عربستان؛ یک گام عقب‌تر از ایران

پیرمحمد ملازهی- تهران به دنبال این است که روابط سرد و اختلاف نظرهایی که در دولت قبل با عربستان وجود داشت را بهبود ببخشد و آن را در مسیر دفاع از منافع ملی و منطقه قرار دهد. حال اینکه آن طرف قضیه به این تلاش‌ها واکنش مثبت نشان بدهد یا نه؟، هنوز واکنش جدی مشاهده نشده است. با این وجود وضعیتی که در عراق پدید آمده و حضور داعش، شرایط بحرانی است که می‌تواند سیاست‌های هر دو کشور را دچار چالش کند و در سویی دیگر زمینه را برای برقراری روابط نزدیکتر دو کشور فراهم سازد. در همین راستا به نظر می‌رسد هم در ایران، هم در عربستان یک اراده قوی برای بهبود روابط با یکدیگر برای حل بحران‌های منطقه وجود دارد. سفر آقای عبداللهیان معاون وزیر خارجه کشورمان به عربستان و ابراز رضایت او از مذاکرات مثبتش با سعودالفیصل، ابراز تمایل آقای ظریف برای پذیرایی از وزیر امورخارجه عربستان در تهران و مهمتر از همه تاکیدات شخص رییس جمهور بر اینکه می توان در همراهی بین تهران و ریاض عبور سالمی از بحران‌های منطقه‌ای داشت، همگی حکایت از آن دارد که دو کشور می‌توانند وارد فضای جدیدی از روابط دیپلماتیک شوند که بدون شک مناسبات منطقه‌ای را هم تحت الشعاع قرار خواهد داد. البته موضوعی که باید مورد توجه قرار گیرد آن است که، عربستان تلاش و علاقه زیادی برای تبدیل شدن به قدرت منطقه دارد، بهرحال اگر بخواهیم به موضوع رهبری عربستان در منطقه واقع‌گرایانه نگاه کنیم، یک نوع رقابت پشت پرده بین ایران و عربستان وجود دارد که هر دو کشور مدعی رهبری در منطقه و ارائه الگوی اسلامی خود هستند.

ایران مدعی است که یک انقلاب اسلامی انجام داده است، الگوی نظام سیاسی - اسلامی را در اختیار دارد و رویکردش نسبت به منطقه و جهان رویکردی است که براساس آن به دنبال راه‌حل برای کشورهایی است که دچار مشکلات اقتصادی، سیاسی و نظام‌های حاکم‌شان شده‌اند. مانند همین برداشت را به لحاظ ایدئولوژیک عربستان سعودی دارد و احساس می‌کند عناصر و عواملی را در اختیار دارد که می‌تواند توسط آنها الگوی اسلامی مد نظر خود را به کشورهای دیگر ارائه دهد. با توجه به داشتن امتیاز خانه خدا و مسجد پیامبر در مدینه و زائرانی که همواره از سراسر جهان به این کشور برای زیارت می‌روند، عربستان در تلاش است که از این راه بتواند الگوی اسلامی - سیاسی، و دیدگاه‌های خود را به این کشورهای منطقه و مسلمان نشین صادر کنند. فارغ از این مباحث، هردو کشور منابع نفتی غنی را در اختیار دارند و می‌توانند با بهره‌گیری از امکانات اقتصادی و درآمدهای نفتی خود ادعاهای خود را به کشورهای اسلامی اثبات کنند. البته نباید فراموش کرد که بهرحال برای این دو کشور هم محدویت‌های زیادی وجود دارد و شاید کشورهای مسلمان دنیا، الگوی اسلامی -سیاسی، ایران و عربستان را قبول نداشته باشند. خصوصا نسل جوان‌تر و تحصیل کرده این کشورها که میل به ایدئولوژی‌های جدید و مطابق با علم روز دنیا را دارند، بدون شک قبول ایدئولوژی سنتی برایشان کمی سخت و غیر قابل قبول است و بدنبال سیاستی هستند که ضمن حفظ ارزش‌های دینی آنها، با علم جدید روز هم مطابقت داشته باشد.

اگر از این منظر به این موضوع نگاه کنیم، بدون تردید این موضوع در ظرفیت عربستان نیست، الگویی که عربستان سعودی مطابق با وهابیت ارائه می‌دهد موردپسند کشورهای اسلامی نیست و عربستان در نظر بعضی از گروه‌ها به عنوان کشوری سنتی و عقب مانده به نظر می‌رسد.