شواهد وقوع جنگ تمام عیار ایران و آمریکا

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

اگر ترامپ تصمیم به حمله به ایران بگیرد، دو نوع تشدید تنش ممکن است رخ دهد.

به گزارش اکوایران، ارتش ایالات متحده گزینه‌هایی را برای حمله احتمالی به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تدوین کرده است؛ اقدامی که می‌تواند منجر به از سرگیری درگیری‌هایی شود که بیش از هشت ماه به طول انجامیده است.

یک منبع آگاه به نشریه 

به گفته گرگوری برو، کارشناس مسائل ایران در گروه اوراسیا: «بسیار محتمل است که پس از پایان انتخابات میان‌دوره‌ای، ایالات متحده دوباره حملات نظامی علیه ایران را از سر بگیرد». 

دو سناریو برای  تشدید تنش 

به باور هریسون مان، از مقامات پیشین مرکز منطقه‌ای خاورمیانه و آفریقا در آژانس اطلاعات دفاعی (DIA)، اگر ترامپ تصمیم به حمله به ایران بگیرد، دو نوع تشدید تنش ممکن است رخ دهد: بازگشت به حملات علیه اهداف نظامی و سیاسی در داخل خاک ایران، یا  در صورتی که ارتش اسرائیل نیز مشارکت داشته باشد  هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی».

به گفته مان: «تاکید بر عبارت "داخل خاک ایران" از این بابت است که از ماه آوریل به بعد، ایالات متحده عملاً به هیچ هدفی جز اهداف واقع در سواحل ایران حمله نکرده است. ظاهراً هواپیماهای آمریکایی نیز — به جز شاید در یک یا دو مورد حمله — بر فراز خاک ایران پرواز نکرده‌اند. این رویکرد احتمالاً هم به منظور کاهش خطر تشدید درگیری‌ها بوده و هم به این دلیل که آن‌ها نمی‌خواستند ریسک سرنگونی هواپیماهای بیشتر را بپذیرند». مان افزود: «مسیر دیگر که البته این گزینه‌ها لزوماً یکدیگر را نفی نمی‌کنند و در صورت مشارکت نیروهای اسرائیلی احتمال وقوع آن بیشتر می‌شود هدف قرار دادن مستقیم زیرساخت‌های غیرنظامی، زیرساخت‌های انرژی«.

اکوایران: جنگی که با ادعای آمریکا مبنی بر انجام حملاتی برای فلج کردن برنامه هسته‌ای ایران آغاز شده بود، اکنون به نبردی همه‌جانبه تبدیل شده است؛ نبردی بر سر اینکه چه کسی در خاورمیانه حرف آخر را می‌زند.

به گفته برو: «هدف در این جا، استفاده از زور برای افزودن بر فشارهای موجود بر ایران است تا آن‌ها را وادار به تسلیم و پذیرش توافق کند و به ایالات متحده اجازه دهد از این جنگ خارج شود.» او افزود که بخشی از دلیل بررسی حملات نظامی توسط ایالات متحده، «ناامیدی» از عدم پیشرفت در جبهه دیپلماتیک است. او گفت: «ایرانی‌ها کوتاه نمی‌آیند؛ آن‌ها هیچ‌گونه انعطافی از خود نشان نمی‌دهند. آن‌ها بر موضع مذاکراتی خاصی پافشاری می‌کنند که چندین هفته است همچنان بر سر آن ایستاده‌اند.»

اما برخی از تحلیلگران این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا یک کارزار حملات دیگر از سوی ایالات متحده و اسرائیل  واقعاً می‌تواند تهران را به دادن امتیاز وادار کند؟ به باور مان: «در مقطع کنونی، هیچ سطحی از حملات ایالات متحده یا اسرائیل نمی‌تواند ایران را وادار به تغییر مسیر کند. تهران نه تنها خود را درگیر نبردی برای بقا می‌بیند، بلکه به تدریج این تصور به وجود آمده  که از اهرم فشار برخوردار است و دست بالا را دارد؛ از این رو می‌خواهد با بهره‌گیری از این مزیت، از ترامپ امتیاز بگیرد».

سیگنال قرمز حملات ویرانگرتر

در این شرایط، سی‌بی‌سی هم نوشته نشانه‌های هشداردهنده به رنگ قرمز درآمده‌اند و شواهد موجود حاکی از آن است که پس از شمارش آرا در انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، آمریکا و اسرائیل جنگ خود با ایران را از سر خواهند گرفت. تحلیلگران هشدار می‌دهند که دور بعدی حملات می‌تواند ویرانگرتر از دور نخست باشد. به گفته دنی سیترینوویچ، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و ایران که هشدارهای پیشین او درباره خطرات درگیری مستقیم با ایران تا حد زیادی با واقعیت‌های رخ‌داده تأیید شد: «وقوع دوباره جنگ تقریباً اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد». به گفته سیترینوویچ، هرگونه حمله آمریکا و اسرائیل بعید است به تغییرات رادیکال منجر شود. به باور او: «مشکل اینجاست که برای بن‌بست کنونی در خلیج فارس هیچ راه‌حل جادویی و قطعی‌ای وجود ندارد؛ و دونالد ترامپ نیز تنها با گزینه‌هایی بد یا بدتر روبروست».

به باور سیترینوویچ، با توجه به سیگنال‌هایی که مقامات ایرانی ارسال می‌کنند، دور سوم جنگ می‌تواند بدترین دور درگیری‌ها تا به امروز باشد. او گفت: «آن‌ها به تأسیسات انرژی در خلیج فارس حمله خواهند کرد. اما فراتر از آن، آسیب‌های سنگینی به زیرساخت‌های غیرنظامی و سیستم‌های ارتباطی وارد می‌کنند و همچنین خطوط اینترنتی را که از زیر تنگه هرمز می‌گذرند، قطع خواهند کرد». به گفته او: «حتی این احتمال وجود دارد که ایران بخشی از نیروی زمینی عظیم خود را وارد میدان نبرد کند و دست به حملات محدودی علیه کشورهای حاشیه خلیج [فارس] بزند که میزبان پایگاه‌های ایالات متحده هستند؛ کشورهایی نظیر کویت و بحرین. ما شاهد یک جنگ منطقه‌ای خواهیم بود که در آن ایران سرمایه‌گذاری سنگینی بر حمله به حضور ایالات متحده در منطقه می‌کند تا حداکثر آسیب اقتصادی را به منافع بین‌المللی آمریکا وارد سازد».

سوزان مالونی، معاون مؤسسه بروکینگز هم معتقدست: «از برخی جهات، این جنگ احتمالاً تهران را متقاعد کرده که بر تعهد خود به ایدئولوژی انقلابی  بیش از پیش پافشاری کنند». او نیز همچون سیترونیویچ معتقد است که اگر جنگ از سر گرفته شود، ترامپ نخواهد توانست به‌سادگی آن را مهار کند. مالونی  گفت: «همان‌طور که پیش‌تر دیده‌ایم، واکنش‌ها نه تنها از سوی ایران، بلکه از جانب نیروها و شرکای منطقه‌ای آن نیز صورت خواهد گرفت». به گفته او، هدف ایران تنها ضربه زدن به اهداف نظامی آمریکا نخواهد بود، بلکه اهداف اقتصادی (اهداف نرم) نظیر فرودگاه‌ها  را نیز نشانه خواهد گرفت؛ اقدامی که می‌تواند ثبات کشورهای حوزه خلیج فارس را تا سال‌ها متزلزل کند.

کریم سجادپور، کارشناس مسائل ایران در اندیشکده کارنگی برای صلح بین‌المللی اظهار داشت: «تور نمی‌کنم که ترامپ ایده روشنی در ذهن داشته باشد که دقیقاً به دنبال دستیابی به چه چیزی است. من هیچ امکانی برای تحقق آنچه ترامپ به دنبال آن است - یعنی چیزی شبیه به یک ضربه نهایی و قاطع یا یک حمله نظامی که عملاً ایرانی‌ها را به مصالحه یا تسلیم وادارد - نمی‌بینم».

گردابی از شواهد خطرناک برای جنگ تمام عیار

نیویورک تایمز هم در این رابطه نوشت، درگیری در خاورمیانه وارد مرحله جدیدی شده که در آن گردابی از عوامل، از تقویم سیاسی در ایالات متحده و اسرائیل گرفته تا پتانسیل همه طرف‌ها برای جستجوی بهانه‌هایی برای اقدام، سطوح تنش و خطر را افزایش می‌دهند. دیپلمات‌ها و کارشناسان معتقدند هر گونه درگیری می‌تواند به جنگ تمام عیار تبدیل شوند. 

این واقعیت که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل و  ترامپ، با انتخابات حساسی روبرو هستند که می تواند به طور چشمگیری بر موازنه قوا در کشورهایشان تأثیر بگذارد، مجموعه پیچیده محاسباتی را که همه طرف‌ها انجام می‌دهند، تقویت می‌کند. حتی اگر نتانیاهو در روز سه‌شنبه شکست بخورد، می‌تواند تصمیم بگیرد آخرین حمله‌ای را انجام دهد که ممکن است فکر کند جانشینش در اجرای آن تردید دارد. به همین ترتیب، ترامپ که می‌داند جنگ حتی در میان قوی‌ترین حامیانش چقدر نامحبوب است، ممکن است بخواهد نشان دهد که حداقل وقتی صحبت از اختیارات او به‌عنوان فرمانده کل قوا می‌شود، اقتدار او کاهش نمی‌یابد.

و مانند سایر لحظات خطر جهانی - بحران موشکی کوبا و تصمیم برای حمله به عراق، به عنوان نمونه - اطلاعات ناقص یا غلط، یا فقط عدم درک انگیزه های واقعی دشمن، می تواند عواقب مرگباری داشته باشد. عراق یک داستان هشدار دهنده دیگر را مطرح می کند، زمانی که اطلاعات گزینشی می تواند به عنوان بهانه ای واقعی برای اقدام نظامی مورد استفاده قرار گیرد.

یک وقفه موقت انتخاباتی است یا فرصتی نهایی برای یک توافق سیاسی؟

در این شرایط، با آماده شدن اسرائیل برای حملات نظامی احتمالی علیه ایران و خویشتن‌داری واشنگتن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، پرسش در مورد اینکه آیا منطقه در حال تجربه یک وقفه موقت ناشی از محاسبات انتخاباتی است یا فرصتی نهایی برای یک توافق سیاسی، مطرح می‌شود. عموم تحلیل‌گران  انتظار یک رویارویی بزرگ تا پایان نوامبر را دارند و تأثیر نتایج انتخابات بر تصمیمات دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند و استدلال می‌کنند که ملاحظات استراتژیک در نهایت تعیین‌کننده خواهند بود.

 به نوشته الشرق الاوسط، گزارش‌هایی مبنی بر اینکه اسرائیل پیش از به تعویق انداختن آن پس از اعتراضات ترامپ، یک کمپین بمباران گسترده علیه اهداف ایرانی را آماده کرده بود، یک سوال حساس را دوباره مطرح کرده است: آیا جنگ در انتظار پایان انتخابات ایالات متحده و اسرائیل است یا به تعویق افتادن آن نشان دهنده اختلافات عمیق‌تر در مورد مزایای تشدید تنش است؟ این سوالات با نزدیک شدن به انتخابات، فوریت بیشتری پیدا می‌کنند. ارزیابی‌های کارشناسان، انتظارات متفاوتی را در مورد تحولات نظامی و محاسبات سیاسی نشان می‌دهد، اما در یک نکته اصلی همگرا هستند: نتایج انتخابات به تنهایی نتیجه رویارویی را تعیین نمی‌کند.

جنگی در انتظار لحظه موعود و سناریوهای تشدید تنش

 تحولات موجود نشان می‌دهد که اختلاف‌نظر میان تصمیم‌گیران، بیش از آنکه بر سر اهداف نهایی باشد، مربوط به زمان‌بندی و ضرورت استفاده از نیروی نظامی است. واشنگتن به دنبال گرفتن امتیازاتی از ایران در خصوص برنامه هسته‌ای تهران و تنگه هرمز است، اما اسرائیل نگران آن است که ادامه مذاکرات به ایران فرصت دهد تا توانمندی‌های نظامی خود را بازسازی کند.

به گفته یک کارشناس امور نظامی و در موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن، همه شاخص‌ها حاکی از یک رویارویی نظامی بزرگ با مشارکت ایالات متحده، اسرائیل و ایران و احتمالاً سایر کشورهای منطقه تا پایان نوامبر است و احتمال این‌که تلاش‌های دیپلماتیک فشرده بتواند از تشدید تنش جلوگیری کند، بسیار کم است. او سناریویی را ترسیم کرد که با موج جدیدی از حملات علیه اهداف سیاسی آغاز می‌شود و به دنبال آن حملاتی به تأسیسات هسته‌ای و موشکی و سیستم‌های دفاع هوایی صورت می‌گیرد و در نهایت به یک بمباران جامع علیه تأسیسات نظامی و امنیتی ایران تبدیل می‌شود.

او گفت که اینکه آیا این کمپین به زیرساخت‌ها، تأسیسات نفت و گاز و کارخانه‌های پتروشیمی گسترش خواهد یافت یا خیر، به ماهیت پاسخ ایران بستگی دارد. او هشدار داد که تهران ممکن است این بار تلاش مصمم‌تری برای غرق کردن کشتی‌های جنگی آمریکایی و سرنگون کردن هواپیماهای سرنشین‌دار انجام دهد، در حالی که موشک‌های بالستیک دوربرد و میان‌برد را نیز مستقر می‌کند. او یک احتمال خطرناک‌تر را مطرح کرد: حمله زمینی به کویت یا عربستان سعودی از طریق عراق. در عین حال، او حمله زمینی ایالات متحده به ایران را رد کرد و اظهار داشت که رویارویی بعدی بیشتر شبیه جنگ ۳۹ روزه قبلی خواهد بود.

محاسبات واشنگتن: فراتر از صندوق رأی

در مقابل، برایان کاتولیس، کارشناس سیاست خارجی و امور منطقه‌ای در موسسه خاورمیانه، اهمیت نتایج انتخابات را در تعیین مسیر جنگ کم‌اهمیت دانست. او به الشرق الاوسط گفت که بعید است انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده تأثیر قابل توجهی بر تصمیمات دولت ترامپ یا اسرائیل در مورد ایران داشته باشد، زیرا تهدید تهران همچنان عامل اصلی شکل‌دهنده گام‌های بعدی آنها خواهد بود.

کاتولیس خاطرنشان کرد که ترامپ در میان کاهش میزان محبوبیت و احتمال از دست دادن کرسی‌های کنگره توسط جمهوری‌خواهان، ضعیف‌ترین موقعیت سیاسی خود را در طول دو دوره ریاست جمهوری خود تجربه می‌کند. با این حال، از نظر او، با توجه به اختیارات گسترده امنیت ملی قوه مجریه نسبت به کنگره، این بدان معنا نیست که نتایج انتخابات، توانایی رئیس جمهور برای اقدام نظامی را محدود خواهد کرد.

مایکل روبین، مدیر تحلیل سیاست در انجمن خاورمیانه، پا را فراتر گذاشت و این احتمال را که انتخابات، پویایی سیاسی حاکم بر تصمیمات مربوط به جنگ را اساساً تغییر دهد، رد کرد. او به الشرق الاوسط گفت که ترامپ صرف نظر از تحولات کنگره، تصمیم‌گیرنده نهایی باقی خواهد ماند. در واقع، روبین اظهار داشت که ترامپ ممکن است پس از انتخابات، با توجه به اینکه با انتخابات ریاست جمهوری دیگری روبرو نخواهد شد، آزادی بیشتری برای تصمیم‌گیری‌های نظامی احساس کند.

به گفته روبین، در اسرائیل هم مخالفت گسترده با نتانیاهو لزوماً به اختلافات بزرگ در مورد ایران منجر نمی‌شود.  روبین همچنین به یک احتمال قابل توجه اشاره کرد: یک نخست وزیر دیگر اسرائیل ممکن است بتواند شدیدتر از نتانیاهو عمل کند، زیرا برخی از اعتراضات اعضای کنگره، دیپلمات‌ها و وزرای امور خارجه بیشتر متوجه شخص نتانیاهو است تا خود اسرائیل. در نتیجه، شکست انتخاباتی نتانیاهو لزوماً احتمال رویارویی را کاهش نمی‌دهد، همانطور که شکست جمهوری‌خواهان در کنگره به طور خودکار به قانونگذاران قدرت جلوگیری از از سرگیری عملیات نظامی توسط ترامپ را نمی‌دهد. 

در نهایت، به نظر می‌رسد انتخابات بیشتر بر زمان‌بندی یک رویارویی تأثیر می‌گذارد تا تعیین اهداف آن. تصمیم ترامپ برای به تعویق انداختن اقدام نظامی به این معنی نیست که گزینه نظامی کنار گذاشته شده است، همانطور که آمادگی اسرائیل به این معنی نیست که تصمیم نهایی برای رفتن به جنگ گرفته شده است.

 قمار استراتژیک تهران

در این شرایط، مقامات ایرانی به طور فزاینده‌ای رویارویی مجدد با ایالات متحده و اسرائیل را نه به عنوان درگیری‌ای که تهران می‌تواند به هر قیمتی از آن اجتناب کند، بلکه به عنوان درگیری‌ای که عواقب آن می‌تواند بسیار فراتر از مرزهای ایران گسترش یابد، معرفی می‌کنند. به نوشته المانیتور، این پیام‌ها نشان‌دهنده تلاش برای تبدیل آسیب‌پذیری ایران در برابر دور دیگری از حملات به منبعی برای اعمال نفوذ است. اما آنها همچنین یک قمار استراتژیک را آشکار می‌کنند: تهران باید دشمنان خود را متقاعد کند که تشدید تنش بدون تحریک رویارویی‌ای که برای مقابله با آن آماده می‌شود، بسیار پرهزینه خواهد بود.

کابل‌های زیردریایی حدود ۹۹ درصد از ترافیک اینترنت جهان را منتقل می‌کنند. بااین‌حال، تأثیر جهانی چنین حملاتی از سوی ایران ممکن است محدود باشد؛ زیرا کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی از تنگه هرمز عبور می‌کند.

تهران با نام بردن از زیرساخت‌های دیجیتال در کنار دارایی‌های نظامی، نشان می‌دهد که می‌تواند به دنبال تحمیل هزینه بر سیستم‌های زیربنایی تجارت، ارتباطات و توسعه فناوری منطقه‌ای باشد. کشورهای خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی هستند یا از معماری امنیتی منطقه‌ای واشنگتن حمایت می‌کنند، حتی اگر مستقیماً در حملات به ایران شرکت نکنند، ممکن است خود را در معرض خطر ببینند. این تلاشی برای جلوگیری از حملات به زیرساخت‌های ایران با هشدار به این است که عواقب آنها محدود به ایران نخواهد ماند. همچنین منعکس کننده یک ویژگی دیرینه استراتژی منطقه‌ای تهران است: وقتی مزایای نظامی متعارف به نفع دشمنانش باشد، ایران از طریق موشک‌ها، پهپادها، گروه‌های مسلح متحد و تهدید به مختل کردن مسیرها و تأسیسات مهم استراتژیک، به دنبال اهرم فشار است.

گسترش تهدیدآمیز به زیرساخت‌های دیجیتال، مرحله تازه‌ای در جنگ را آغاز می‌کند. با این حال، اظهارات مقامات ایرانی ثابت نمی‌کند که تهران توانایی از کار انداختن تمام اهدافی را که نام می‌برد، در اختیار دارد. حمله به یک مرکز داده یا کابل زیردریایی، لزوماً به معنای ایجاد اختلالی پایدار در خدمات دیجیتال منطقه نخواهد بود. با این وجود، این تهدیدها دامنه دارایی‌هایی را که دولت‌ها و شرکت‌ها باید هنگام ارزیابی خطرات ناشی از درگیری مجدد در نظر بگیرند، گسترش می‌دهند. پراکندگی، پنهان‌سازی و توانایی جایگزینی تجهیزات آسیب‌دیده می‌تواند عملیات طرف مقابل را پیچیده کرده و ظرفیت ایران برای تلافی‌جویی را حفظ کند. اما نباید اظهارات ایران مبنی بر سالم ماندن توانمندی‌های نظامی‌اش را با شواهد مستقل در مورد میزان ذخایر موشکی باقی‌مانده، ظرفیت تولید یا آمادگی عملیاتی این کشور یکی دانست.

در مجموع، این پیام‌ها، اختلالات اقتصادی را به روایتی از «بازدارندگی» تبدیل می‌کنند: اگر ایران نتواند از وقوع حمله جلوگیری کند، دست‌کم می‌تواند پیامدهای آن را برای دشمنانش، چه از نظر سیاسی و چه از نظر اقتصادی، پرهزینه و دردناک سازد.

خطر محاسبات نادرست و راه رفتن روی طناب باریک

با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، مقامات و تحلیلگران ایرانی بارها به پیامدهای سیاسیِ افزایش قیمت انرژی و احتمال بروز تلفات نظامی جدید اشاره کرده‌اند. با این حال، هیچ تضمینی وجود ندارد که فشارهای داخلی، واشنگتن را در برخورد با ایران محتاط‌تر کند. برعکس، هرگونه حمله جدید ایران به زیرساخت‌های منطقه‌ای می‌تواند درخواست‌ها برای تلافی‌جویی را تقویت کرده و فضای سیاسی برای دیپلماسی را بیش از پیش محدود سازد.

لحنِ به‌طور فزاینده گسترده و تندتر ایران، بازتاب‌دهنده فضایی حاکی از تشدید تنش‌هاست. چنین اظهاراتی با هدف پیچیده کردن محاسبات طرف مقابل مطرح می‌شوند و لزوماً معیار دقیقی از توانایی واقعی ایران برای تداوم یک رویارویی طولانی‌مدت دیگر به دست نمی‌دهند.

در همین حال، تهران درِ دیپلماسی را باز گذاشته و اعلام کرده است که اگر واشنگتن به تعهدات خود پایبند باشد، ایران نیز مایل به دستیابی به توافق خواهد بود. مقامات ایرانی گفته‌اند که هفت شرط را از طریق واسطه‌ها به طرف مقابل منتقل کرده‌اند و تا زمانی که این شروط برآورده نشوند، نه تنگه هرمز را بازگشایی خواهند کرد و نه مذاکرات را از سر خواهند گرفت.

ممکن است تهران بر این باور باشد که نشان دادن آمادگی برای یک درگیری گسترده‌تر، موقعیت مذاکراتی‌اش را تقویت کرده و مانع از حملات بعدی خواهد شد. اما بازدارندگی، همان‌قدر که به «توانمندی» وابسته است، به «ارتباطات» نیز بستگی دارد. تهدیدهایی که خیلی مبهم هستند، می‌توانند باعث سوءتفاهم شوند، در حالی که تهدیدهایی که قریب‌الوقوع به نظر می‌رسند، می‌توانند باعث اقدام پیشگیرانه شوند.

بنابراین، ایران روی طناب باریکی راه می‌رود. از یک طرف می‌خواهد واشنگتن و اسرائیل باور کنند که یک کارزار دیگر نمی‌تواند ظرفیت تلافی‌جویی‌اش را از بین ببرد، در مقابل تلاش می‌کند که دولت‌های خلیج فارس را متقاعد کند که پیامدهای اقتصادی خصومت‌های جدید به اندازه‌ای شدید خواهد بود که آنها را به خویشتن‌داری تشویق کند. هشدارها در مورد انرژی و زیرساخت‌های دیجیتال با هدف گسترش دایره طرف‌هایی است که چیزی برای از دست دادن دارند. اما باید در نظر داشت که هرچه تهران بیشتر تأکید کند که جنگ دیگری در جغرافیای وسیع‌تری گسترش می‌یابد و طیف وسیع‌تری از دارایی‌ها را تهدید می‌کند، خطر اینکه هشداری که برای جلوگیری از درگیری در نظر گرفته شده است، به دلیلی برای اقدام اولیه مخالفانش تبدیل شود، بیشتر می‌شود.