و یک فرار رو به جلوست. ما امروز با ناترازی حداقل ۲۲ هزار مگاواتی برق روبروییم. اما نکتهٔ شوکه‌کننده این است: اگر شرایط جنگی پیش نمی‌آمد و بخشی از کارخانه‌های فولاد و پتروشیمی ما آسیب نمی‌دیدند و از کار نمی‌افتادند، این ناترازی به راحتی به ۲۶ هزار مگاوات می‌رسید. یعنی به زبان ساده، جنگ ۴۰۰۰ مگاوات از مصرف برق را ناخواسته کاهش داد و جلوی یک فاجعهٔ بزرگ‌تر را گرفت.

اشاره کردید به تأثیر این ناترازی و جنگ روی اقتصاد. رابطه آن با زندگی روزمرهٔ مردم چیست؟

رابطهٔ آن کاملاً مستقیم و دردناک است. ببینید، شاخص تولید ناخالص داخلی (GDP) ما به کمتر از نصف کاهش یافته. بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، همین جنگ اخیر می‌تواند GDP ایران را تا بیش از ۶ درصد دیگر منقبض کند. یعنی سفرهٔ مردم هر روز کوچک‌تر می‌شود.حالا بحث اصلی به اینجا می‌رسد: برق چیست؟ برق یک کالای لوکس یا تشریفاتی نیست؛ برق مادر تمام زیرساخت‌ها و کم‌هزینه‌ترین ابزار پیشرفت است. ما در ایران ارزش این برق را در حد یک بازی سیاسی پایین آورده‌ایم.

چرا می‌گویید بازی سیاسی؟

چون ما حاضر نشده‌ایم بهای واقعی آن را بپردازیم. ما در ایران ۱۲۷ میلیارد دلار یارانه پنهان انرژی می‌دهیم. این پول کجا می‌رود؟ این پول به جیب ثروتمندان و صاحبان ویلا و استخر و کارخانه‌های رانت‌خوار می‌رود. تحقیق کنید، دهک دهم جامعه ۲۳ برابر دهک اول از یارانه گاز، برق و بنزین بهره‌مند می‌شود. این فاجعه است. وقتی ما به مردم می‌گوییم مصرف برق را کم کن، یعنی رانتی را که یک طبقه خاص می‌بلعد، از فقیر و ضعیف جامعه می‌خواهیم تأمین کند. این خاموشی عادلانه که وزارت نیرو می‌گوید، درواقع ناعادلانه‌ترین شیوهٔ مدیریت بحران در دنیاست. شما در هیچ کشوری نمی‌بینید که برای حل بحران، اول چراغ خانه‌های فقرا را خاموش کنند.

راه‌حل شما چیست؟ شما که منتقد جدی حوزه انرژی بوده‌اید و هستید، چه پیشنهادی دارید؟

راه‌حل من روشن است: مدیریت مصرف را به سمت پرمصرف‌ها ببرید، نه مردم عادی و بنگاه‌های مولد، در ضمن از توسعه در مسیر صحیح و نه انحرافی غافل نشویم، برای توسعه و برنامه ریزی نباید روی خاموشی اجباری حساب باز کرد.سوال:مردم عادی کمتر از ۳ درصد از یارانه انرژی را استفاده می‌کنند (بنا به تحلیل شما). پس چرا آنها باید اولین قربانیان بحران باشند؟!
پاسخ:طرفداران واقعی آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی، خود همین مردم هستند. چون به جای پرداخت یارانه‌های نجومی به ثروتمندان، باید به خود مردم پول نقد داد.ببینید در دنیا چه می‌کنند. در اندونزی، دولت به جای اینکه یارانه را به برق بدهد و باز هم ثروتمندان از آن نفع ببرند، یارانه را مستقیم به حساب مردم واریز کرد. نتیجه این شد که دولت سالانه بیش از ۵.۸ میلیارد دلار صرفه‌جویی کرد و قدرت خرید دهک‌های پایین هم بالا رفت.در کشورهای آفریقایی مثل نیجریه، آنها برنامه‌های مدیریت مصرف خانگی را کاملاً هوشمند و تشویقی طراحی کرده‌اند تا به فقرا آسیب نزند. اما اینجا برنامه‌های مدیریت مصرف ما عقب‌مانده، غیرهوشمند و غیرعادلانه است.
اگر همین الان بخواهید یک جمله خطاب به وزارت نیرو بگویید، چه می‌گویید؟
اقتصاد برق را از رانت نجات دهید مشکل برق، اقتصاد است و تمام. یک برنامهٔ مشترک و جامع برای آزادسازی قیمت برق لازم است و باید مابه‌التفاوت آزادسازی قیمت برق پرمصرف‌ها را یکجا به جیب ۷ دهک پایین جامعه و البته توسعه زیر ساخت ها برگردانیم، با اصلاح قیمت و هوشمند سازی مدیریت مصرف از طریق سبد انرژی خانوار، اضافه انرژی را مردم باید بتوانند در بورس خرید و فروش کنند، بارها این پیشنهاد را داده ام اما ظاهراً گوش شنوایی نیست. اینگونه هم امنیت شبکه برق را بدون خاموشی مطلق برای فقرا تضمین می‌کنیم، هم ثابت می‌کنیم که اقتصاد برق ایران می‌تواند از شر رانت‌خواری نجات یابد. صورت مسئله اصلی ما در برق قیمت است و بقیه مسائل، بنظر من جانبی و فرعی هستند.